Рим дәуіріндегі Оскі тайпалары және олардың тарихы
Osci
Оскілер – Рим дәуірінде Кампания мен Лацио аймақтарындағы италық халық. Олардың тілі, Оскан тілі, Самнитерлерде де қолданылған. Тарихы мифтермен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кампания және Лациумда Рим дәуірінде тұрған италиялықтар түрмесі.
Italic people of Campania and Latium adiectum during Roman times
the prison
Оскилер (Оскандар, Опици, Опсци, Обски, Опикандар деп те аталады) – Рим дәуірінен бұрын және Рим дәуірінде Кампания және Лациумда тұрған италиялық халық. Олар Оңтүстік Италиядағы самниттер де сөйлеген оскан тілінде сөйлеген. Самниттердің тілі оскан деп аталғанымен, самниттерді ешқашан оскилер деп атамаған, ал оскилерді самниттер деп те атамаған. Опици дәстүрлері Италия тарихының аңыз дәуіріне жатады, шамамен б.з.д. бірінші мыңжылдықтың басынан Рим Республикасының құрылуына дейін. Олардың орналасқан жері мен тілі туралы бір пікірге келу мүмкін емес. Осы кезеңнің соңына қарай оскан тілі дамып, бірнеше тәуелсіз тайпа мемлекеттерінде қолданылды. Әскери күші және байлығы жағынан ең маңыздысы – б.з.д. 4 ғасырдың екінші жартысында шамамен 50 жыл бойы Риммен бәсекелескен, кейде одақтас, кейде соғысқан самниттер болды. Ақыры олар үлкен қиындықпен бағындырылып, Рим мемлекетіне қосылды. Оскилер өз тәуелсіздігін сақтау үшін бір мемлекетті екіншісіне қарсы ойнатып, әсіресе римдіктер мен самниттерге қарсы пайдаланды. Олардың тәуелсіздігі Екінші Самнит соғысы кезінде жоғалды, себебі римдіктер Самниумға шабуыл жасамас бұрын шекаралық тайпаларды бағындыру қажет деп санады. Соғыстан кейін оскандар рим мәдениетіне тез сіңіп кетті. Олардың мәдени мұрасы тек жер-су аттарында және әдебиетте сақталды.
The Osci (also called Oscans, Opici, Opsci, Obsci, Opicans) were an Italic people of Campania and Latium adiectum before and during Roman times. They spoke the Oscan language, also spoken by the Samnites of Southern Italy. Although the language of the Samnites was called Oscan, the Samnites were never referred to as Osci, nor were the Osci called Samnites. Traditions of the Opici fall into the legendary period of Italian history, roughly from the beginning of the first millennium BC until the foundation of the Roman Republic. No consensus can be reached concerning their location and language. By the end of this period, the Oscan language had evolved and was spoken by a number of sovereign tribal states. By far the most important of these in terms of military prowess and wealth was the Samnites, who rivalled Rome for about 50 years in the second half of the 4th century BC, sometimes being allies, and sometimes at war with the city, until they were finally subdued with considerable difficulty and were incorporated into the Roman state. The Osci kept their independence by playing one state against another, especially the Romans and Samnites. Their sovereignty was finally lost during the Second Samnite War when, prior to invading Samnium, the Romans found it necessary to secure the border tribes. After the war, the Oscans assimilated quickly to Roman culture. Their cultural legacy survived only in place names and literary references.
Классикалық көздер
Аристотельдің айтуынша, опиктер «Тирренияға қарай Италияның бір бөлігінде» өмір сүрген және аузондықтар деп те аталған. Сиракузалық Антиох опиктердің аузондықтар екенін мойындап, оларды Кампания аймағына орналастырды. Алайда, Антиохтың фрагменттерінің негізгі көзі – Страбон, өзі оскилер мен аузондықтарды ажыратып, оскилер жоғалып кеткенін, бірақ римдіктер олардың диалектін әдеби тіл ретінде қолдана бергенін, ал Сицилия жанындағы «ашық теңіз» аузондық теңізі деп аталғанын, бірақ аузондықтар онда ешқашан тұрмағанын айтқан. Аурунси – аузондықтардың римдік атауы, латын тілінде s әрпінің r әрпіне ауысуы нәтижесінде пайда болған: *Ausuni> *Auruni> *Aurunici> Aurunci. Бәлкім, олар ертедегі Рим республикасында бір халық болған. Б.з.д. 4 ғасырда бұл атаулар ерекше тайпаларға қолданыла бастады.
