Тақырыптар

Ежелгі Рим соғыстары

Ancient Roman Wars · 80 мақала

  1. Верцингеторикс: Галл тайпасының батыры және Цезарға қарсы көтерілісі

    Верцингеторикс: 1 ғ.б.д. галл басшысы, Цезарьға қарсы көтеріліс жетекшісі. Галл тайпаларын біріктіріп, Римге қарсы соғысқан, кейін тұтқынға түсіп, өлімге кесілген.

    #7944 · 5 мин оқу

  2. Тібер көпірінің қаһарманы: Публий Гораций Коклес

    Публий Гораций Кокл – римский герой, отважно защитивший мост Сублиций от этрусков. Остановил войско Ларса Порсены, дав время разрушить мост и спасти Рим!

    #19044 · 5 мин оқу

  3. Көне Лациум қаласы Фиденае тарихы

    Фиденае – ежелгі Лацио қаласы, Римге жақын орналасқан. Этрусктердің Лациодағы кеңеюі, тарихы, археологиялық қазбалар туралы ақпарат.

    #22861 · 3 мин оқу

  4. Жулий Цезардың Галл соғыстары (58-50 жж. б.з.д.)

    Жулиус Цезардың б.з.д. 58-50 жылдардағы Галл соғыстары: Рим мен Галл тайпалары арасындағы шайқастар, Алесия шайқасы, Цезардың жеңісі тарихы.

    #45610 · 24 мин оқу

  5. Рим дәуіріндегі Оскі тайпалары және олардың тарихы

    Оскілер – Рим дәуірінде Кампания мен Лацио аймақтарындағы италық халық. Олардың тілі, Оскан тілі, Самнитерлерде де қолданылған. Тарихы мифтермен байланысты.

    #46710 · 7 мин оқу

  6. Көне Римнің батыры Камилл туралы деректер

    Марк Фурий Камилл: Римдіктің 4 ғ.б.д. саясатшысы, Веиді басып алушы, галлдардан қорғаушы. Тарихшылардың пікірінше, оның ерліктері миф болуы мүмкін.🏛️⚔️

    #49391 · 10 мин оқу

  7. Вале Пелиньядағы Италық Тайпа – Паэлигнилер

    Пэлегни тайпасы – Италияның Абруццо аймағындағы ежелгі Италик халқы. Риммен соғыс, діни сенімдері (Диоскур, Церфум, Анакета) және тарихы туралы ақпарат.

    #49607 · 3 мин оқу

  8. Рим мен Самнитерлердің соғыстары: б.з.д. 343-290 жылдардағы шайқастар тарихы

    Рим мен Самнитерлер арасындағы соғыстар (б.з.д. 343-290 жж.): себептері, шайқастар, Орта Италиядағы билік үшін күрес. Рим тарихы, Самнитерлер, соғыс тарихы.

    #51735 · 51 мин оқу

  9. Тулл Гостилий: Римнің үшінші патшасы және Альба Лонганың жеңілісі

    Тулл Гостилий – Римнің үшінші патшасы (б.з.д. 672-640). Соғысшыл мінезімен, бұрынғы бейбіт патшаның әлсіздігін жоюға тырысқан. Рим тарихындағы тұлға.

    #54296 · 3 мин оқу

  10. Квинт Лутаций Катул: Рим саяхаты мен шайқастары

    Квинт Лутаций Катул (149-87 ж.б.д.): римдік саяхатшы, генерал. Кимврлер мен тевтондарға қарсы күресі, Италияны қорғау әрекеттері туралы ақпарат.

    #64768 · 3 мин оқу

  11. Тарихтағы жекпе-жектер тізімі

    Тарих пен мифологиядағы есімді жекпе-жектер! Римдік генералдардың ерлігі, галдармен шайқастар, және тағы басқа да айтулы айқастар туралы біліңіз.

    #70754 · 19 мин оқу

  12. Римнің Шотландиядағы 83 жылғы жеңісі: Монс Граупиус шайқасы

    83 ж. Шотландиядағы римдік жеңіс – Монс Граупиус шайқасы. Такцит баяндамасы, орны даулы. Рим әскерінің британ тайпаларына қарсы жеңісі, тактикасы.

