Кіріспе

1974 жылы Майкл Шаараның «Қойғын періштелер» романы – Майкл Шаараның 1974 жылы жарық көрген тарихи романы. Ол 1975 жылы көркем әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Кітапта Америка Азамат соғысы кезінде Геттисбург шайқасының үш күні және соған дейінгі оқиғалар суреттеледі: 1863 жылдың 29 маусымында Одақ және Конфедерация әскерлері Пенсильвания штатының Геттисбург қаласы маңында шайқасқа дайындалады, ал 1, 2 және 3 шілдеде шайқас өрбіді. Бұл оқиға кейіпкерлердің басынан өткендеріне негізделген және Конфедерация мен Одақтың түрлі тарихи тұлғаларының көзқарастарынан айтылады. Романның «Геттисбург» атты бейімделуі 1993 жылы экранға шықты.

Атау

Джошуа Лоренс Чемберлен, басты кейіпкерлердің бірі, әкесіне Гамлеттен бір сөзді еске түсіреді: "Адам қандай ғажап жаратылыс, іс-қимылдарында періштеге ұқсайды!" Сержант Бастер Килрейн: "Егер ол періште болса, жарайды, бірақ ол міндетті түрде өлтіретін періште болуы керек". Ал қарт әкесі күлімсіреп, басын қысып, кейін қатаң түрде: "Жарайды, ұлым, егер ол періште болса, ол шынымен де қырғын періште". Содан кейін Чемберлен мектепке "Адам – Қырғын Періште" тақырыбында сөз сөйлеу үшін барды.

Қорытынды

1863 жылдың маусым айының соңында Конфедерация генералы Роберт Ли әскерін Пенсильвания штатына бастап кіреді. Вашингтон қаласына қауіп төндіріп, ол Одақ әскерін шайқасқа тартуды және соғысты аяқтайтын күшті жеңіліске ұшыратуды жоспарлайды. Харрисон, тыңшы, Лидің досы генерал Джеймс Лонгстритке Одақ әскерінің жақындап келе жатқанын хабарлайды. Олар Лиге барады, ол тыңшыға сенгісі келмейді, бірақ оған сенуге мәжбүр, өйткені оның әдеттегі барлау дереккөзі, Джеб Стюарттың атты әскері байланыстан үзілген. Ол жаумен кездесуге шығады. Геттисбург жол тоғысында Конфедерация жаяу әскері генерал Джон Бьюфордтың Одақ атты әскерімен кездеседі, ол биік жерді басып алып, 1 шілде күні таңда Конфедерация шабуылына қарсы тұрады. Генерал Джон Рейнольдстың әскері Бьюфордқа көмекке келеді. Рейнольдс қаза табады, ал Одақ әскері кері шегінеді, бірақ түнде биік жерде бекініп, Конфедерация әскері генерал Лидің тағы бір жеңісі деп тойлайды. Лонгстрит алаңдау сезіміне толы. 2 шілдеде ол Лиді тік төбелер мен тас қабырғалардың артына бекітілген Одақ позициясының тым күшті екеніне көндіруге тырысады. Лиге алысқа шегіліп, жауды тиімдірек жерде қарсы алуға шақырады. Бірақ Ли Одақ позициясына қанаттан шабуыл жасауға бұйрық береді. Мэн штатынан полковник Джошуа Лоуренс Чемберленге жоғары жақтағылары Одақ шебінің соңғы бөлігін ұстап тұру керектігін және оны кез келген құнмен сақтап қалу керектігін айтады. Тамаша, бірақ қымбат операцияда Чемберлен Конфедерация шабуылын тойтарып алады. 3 шілдеде Ли, қанаттан жасаған шабуылдың Одақ әскерінің оларға назар аударғандықтан кері қайтарылғанын түсініп, «олар орталықта әлсіз» деген қорытындыға келеді және Одақ шебінің ортасына майдандық шабуыл жасауға бұйрық береді. Бұл жоспардың сәтсіз аяқталадынын білген Лонгстрит оған қарсы шығады, өйткені оның әскерлері жақсы бекінілген Одақ орталығына шабуыл жасау үшін ашық даладан артиллерия оты астында жүруге мәжбүр болады. Бірақ Ли сенімді, ал Лонгстрит үмітсіздікке толы. Генерал Джордж Пикетт шабуылға жетекшілік етеді, ол ауыр шығынмен кері қайтарылады. Дүрбіліп қалған Ли шегінуге бұйрық береді. Чемберлен енді Одақтың жеңіске жететініне сенімді.