According to Aristotle, the Opici lived in "the part of Italy towards Tyrrhenia" and were also called Ausones. Antiochus of Syracuse agreed that the Opici were Ausones and placed them in Campania. Strabo, however, the chief source for the fragments of Antiochus, himself distinguished between the Osci and the Ausones, remarking that the Osci had disappeared, but the Romans still used their dialect as a literary language, and that the "high sea" near Sicily was still named Ausonian even though the Ausonians never lived near it. Aurunci is the Roman name for Ausones by a commonplace change of an s to an r in Latin: *Ausuni> *Auruni> *Aurunici> Aurunci. They were perhaps the same people in the early Roman Republic. In the 4th century BC, the names came to be applied to distinct tribes.
Ертедегі республикадағы оскандар
Ливийдің Аурунси деп атаған халқы тарихта ең ерте кездеседі. Б.з.д. 503 жылы Кора және Пометия латын колониялары римдік билікке қарсы көтеріліп, Аурунциден көмек сұрады. Оларға қарсы жіберілген екі консулдық әскер қиын шайқаста жеңіске жетті, онда "тұтқындалғандардан гөрі көбірек адам қаза тапты; тұтқындарды барлық жерде қырғынға ұшыратты, тіпті кепілдер де жаудың қанағатсыз ашуының құрбаны болды". Жау Пометияға қайтып келді, ол римдіктермен қоршауға алынды. Аурунцилер шабуыл жасап, қоршау мұнараларын өртеп, әскерлерді қырғынға ұшыратты және консулдардың біреуін ауыр жарақаттады. Римдіктер шегінді, бірақ кейін күшейіп қайта келді. Олар қаланы басып алып, Аурунци офицерлерінің басын шапты, Пометиялықтарды құлдыққа сатты, ғимараттарды қиратты және жерді сатуға шығарды. Аурунцилер ерте республикада тағы бір рет Римге қарсы күресте Волскилерді қолдауға жасаған сәтсіз әрекетімен танылады. Б.з.д. 495 жылы Римге қарай әскерді аттандырып, олар римдіктердің Вольск аймағынан кетуін талап ету үшін алдынан елшілерді жіберді. Консул Публий Сервилий Приск Структус оларды Арицияға жолға шыққанда кездестіріп, "бір шайқаста соғысты аяқтады". Оскандар туралы шамамен бір ғасыр бойы ештеңе естілмеді.
A people called the Aurunci by Livy appear the earliest in history. In 503 BC, the Latin colonies of Cora and Pometia rebelled against Roman authority, obtaining the assistance of the Aurunci, seat unknown. Two consular armies sent against them won after a hard fought battle in which "many more were killed than were taken prisoners; the prisoners were everywhere butchered, even the hostages fell a victim to the enemy's bloodthirsty rage". The enemy fell back on Pometia, which was besieged by the Romans. The Aurunci sallied out, burned the siege towers, massacred the troops and grievously wounded one of the consuls. The Romans withdrew, but returned later in greater force. Taking the town, they beheaded the Aurunci officers, sold the Pometians into slavery, levelled the buildings and put the land up for sale. The Aurunci appear one more time in the early republic in a failed attempt to support the Volsci in their struggle against Rome. In 495 BC, putting an army on the march for Rome, they sent envoys ahead to demand the withdrawal of the Romans from Volscian territory. The consul Publius Servilus Priscus Structus met them on the march at Arricia and "in one battle finished the war". No more is heard of the Oscans for almost a century.
Қақтығыс және бағындыру
Б.з.д. 4 ғасырдың соңғы жартысында қалған оскандық тайпалары (самниттер емес) үш тәуелсіз мемлекетте өмір сүрді: Сидичини, Аурунси және Аусон. Сидичинилердің астанасы Теаном қаласы болды, ол оскан тілінде жазулары бар өз монеталарын шығарды. Калес қаласы Аусонның астанасы еді.
In the last half of the 4th century BC, the remaining Oscan populations (who were not Samnites) lived in three sovereign states: the Sidicini, the Aurunci and the Ausones. The Sidicini's capital city was Teanum, which minted its own coins bearing inscriptions in the Oscan language. The town of Cales was the capital of the Ausones.