    #76610 · 4 мин оқу

  13. Римді генерал және мемлекет қайраткері: Луций Корнелий Сципион Барбатус

    Луций Корнелий Сципион Барбат: римдік генерал, Этрускілерге қарсы жеңіс, Самнилік соғыстардағы рөлі, Сципион Африканның атасы. Рим тарихы.

    #77060 · 6 мин оқу

  14. Көне Рим әскер тарихы

    Көне Рим әскерінің тарихы: шайқастар, жаулаулар, империяның өркендеуі мен құлдырауы. Римнің әскери жетістіктері, соғыстары және стратегиялары туралы мағлұмат.

    #77338 · 11 мин оқу

  15. Луций Лициний Лукулл: Испаниядағы жаулаулары мен зұлматтары

    Луций Лициний Лукулл: римдік саяхатшы, 151 ж.б. консул. Испаниядағы соғыстар, келісімшарттар, Ваккей тайпасына шабуыл туралы біліңіз.

    #80880 · 3 мин оқу

  16. Алесия қамалы: Галл соғыстарының шешуші шайқасы

    Алезия шайқасы: б.з.д. 52 ж. Юлий Цезардың галл тайпаларына қарсы соңғы, шешуші шайқасы. Галияның тәуелсіздігінің аяқталуы, қоршау соғысының үлгісі.

    #90136 · 16 мин оқу

  17. Жулий Цезар мен белг шайқасы: Нервийлерге қарсы шайқас (57 ж.б.д.)

    57 ж.б.ц. Сабис шайқасы: Цезарь мен Бельгия тайпалары арасындағы шайқас. Римнің жеңісі, Цезарьдің тактикасы, тарихи деректер. Галия соғыстары.

    #93295 · 11 мин оқу

  18. Көлінің жанындағы шайқас: Римнің Латин лигасына қарсы жеңісі

    Көлінің шайқасы (б.з.д. 496 ж.): Римнің Латын Лигасына қарсы жеңісі, Тарквинийдің тағына қайта оралу әрекеті. Рим тарихы, Латын соғысы.

    #93454 · 2 мин оқу

  19. Көне Римнің батыр қызы Клоэлия

    Клоэлия – ертедегі Рим тарихынан мифтік әйел. Ол 508 ж.б.д. римдіктер мен Клузиум арасындағы соғыс келісімі бойынша тұтқынға алынған. Батыл қашқандығы туралы әңгімелер бар.

    #95127 · 1 мин оқу

  20. Батыр Вириатус: Римге қарсы соғысқан Лузитан жетекшісі

    Вириатус (б.ж.д. 139 ж.б.) – Римге қарсы соғысқан ежелгі Иберия халықтарының басшысы. 2-ші Пун соғысындағы әскери қайраткер, стратегиялық шеберлікпен көзге түскен.

    #99896 · 11 мин оқу

  21. Лар Порсена: Римге қарсы соғыс және ерлік дастандары

    Лар Порсена: Етруск патшасы, Риммен соғысқан. Рим монархиясы құлағаннан кейін Тарквиний Супербқа көмектесуге тырысқан, бірақ сәтсіз аяқталды. Тарих, саясат.

    #104555 · 3 мин оқу

  22. Менапи тайпасының тарихы

    Менапии тайпасы – Бельгия аймағындағы ежелгі халық. Юлий Цезарға қарсы 54 ж. дейін қарсылық көрсеткен, темір дәуірінде өмір сүрген.

    #110123 · 5 мин оқу

  23. Пыррдың шайқасы: Рим мен гректердің күресі (280 ж.б.д.)

    Б.з.д. 280 ж. римдіктер мен гректер арасындағы шайқас – Гераклея шайқасы. Пирр жетекшілік еткен гректер жеңіске жетіп, бірақ көптеген сарбаздарын жоғалтты. Римнің кеңеюінен қорқыныш.

    #128353 · 7 мин оқу

  24. Рим жұрағаттарындағы батырлар: Горацийлердің ерлігі

    Рим мифологиясындағы Хораций батырлары туралы аңыз. Альба Лонгамен шайқас, үш туысқанның ерлігі, қарындасының трагедиясы – Livy еңбегінен.

    #140372 · 3 мин оқу

  25. Қоллина есігі шайқасы: Сулла мен Мариандар арасындағы соңғы шайқас

    Римдегі Коллин қақпасы шайқасы: б.з.д. 82 ж. Сулла мен Мариандар арасындағы шешуші шайқас. Италияны Сулла бақылауына алды, қанды қырғын болды. Тарихы.

