Кіріспе

Сулланың азаматтық соғысы кезіндегі шайқас, б.з.д. 82 жыл.

Коллин қақпасы шайқасы, б.з.д. 82 жылдың 1 қарашасында болған, Луций Корнелий Сулла мен мариандықтар, самниттер және лукандықтар арасындағы азаматтық соғыстың шешуші шайқасы болды. Сулла Римнің солтүстік-шығыс жағында, Коллин қақпасының жанында шайқаста жеңіске жетіп, Италияны бақылауына алды. Апиан – шайқас туралы толық мәлімет беретін жалғыз дереккөз. Келесі күні Сулла Вилла Публикада мариандық көшбасшыларын және самнит тұтқындарын қырғынға ұшыратуға бұйрық берді. 3 қарашада ол өзінің жауларын жазалау тізіміне енгізуді бастады.

Кіріспе

Б.з.д. 83 жылдың көктемінде Луций Корнелий Сулла Феликс Бірінші Митридат соғысында Понт патшасы Митридатты жеңгеннен кейін, жаңадан соғысқа қатысқан, тәжірибелі әскерлердің басында Италияға оралды. Б.з.д. 83–82 жылдары ол және оның одақтастары бірнеше маңызды шайқаста үкімет әскерлерін жеңді. Олардың жағдайы қиын болғандықтан, самниттер мен луканиялықтар, кезегі жеткенде өздеріне де соққы тиеді деп қорқып, соғысқа қосылуға шешім қабылдады. Самнит көшбасшысы Понтий Телесин өз халқынан және олардың одақтастарынан (луканиялықтардың ішінде) 70 000 сарбаздан тұратын әскер жинады және Праенестегі қоршауды бұзып, анти-Сулла қозғалысының ортасы саналатын консул Гай Марийді құтқару үшін аттанды. Праенестегі қоршауды бұзу мүмкін емес болып шықты. Сулла мен оның тәжірибелі әскері қаланың төңірегінде мықты бекіністер қазып, қоршауға алды. Өте тәжірибелі әскербасшы Телесин тез арада мақсатын өзгертті және әскерін түнгі уақытта Римге қарай жылжытты. Сулла самниттердің Римге бет алғанын білгенде, оларды тоқтату үшін алға атты әскерін жіберді, ал өзі әскерін асыққан түрде астанаға жеткізді. Самнит әскері таңертең алғаш болып келді, бұл қалада үлкен алапаттық тудырды. Бірінші дүрбелеңнен кейін римдіктер шабуылдаушыларды тоқтату үшін атты әскерін жіберді. Алайда, римдіктердің өкінішіне орай, тәжірибелі самниттер атты әскерді оңай жеңіп, көптеген сарбаздарын өлтірді. Бірақ бұл кешігу Сулланың алдын ала жіберген атты әскеріне демалуға, ұйымдасуға және жауға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Сулланың атты әскерінің келуі римдіктер мен самниттерге Сулланың жолда екенін көрсетті. Телесин Сулланың келуін күтіп, әскерін Коллин қақпасынан сәл алысқа орналастырды. Сулланың негізгі әскері түскі уақытта келді және Рим қабырғаларынан тыс, Венера Эруцина ғибадатханасының жанында, Коллин қақпасынан алыс емес жерде лагерь құрды. Ханнибал [Римнен] үшінші мильге дейін лагерь құрғаннан бері қала мұндай қауіпке тап болған емес. Телесин әскерінің қатарымен жүріп, "Енді римдіктер соңғы күнін қарсы алады!" деді. Ол әскерін римдіктерді жеңіп, қалаларын қиратуға шақырып, "Бұл – Италияның бостандығын жеп-жойған қасқырлар. Біз оларға пана берген ағаштарды кеспейінше, олар ешқашан кетпейді" деді. Велей Патеркулл, Тарих, 2.27.

Шайқас

Сұллудың қолбасшылары оның әскерлерінің күштеп марштан кейінгі халдарына алаңдады. Олар бұрын оңай жеңген, ұйымсыз мариандарға емес, керісінше, жоғары мотивті, тәжірибелі және жауынгер самниттер мен лукандықтарға қарсы тұрғанын көрсетті. Олар Сұллудан түнде әскерлерінің қайта қалпына келуін күтуін өтінді. Бірақ Сұллу әскерлеріне тек тамақтанып, бірнеше сағат демалуға ғана рұқсат берді. Содан кейін ол әскерін ұйымдастырып, күн батқанда, сағат төртте шайқас басталды. Ұзақ және қиын шайқастан кейін, Сұллудың сол қанаты кері шегінді, тіпті арқалары қабырғаға тиді. Артқы қатардағылар қабырғалардың ішіне паналауға тырысты, бірақ қабырғаны күзеткен сарбаздар оларға тор көтерді және оларды шайқасуға мәжбүр етті. Сұллу сол қанатына жүгіріп, жағдайды түзетуге тырысты; ол әскерлеріне жалбарынды, кейбіреулерін қорқытты, тіпті кейбіреулерін жауға қаратып бұрды. Ол ұстап тұруға тырысқан қатарлар ауыр шығындармен қирады. Ақырында, Сұллу және сол қанаттың көп бөлігі лагерьге қайта шегінді. Осы кезде Марк Лициний Красс хабаршыларды жіберді, ол Сұллу сол жаққа толық назар аударғанда оң қанатқа басшылық еткен еді. Красс әскерлерінің қарсыласын толық жеңгенін хабарлады. Ол енді кешкі астың алдында жабдықталуға болатынын білгісі келді. Сұллу Красс жеңісін әскерлерінің рухын көтеру үшін пайдаланып, самниттерге қарсы шабуыл жасады. Шайқас түн бойы жалғасты. Самниттердің бас қолбасшысы Понтий Телесин қаза тауып, оның лагері басып алынды. Лукандықтардың бас қолбасшысы Марк Лампоний қашып кетті. Ақырында, жау әскерінің барлығы қашып кетті. Қаза болғандардың саны 50 мыңға жуық деп есептелді. 6000-нан 8000-ға дейін тұтқынға алынды.

Салдары

Марций мен Каррина тұтқындалды және келесі күні әкелінді. Сулла оларды өлтірді. Ол өзінің лейтенанты Лукрецийді Гай Марий Кіші қоршаудағы Праенесте (Палестрина) қабырғаларының алдында олардың бастарын көрсетуге жіберді. Велей Патеркул Сулланың Телесиннің басын найзаға бекітіп, Праенесте қабырғаларының айналасына алып жүруге бұйрық бергенін жазды. Ол Марций мен Каррина туралы есімдерін атаған жоқ. Праенесте халқы Мариан әскерінің талқандалып, Италия Сулланың бақылауында екенін түсінді. Олар бағынды. Мариус бір туннельге тығылып, өз-өзіне қол жұмсады. Оның басын кесіп, Римде көрсетті. Мариусқа бағынышты болған кейбір сенаторларды Сулла Праенестеге келгенде өлтірді, ал қалғандарын түрмеге қамады. Халқы римдіктерге, самниттерге және пранестиялықтарға бөлінді. Сосын хабаршы римдіктерге олардың өлімге лайық екенін, бірақ кешірілгенін мәлімдеді. Қалған екі топтың адамдары өлтірілді. Әлі қарсылық көрсетіп тұрған Норба қаласы сатқындық арқылы алынды. Тұрғындары арқанмен өздерін дарға асты немесе бір-бірінің қылыштарына құлады. Ал кейбіреулері қалаға от қойып, өртеді.