Вольск соғысы
Оскан егемендігінің соңының басталуы – Волскилерге қарсы маңызды жеңістен кейін туған тұрақсыздық кезеңінде римдіктерге қарсы шабуыл жасау мүмкіндігін пайдалануға тырысу болды. Волскилердің соңғы көтерілісі кезінде римдіктер б.з.д. 346 жылы Сатрикумды тонап, қиратты және қалған 4000 жауынгерді құлдыққа сатты. Бір себептермен немесе екінші себептермен, Аурунцилер осы сәтті римдіктерге қарсы тонаушылық жорық жіберу үшін таңдады. Қалада үрей туды. Сенаторлар бұл оқиғаны Латын Лигасымен жасалған кең ауқымды қастандық деп қарады. Олар Луций Фурий Камиллийді диктатор етіп тағайындады, жұмысты тоқтатты, дереу әскер жинап, Аурунцилерге қарсы майданға аттандырды, бірақ «соғыс алғашқы шайқаста-ақ аяқталды». Римдіктер армияны қолданып, Сорада Волскилерді толық жаулап алды.
The beginning of the end of Oscan sovereignty was their attempted exploitation of an opportunity to maraud against the Romans in the period of instability following a major victory against the Volsci, a tribe occupying the Volsci Mountains overlooking and including the Pontine Marshes. During the final revolt of the Volsci, the Romans had sacked and leveled Satricum about 346 BC and had sold the remaining 4,000 fighting men into slavery. For whatever reasons, the Aurunci chose this moment to send a marauding expedition against the Romans. Panic ensued in the city. The senators saw a wider conspiracy with the Latin League. They appointed Lucius Furius Camillus dictator, halted business, drafted an army on the spot and sent it into the field against the Aurunci, but "the war was finished in the very first battle". The Romans used the army to complete the conquest of the Volsci at Sora.
Бірінші самниттік соғыс
343 жылы Самниттер "Сидицинилерге еш себепсіз шабуыл жасады", олар Кампаниядан әскери көмек сұрап, оны алды. Екі шайқаста жеңіліп, Капуа қаласында қоршауға түскен Кампандықтар Сенат үйінде жылап, аяқтарына жығылып, Римге өздерін ұсынды. Сенат ұсынысты қабылдады және Кампания Экви мен Вольскиге қарсы болашақ қақтығыстарда олардың тылында одақтас болады деген негізде көмек көрсетті. Рим елшілері Самнит Сенатына Кампаниядан шығу туралы талап қойғанда, жауап "жоқ" болды; одан әрі, елшілерге Самнит қолбасшыларының әскерлеріне Кампанияға дереу жорық жасау туралы бұйрықтарын тыңдауға рұқсат берілді. Осылайша Бірінші Самнит соғысы (б.з.д. 343–341 жж.) басталды. Рим Сенаты соғыс жариялады, халық жариялауды бекітті, екі консулдық армия Самниум мен Кампанияға сәйкесінше жіберілді. Екі жыл бойы римдіктер тек жеңіске жетті, соңында Самниттер бұрынғы одақтастығын қайта орнатуды сұрады, бірақ бір шарты болды: олар қаласа, Сидицинилерге қарсы соғыс жүргізуге құқылы болады. Римдіктердің Кампаниямен келісімдері болған, бірақ Сидицинилермен ешқандай келісім болған жоқ. Сенат келісімді бекітіп, әскеріне сыйақы төлеп, бейбітшілік сатып алды.
The Samnites in 343 BC "made an unprovoked attack upon the Sidicini", who appealed to Campania for military assistance and received it. After losing two battles and being penned within Capua, the Campanians offered themselves to Rome with tears and prostrations in the Senate House. The Senate accepted the offer and granted assistance on the grounds that Campania would be an ally in the rear of the Aequi and Volsci in case of further conflict with them. When Roman envoys presented the Samnite Senate with demands for withdrawal from Campania, the answer was no; moreover, the envoys were allowed to hear staged orders of Samnite commanders to their troops to march on Campania immediately. So began the First Samnite War (343–341 BC). The Roman Senate declared war, the people ratified the declaration, two consular armies were sent into Samnium and Campania respectively. For two years the Romans knew only victories, until at last the Samnites sued for the restoration of their former alliance with one condition: they would be free to war on the Sidicini if they wished. The Romans had an agreement with Campania, but none with the Sidicini. The Senate bought peace by ratifying the treaty and paying off their army.