    #148249 · 4 мин оқу

  26. Римді шапқан галлдар шайқасы (387 ж.б.д.)

    387 ж.б.с. Рим мен галлдар шайқасы: Тибр және Аллия өзендері маңындағы жеңіліс, Римнің тонау қаупі. Тарихшылар пікірі, археологиялық дәлелдер туралы ақпарат.

    #153056 · 28 мин оқу

  27. Көне Римнің өзара қорғаныс одағы

    Көне Рим Латын Лигасы: өзара қорғаныс үшін 30-ға жуық тайпа мен ауылдың бірігуі. Римнің көшбасшылығы, этрус шабуылдарына қарсы тұру. (158 әріп)

    #153699 · 2 мин оқу

  28. Рим форумындағы Лакус Куртиус тарихы

    Рим форумындағы Lacus Curtius – тарихы даулы, ежелгі ойыс немесе көл. Сабин тегінен шыққан Куртій әулетімен байланысты. Археология, тарих.

    #161495 · 2 мин оқу

  29. Шешімді шайқас: Сентинум шайқасы (б.з.д. 295)

    295 ж.б.с. Сентинум шайқасы – үшінші Самни соғысының шешуші ұрысы. Римдіктер Самнитер, этрус, умбр және галлдардан құралған одақты жеңіп, Самнитерлерге қарсы жеңіске жол ашты.

    #174528 · 5 мин оқу

  30. Жулий Цезардың Герговия қамал талқанға басқан шайқасы

    52 ж.б.д. Галлиядағы Герговия шайқасы: Юлий Цезар басқарған римдік әскер Верцингеторикс басқарған галлдардан жеңіліс тапты. Тарих, әскери тактика.

    #174983 · 4 мин оқу

  31. Калгак: Солтүстік Шотландия шайқасының көшбасшысы

    Калғакус – б.з. 83 ж. Монс Граупиус шайқасында римдік әскерге қарсы күшін білдірген каледондық басшы. Тарихқа енген бірінші каледондық.

    #178261 · 2 мин оқу

  32. Кимвр соғысы шайқасы

    101 ж.б.д. Верочелла шайқасы: Рим әскері герман-кельт одасын жеңіп, Рим Республикасын германдық қауіптен құтқарды. Бойорикс басқарған шайқас тарихы.

    #191342 · 9 мин оқу

  33. Аскулум шайқасы: Пирр жеңісінің бастауы

    Аскулум шайқасы (б.з.д. 279 ж.): Пирр соғысы, Рим республикасы мен Эпир патшалығы арасындағы шайқас. Тарихи деректер, «пиррлік жеңіс» ұғымы.

    #196053 · 8 мин оқу

  34. Қадимгі Нумантия қаласының қорғанысы

    Ежелгі Нумантия қаласы: Испаниядағы келт-иберлік бекініс. Риммен соғыстар, тарихы, археологиялық қазбалар. Celtiber қаласы туралы біліңіз!

    #197541 · 3 мин оқу

  35. Каудиндық Шатысу: Римдік Армияның Қоршалуы мен Саяси Келісім

    Каудиндық шабуыл (б.з.д. 321 ж.) – Екінші Самнит соғысының шешуші оқиғасы. Бұл шайқас қан төгілмей, саяси келісіммен аяқталды. Римдіктер Самниттерге тұтқынға түсті.

    #210463 · 3 мин оқу

  36. б.з.д. 105 жылғы Араузио шайқасы: Римнің қасіреті

    105 ж.б.д. Араузио шайқасы: Рим әскерлері кимврлер мен тевтондарға ойсырап қалды. 120 мың сарбаз жойылды. Тарих, соғыс, Рим империясы.

    #213985 · 4 мин оқу

  37. Әскери апаттар тарихы

    Әскери апаттар: соғыстардағы жеңілістер, мақсатқа жетпеу, ауыр шығындар. Себептері: қателіктер, технология, логистика, дұшпанды бағаламау. Марафон шайқасы.

    #220072 · 3 мин оқу

  38. Арпино: Рим тарихы мен мәдениетінің қаласы

    Арпино, Италия: Рим тарихында маңызды орын. Гай Марий мен Цицеронның туған қаласы, Лацио аймағында орналасқан. Рим Республикасын сақтап қалған қала.

