Кіріспе
Ж.Р.Р. Толкиннің фантастикалық туындыларындағы ойдан шығарылған жазу. Жасанды жазу – Сарати – Ж.Р.Р. Толкин жасаған бірнеше жазудың бірі. Толкиннің мифологиясына сәйкес, Сарати әліпбиін Тирион қаласының Румил эльфі ойлап тапқан.
the artificial script
Sarati is an artificial script, one of several scripts created by J. R. R. Tolkien. According to Tolkien's mythology, the Sarati alphabet was invented by the Elf Rúmil of Tirion.
Сыртқы тарих
Толкин шынайы сезімде болатын әлемді құруға тырысқанда, осы мүмкін болуы үшін өзінің тілдері үшін қосымша жазу жүйелерін ойлап табу керектігін түсінді. Өте жоғары талаптар қоятын адам болғандықтан, толыққанды жазу жүйесінің бірден пайда бола алмайтынын мойындады. Сондықтан ол эльфтер, адамдар және кентаврлар үшін белгілі бір деңгейде эволюция мен дамуды көрсететін жазу жүйелері сериясын жасауға кірісті. Эльфтер үшін алғашқы жазу – Сарати, кейін Фейнор оны Тенгвар деп өзгертті. Арданың алғашқы жазу жүйесі ретінде танымал Саратиді Валинордың нолдорин шежірешісі Румил Валиан жылының 1179 жылында ойлап тапты. Ол "сөз бен ән жазуға лайықты белгілерді алғаш рет жасаған" адам еді. Жазу жүйесі ресми түрде Сарати деп аталады, өйткені оның әр әрпі "саратты" көрсетеді. Дегенмен, Толкин кейде жазу жүйесін "Румилдің Тенгвары" деп атаған, онда Тенгвар сөзі квеня тілінде "әріптер" дегенді білдіреді. "Сарати" – Румилдің жазуының квеня тіліндегі атауы.
Сипаттама
[[Файл:Сарати жазуы.jpg|thumb|"Сарати" сөзі Сарати әрпімен жазылған, солдан оңға қарай, "а" әрпі анық көрсетілген. Әдетте "а" әрпі жіберіліп қалады, бұл әрбір белгіленбеген дауыссыз дыбысынан кейін "а" дыбысын білдіретін абугида жазуы.]
Қосындылар
Сол кездегі басты теорияға сәйкес, дауыссыздар Саратидің негізгі тұлғалары ретінде жасалған, ал дауыстылардың рөлі екіншілік болған және олар дауыссыздарды айқындау үшін қолданылған. Маңыздысы, дауыстыларға қарағанда, дауыссыздар мәтіндерде көбірек өзгеріске ұшырайды. Тек шамалы ғана сарати пішіндері тұрақты, тек сәл ғана өзгеріп отырады. Пішіндердің өзгеруіне Толкиннің жазу жүйесін жетілдірудегі үздіксіз жұмысын жатқызуға болады. Файл:Сарати дауыссыздары (тік). png
Әуелі дауыстылар
Жоғарыда айтылғандай, дауыстылардың рөлі тілдік және, мүмкін, эстетикалық тұрғыдан, жазудың дауыссыз әріптерін күшейту болды. Сондықтан дауыстылар диакритикалық белгілердің қызметін атқарады, оларды дауыссыз әріптен бұрын немесе кейін айтуға болады. Дауысты диакритикалары көбінесе дыбысты екі еселеуге немесе жақын орналасқан "s" дыбысын немесе алдыңғы гомоорганикалық мұрынды дыбысты көрсетуге мүмкіндік береді. Дауысты диакритикалары дауыссыз әріптерге қарағанда әлдеқайда аз өзгерсе де, дауыстылар жылдар бойы маңызды өзгерістерге ұшырады. Файл:Сарати дауыстылары.png