Латын соғысы
Самниттер өз әскерлерін Сидицинилерге қарсы қайтадан шабуыл жасау үшін қолданды. Күңгірт күйде, соңғылары Римге өздерін ұсынды, бірақ олардың кешіккендігіне байланысты қабылданбады. Сидицинилер латын лигасының Самниттерге қарсы жинаған күштерімен бірікті. Оларға Кампаниялықтар да қосылды. Көпұлтты әскер Самниумды қиратуға кірісті. Енді Самниттер өз келісімшарттарының талаптарына сәйкес Римге жүгініп, Римнің Кампания үстінен билігі бар-жоғын сұрады. Римдіктер Кампаниялықтар мен Латындықтарға қалағандарына қарсы соғыс жариялауға кедері келтіретін кез келген келісімдерден бас тартты. Римдіктердің көшбасшылықты қабылдамауынан күш алған Латындықтар, Самниттердің қаупі сейілген соң, өз әскерлерін Римге қарсы бұруды жоспарлады. Бұл жоспар туралы римдіктерге хабар жеткенде, олар келісімшарт талаптарына сәйкес бұйрық алу үшін он латын басшысын Римге шақырды. Римге бағынудың құны ретінде Латындықтар жаңа ортақ үкімет құруды, бір консулды және Сенаттың жартысын Латындықтардан сайлауды талап етті. Б.з.б. 340 жылғы консул Титус Манлий Торкватус бұл талаптарды естігенде, Юпитердің мүсініне ант беріп, Сенат оларды қабылдаса, Сенат үйіндегі барлық Латындықты шығарылған қылышпен өлтіретінін айтты. Мүсін маңында эмоционалды жағдай туды; Латын елшісі Луций Аннаей Юпитерге қарсы сөйлегенде баспалдақтан сырғып, басын соғып, есінен таныды. Осы сәтте Сенат үйіне нөсер жаңбыр жауды. Бұл оқиғаларды белгі ретінде қарастырып, римдіктер Латындықтарға және олардың одақтастарына соғыс жариялады және Самниттермен одақтасты. 340-338 жылдардағы екі жылдық қақтығыс Латын соғысы деп танылды. Көптеген аңызға толы шайқастарда римдіктер Латын лигасынан жеңіске жетіп, оның тайпалық мемлекеттерінің тәуелсіздігін жойды, олар кейіннен Римге сіңірілді. Консул Луций Фурий Камилл Сенатқа: «Жеңілген халыққа қатыгездікпен қарауды қалайсыздар ма? Немесе ата-бабаларыңыздың үлгісін ұстандырып, жеңілгендерге азаматтық құқық беріп, Римнің құдіретін арттыруды қалайсыздар ма?» – деп сұрады. Сенат әртүрлі Латын қалаларына әртүрлі шарттар ұсынды. Лациум аймағының барлық жеріне отарлаушылар орналастырылды.
The Samnites used their army to attack the Sidicini again. In desperation, the latter offered themselves to Rome but were turned down on the grounds that they were too late. The Sidicini allied with a force being raised by the Latin league against the Samnites. They were joined by the Campanians. A multi national army began to devastate Samnium. The Samnites now appealed to Rome under the terms of their treaty, asking if in fact Rome was sovereign over Campania. The Romans disavowed any agreement that would restrain the Campanians and Latins from making war on whomever else they pleased. Encouraged by Roman refusal to assume leadership, the Latins made plans to turn their army against Rome once the Samnite threat had been neutralized. Word of the plans leaked to the Romans, who reacted by inviting ten Latin chiefs to Rome to receive orders under the terms of the treaty. As the price for submitting to Rome, the Latins demanded a new common government, with one consul and half the Senate to be elected from the Latins. When Titus Manlius Torquatus, one of the consuls for 340 BC, heard these conditions, he swore by Jupiter's statue that if the Senate accepted them he would kill every Latin in the Senate House with drawn sword. Emotional posturing began around the statue; a Latin envoy, Lucius Annaeus, slipped on the stairs while railing against Jupiter and hit his head, becoming unconscious. At that moment, a thunderstorm burst on the Senate House. Interpreting these events as a sign the Romans declared war on the Latins and their allies and allied themselves with the Samnites. The two years of conflict, 340–338, is known as the Latin War. In a number of legendary battles, the Romans defeated the Latin League, taking away the sovereignty of its tribal states, who subsequently assimilated to Rome. The consul, Lucius Furius Camillus, asked the Senate: "Do you wish to adopt ruthless measures against a people that have surrendered and been defeated? Or do you wish to follow the example of your ancestors and make Rome greater by conferring her citizenship on those whom she has defeated?" The Senate chose to offer different terms to different Latin cities. Colonists were placed throughout Latium.