    #261712 · 2 мин оқу

  39. Арар шайқасы: Галл соғысының бастауы

    Арар шайқасы: б.з.д. 58 ж. Цезар бастаған рим легиондары мен гельвет тайпалары арасындағы шайқас. Галл соғысының бастауы, римнің тактикалық жеңісі.

    #265143 · 1 мин оқу

  40. Ғаллиялық Думнорикс: Римге қарсы көтерілісшіл басшы

    Думнорикс – галлдық Аэдуй тайпасының басшысы, б.з.д. 1 ғ-да Римге қарсы болған. Цезардың «Галл соғысы» еңбегінде айтылады. Тарих, Галлия, Рим.

    #269161 · 3 мин оқу

  41. Көне Италия Рутулий тайпасы

    Рутулийлер – Италиядағы ежелгі халық. Римге жақын Ардеа қаласында қоныстанған, этрус немесе лигурий тайпаларымен байланысты болған. Энейдің тарихында маңызды рөлде.

    #274451 · 1 мин оқу

  42. Рим мен Вей қаласы арасындағы соғыс

    Веи шайқасы: б.з.д. 396 ж. Рим мен Этрус қаласы Веи арасындағы соңғы шайқас. Камилл басшылығымен қала қоршауға алынып, жер асты тоннелі салынды.

    #276939 · 2 мин оқу

  43. Римдік Галлия: Тарих және жаулап алу

    Римдік Галлия: б.з.д. I ғасырдан б.з. V ғасырына дейінгі тарихы, римдіктердің Галлияға ықпалы, шайқастар мен одақтастық туралы мағлұматтар. 🏛️⚔️

    #277893 · 7 мин оқу

  44. Бірінші Самни тұғырының алғашқы шайқасы

    Бірінші Самни тұғырының алғашқы шайқасы: Римге көмекке шақыру. Самнилер Сидицинге шабуыл жасады, Капуа жеңіліске ұшырады, Рим араласты. Тарих, соғыс, Италия.

    #290351 · 3 мин оқу

  45. Таруквийлер ұлы Аррунның қазасы

    Аррунс Тарквиний: Римнің соңғы патшасы Тарквиний Супербтың ұлы. Тарихшылардың мәліметтері әртүрлі, миф немесе шындық па? Толығырақ оқыңыз!

    #291851 · 1 мин оқу

  46. Battle of Forum Gallorum

    #295554 · 10 мин оқу

  47. Corioli

    #307383 · 1 мин оқу

  48. Рим мен Кельт тайпаларының шайқасы (б.з.д. 225)

    Теламон шайқасы (б.з.д. 225 ж.): Рим мен кельт тайпалары арасындағы шайқас. Римдіктер жеңіске жетіп, Италияның солтүстігіндегі кельт қаупін сейілтті. Тарих, шайқас, Рим.

    #313898 · 4 мин оқу

  49. Тейтобод: Тевтон корольі және Риммен соғысы

    Тейтобод – б.з.д. II ғасырындағы тевтон корольі. Рим Республикасына шабуыл жасап, Араузио шайқасында жеңіске жеткен. Кимвр соғысы, тарих, Рим.

    #326236 · 1 мин оқу

  50. Везувий шайқасы: Рим мен Латин соғысының бастауы

    Везер қатысуы (б.з.д. 340 ж.) – Латын соғысының алғашқы шайқасы. Римдіктер мен одақтастары Латин, Кампания, Вольски тайпаларына қарсы күресті. Батырлық ерліктерімен танымал.

    #330301 · 2 мин оқу

  51. Көне Итальяния қаласы Корфиний тарихы

    Көне Итальян қаласы Корфиний – б.з.д. 90 ж. Италика халықтарының Римге қарсы Социалдық соғыстардағы астанасы. Паэлигни тайпасының орталығы, тарихы мен орналасуы.

    #331070 · 2 мин оқу

  52. Рим мен Эквилер арасындағы Алгид тауы шайқасы (458 ж.б.д.)

    Рим Республикасы мен Эквилер арасындағы шайқас (б.з.д. 458 ж.). Цициннат диктаторының жеңісі, Лацио тауындағы шайқас, Рим тарихы, саяси оқиғалар.

    #334972 · 3 мин оқу

  53. Корокотта: Кантобриа батыры және қаһармандық құрбандығы

    Корокотта – Кантабрияның батыры, б.з.д. I ғасырында Римді шабуылдаған шабандоз. Рим тарихшыларының мәліметі бойынша, ол Августтың назарын өзіне аударған.

    #335062 · 4 мин оқу

  54. Көне Алліфе қаласы: тарих және шайқастар ошағы

    Allifae – Италиядағы ежелгі қала, Оскан немесе Самнит тайпаларының орталығы. Римдіктермен соғыстар, тарихы, географиясы туралы мағлұматтар. 🏛️🇮🇹

    #345507 · 2 мин оқу

  55. Астура: Ежелгі Римнің тарихы мен шатқалының мұрасы

    Торре Астура, Италия: ежелгі тарих, Рим мен латиндер шайқасы, Цицерон вилласы. Латвий аймағындағы маңызды археологиялық орын туралы біліңіз.

    #346071 · 2 мин оқу

  56. 271 жылғы Тицинум шайқасы: Жутхунгтардың талқандалуы

    271 ж. Тицинум шайқасы (Павия): Рим императоры Аврелиан Жутхунг әскерін талқандады. Италияға шабуыл, Плаценциядағы жеңіліс, Римге жолбасқандары сәтсіз аяқталды.

    #346640 · 1 мин оқу

  57. Көне Альпі тауларының патшасы Коттий және Риммен одағы

    Коттий – б.з.д. I ғасырында Альпі Тауринасындағы кельт-лигурия патшасы. Риммен қарым-қатынас, автономия, Цезармен келісім, тарихи жолдар туралы ақпарат.

    #359343 · 3 мин оқу

  58. Көне Суэссула қаласы: Тарих және археологиялық орын

    Суэссула – ежелгі Кампания қаласы, Рим мен Самнит соғыстарының тарихи орны. Археологиялық қазбалар Ачерра қаласында, Италияда.

    #360178 · 3 мин оқу

  59. Мутул шайқасы: Югуртин соғысының шешуші кезеңі

    Мутул шайқасы (б.з.д. 109 ж.): Рим мен Нумидия арасындағы соғыс. Югурта жетекшілігіндегі нумидиялықтар римдік әскермен шайқасты. Жеңіс жоқ, соғыс 4 жылға созылды.

    #363206 · 3 мин оқу

  60. Рим-герман соғысындағы Плаценция шайқасы (271)

    Рим-герман соғыстарындағы Плаценция шайқасы (271 ж.). Әурел императорының жұтхунг тайпасымен шайқасы, Италияға шабуыл, ерлікке шақыру. Тарих, соғыс, Рим.

    #363224 · 1 мин оқу

  61. Көлінің жанындағы Вадимон шайқасы: Рим мен этрус-галдық одақтардың арасындағы соғыс

    Вадимо көлінің 2-ші шайқасы: Рим мен этрус, галл тайпалары арасындағы 283 ж.б.д. шайқас. Римнің жеңісі, тарих, стратегия, әскери оқиғалар.

    #365557 · 4 мин оқу

  62. Ханнибалдың Сіларус шайқасы мен римдік әскердің құрылуы

    212 ж.б.с. Силарус шайқасы: Ханнибал армиясының римдіктерге қарсы жеңісі. 15 мың римдік әскері қаза болды. Капуа қоршауынан құтылу, стратегиялық қателер талданды.

    #365767 · 2 мин оқу

  63. Аквилония шайқасы: Рим мен самниттердің арасындағы күрес

    Рим-Самнид соғысындағы Аквилония шайқасы: б.з.д. 293 ж. римдік легионерлер Самнитер армиясын жеңіп, өрістеуін тоқтатты. Қатаң әскери тәртіп пен құрбандықтар туралы мәліметтер.

    #366322 · 2 мин оқу

  64. Рим-Галл соғысындағы Фаэсула шайқасы (Rim-Gall soğısyndagı Faesula şayqası)

    Рим-Галл соғысындағы Фаэзула шайқасы (б.з.д. 225 ж.). Римдіктер жеңіліске ұшырады, бірақ Теламон шайқасында жеңіске жетті. Галлдар қаупі, әскер жинау.