Калестің құлдырауы
Латын лагерінде күштеп ұсталған Аурунци мен Сидичини Римнен жеке-жеке шарттар алды. 337 жылы Сидицинилер Ливийдің мәлімдемесінше, ешқандай себепсіз Аурунцилерге шабуыл жасады. Рим Сенаты соңғы шарттардың талаптары әскери араласуға мүмкіндік береді деп шешті, бірақ осы уақытта Аурунцилер Кампаниядағы қалаларын тастап, тау бекінісі Суэссаға көшіп, оны Аурунка деп атады. Одан әрі оқиғалар қақтығысты ширықтырды: Калестің Аузон тайпасы Сидицинилерге қосылды. 335 жылы римдіктер Калеске қоршау салу үшін Марк Валериус Корв басқаратын консулдық армияны жіберді. Бір тұтқын қашып (тізбегін үзіп, ешкім байқамай қабырғаға өрлеген) жаудың барлығы мас және ұйықтап жатқанын хабарлады. Корв түнгі шабуылмен қаланы жаулап алып, гарнизон орнатты. Сенат 2500 отарлаушы жіберуге дауыс берді, оларға жау жерлері үлестірілді. Аузон тайпасы енді ешқашан тәуелсіздікке ие болмады.
The Aurunci and Sidicini, who had been perforce in the Latin camp, received separate treaties from Rome. In 337, the Sidicini attacked the Aurunci for no reason given by Livy. The Roman Senate decided that the terms of the latter's treaty warranted military intervention, but meanwhile the Aurunci abandoned their towns in Campania in favor of a mountain stronghold, Suessa, which they renamed Aurunca. Further events escalated the conflict: the Ausones of Cales joined the Sidicini. In 335, the Romans sent a consular army under Marcus Valerius Corvus to lay siege to Cales. Informed by an escaped prisoner (who broke his chains and climbed the wall in plain sight without being observed) that the enemy were all drunk and sleeping, Corvus took the city in a night time rout and garrisoned it. The Senate voted to send 2,500 colonists, to whom enemy land was distributed. The Ausoni were never again sovereign.
Сидичини мен Аурунцимен татуласу
Калес құлағаннан кейін екі консулдық әскер де Сидициниге қарсы жіберілді, олар үлкен әскермен Теанумда бекінді. Ливий бұл жорыстың нәтижесін айтпайды. Римдіктерге оба (аймақтағы ең көп таралған оба – саздықтағы масалар тарататын безгек) оқшаулады. Екі консулды да дінсіздікке күдікпен қарап, қызметтен шеттетуге мәжбүр болды, бірақ рим әскері Сидицинилер арасында қалып қойды. Ливий екінші Самнит соғысы (б.з.д. 326–304 жж.) туралы айтуға дайындық үшін Самниттермен қарым-қатынасқа көшті. Сидицинилер бұл соғыста немесе тарихтың басқа жерінде көрінбейді, бірақ Теанум Теанум Сидицинум атауымен, ал оның жері Сидицинус агері ретінде жалғаса береді. Римдіктер үлкен шайқаста жеңіп, Сидицинилерді құртаған болса, онда осы туралы жазба немесе Теанодағы үзілістің белгісі болуы керек еді. Бірақ, қала гүлденеді. Смит жалпы пікірге сәйкес, б.з.д. 335–326 жылдар аралығында, ең болмаса б.з.д. 334 жылы Сидицинилер қаруларын тастап, үлкен Рим муниципалитетінің құрамына кіруге келісті. Оскан спорттық ойындары өте танымал болды және көбінесе олардан бұрын ұзақ пантомималық қойылымдар өтетін.
After the fall of Cales, both consular armies were sent against the Sidicini, who fortified themselves in Teanum with a large army. Livy does not reveal the outcome of this campaign. The Romans were struck by a plague (the most typical plague in the region was malaria, carried by the marsh mosquitos); both consuls were relieved for suspicion of impiety, but the Roman army remained among the Sidicini. Livy changes the topic to relations with the Samnites in preparation for his account of the Second Samnite War (326–304 BC). The Sidicini do not appear in that war or ever again in history, but Teanum goes on as Teanum Sidicinum and its territory as Sidicinus ager. If the Romans had fought a great battle and had obliterated the Sidicini there would be some mention of it or some evidence of a discontinuity at Teano. Instead, the city prospers. Smith accords with the general conclusion that between 335 and 326, most likely in 334, the Sidicini consented to lay down their arms and become part of the greater Roman municipality. The Oscan athletic games were very popular, and usually preceded by longer pantomime plays.