    #366375 · 1 мин оқу

  65. Ақсона шайқасы: Гай Юлий Цезар мен белг әскерлерінің арасындағы шайқас

    57 ж.б.д. Аксона шайқасы: Цезарь басқарған рим әскері Бельг қабілелерін жеңіске жеткізді. Гальдік соғыстар тарихы, Бельгия тарихы, Цезарь.

    #366713 · 3 мин оқу

  66. Рим мен Бойлердің Плаценция шайқасы

    Рим мен бойлар арасындағы шайқас: Плаценция және Мутина шайқастары 194 ж.б.д. бойлардың қаупін тоқтатты. Тиберий Семпроний Лонг қатысты. Тарих, әскери оқиға.

    #366759 · 2 мин оқу

  67. Кимврлер мен тевтондар соғысы: Норея шайқасы (Qımırler men tevtondar soğısı: Noreya şayqası)

    113 ж.б.д. Норея шайқасы: Рим мен кімврлер, тевтондар тайпалары арасындағы шайқас. Римдіктердің жеңілісі, кімврлердің Орта Еуропаға жорығы туралы ақпарат.

    #369101 · 2 мин оқу

  68. Рим мен герман және кельт тайпаларының қақтығысы (б.з.д. 113–101 жж.)

    Рим мен герман, кельт тайпалары арасындағы шайқас (б.з.д. 113-101 жж.). Гай Марий реформалары, қауіп, саяси өзгерістер тарихы. Рим тарихы.

    #369603 · 5 мин оқу

  69. Сатрикум: ежелгі қаланың тарихы мен археологиялық зерттеулер

    Сатрикум – Лацио ветеранының ежелгі қаласы, Римнің оң жағалауында орналасқан. Тарихы, Латин лигасы мен Римге қарсы көтерілістер туралы ақпарат.

    #372892 · 6 мин оқу

  70. Көне Италиялық Лукан тайпасы

    Көне Италиялық халықтар: Лукандықтар – Оскан тілінде сөйлеген ежелгі тайпа. Тарихы, тілі, географиясы және қазіргі Базиликата аймағымен байланысы туралы ақпарат.

    #378965 · 2 мин оқу

  71. 357 жылғы шайқас: Аламанн мен римдік әскерлердің күштері мен тактикасы

    357 ж. шайқасы: Галиядағы аламанн шайқасы туралы мәліметтер. Рим әскерінің күші, қаза тапқандар саны, тарихи деректер мен сараптар.

    #379018 · 13 мин оқу

  72. Рим мен Латин тайпаларының соғысы (IV ғ. б.з.д.)

    Рим мен Латин халықтары арасындағы б.з.д. 4 ғасырындағы соғыс. Латин одағының құрылуы, Римнің күшеюі және одақтастардың қауіпсіздігі туралы ақпарат.

    #393407 · 8 мин оқу

  73. Рим саяхатшысы: Марк Юний Пера және Екінші Пуний соғысы кезеңі

    Марк Юний Пера: римдік саяхатшы, консул (б.з.д. 230 ж.) және цензор (б.з.д. 225 ж.). Лигуриядағы шайқастар, халық санағы (270,213 адам). Тарих, Рим.

    #417706 · 2 мин оқу

  74. Кремера шайқасы: Рим мен Вейдің соғысы (б.з.д. 477 ж.)

    Кремера шайқасы (б.з.д. 477 ж.): Рим мен Вей арасындағы соғыс. Рим Республикасының Вей қаласына қарсы шайқасы, Фабийлардың рөлі. Тарих, соғыс, Рим.

    #419838 · 2 мин оқу

  75. Гало-римдік Аlesia қаласының тарихы

    Алезия: галло-римді қала, Цезардың галл соғыстарындағы маңызды жеңісі. Верцингеторикстің жеңілісі, орналасқан жері және тарихы туралы ақпарат.

    #456926 · 2 мин оқу

  76. Servius Sulpicius Galba (consul 144 BC)

    #484845 · 2 мин оқу

  77. Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 122 BC)

    #485537 · 1 мин оқу

  78. Gaius Fulcinius

    #502068 · 1 мин оқу

  79. Quintus Poppaedius Silo

    #508149 · 2 мин оқу

  80. Battle of Vosges (58 BC)

    #508827 · 10 мин оқу