Орналасу

Лонгстриттің тыңшысы Генри Томас Харрисон туралы мәшһүр бөлімнен бастап, федерал әскерлерінің қозғалысы мен орналасуы туралы ақпарат жинаған, әр күн екі армияның қолбасшыларының көзқарастарынан баяндалады, олардың ішінде Конфедерация үшін Роберт Ли мен Джеймс Лонгстрит, ал Одақ үшін Джошуа Лоуренс Чемберлен мен Джон Бьюфорд. Көптеген тарауларда офицерлердің шайқасқа кіріскендегі сезімтал шешімдері суреттеледі. Әскерлердің шайқасқа кіргендегі және алға жылжығандағы орналасуын көрсететін карталар, армиялармен бірге алға жылжу және кері шегіну туралы шешімдер қабылданғанда нақтылық сезімін күшейтеді. Автор Геттисбург шайқасы – Солтүстік Америка тарихындағы ең ірі шайқастың оқиғасын Азамат соғысының себептерін және бұрынғы достарды шайқас даласында қарсы-қарсы келуге итерген себептерді түсіндіру үшін пайдаланады.

Жарияланым

"Қойшы періштелер" романының жарық көруі және фильмнің шығуы Азамат соғысы туралы қазіргі заманғы көзқарасқа екі маңызды ықпал етті. Біріншіден, Чемберленнің және 20-Майн жаяу әскерінің Литтл Раунд Топтағы ерліктері кеңінен танымал болды. Геттисбург шайқасы алаңына саяхаттайтын адамдар 20-шы Майн ескерткішін ең маңызды тоқтау орны деп санайды. Екіншіден, Шаара тарихын жазу үшін генерал Джеймс Лонгстриттің естеліктерін негізгі дереккөз ретінде пайдаланғандықтан, кітап Лонгстриттің беделін қайта қарауға жаңа серпіліс берді, ол 1870 жылдардан бері "Жоғалған мақсат" идеологтары, мысалы Джубал А. Эрли сияқтылардың әрекеттерінен зардап шеккен еді.

Әдеби маңызы

Генерал Х. Норман Шварцкопф "Қойшы періштелер" романын "Мен оқыған соғыс туралы ең жақсы және ең шынайы тарихи роман" деп атады. Кинорежиссер Кен Бернс бұл кітаптың Азамат соғысына деген қызығушылығын оятуға және осы тақырыптағы PBS телесериалын жасауға ықпал еткенін айтты. Сонымен қатар, Джосс Уэддон бұл кітапты өзінің ғылыми-фантастикалық және вестерн жанрларын біріктірген "Firefly" сериалының бастапқы шабыты деп атады.

Марапаттар мен ұсыныстар

"Құтқарушы періштелер" 1975 жылы көркем әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды. "Құтқарушы періштелер" романы әр түрлі кезеңдерде АҚШ Армиясының офицерлік кандидаттық мектебінде, "Цитадель" әскери колледжінде, Оңтүстік Каролина әскери колледжінде, АҚШ Армиясының Командалық-штабтық колледжінде, АҚШ Армиясының Соғыс колледжінде, Вест-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясында, АҚШ Армиясының Арнайы күштері офицерлерін даярлау курсында, Теңіз күштері офицерлерінің базалық мектебінде (TBS) және Сент-Джозеф университетінде міндетті оқу материалы ретінде пайдаланылды. Бұл АҚШ Армиясының офицерлердің кәсіби дамуы үшін ұсынылатын оқу тізіміндегі екі романның бірі (екіншісі – Антон Мюрердің "Бір кезде бүркіт" романы).

Басқа медиа

"Қойшы періштелер" 1993 жылы "Геттисбург" фильміне бейімделді. Фильмдегі көптеген диалогтар тікелей кітаптан алынған. "Firefly" ғылыми-фантастикалық телесериалын Джосс Уэддон "Қойшы періштелерді" оқығаннан кейін жасады. Сериалдың соңғы эпизоды "Ғарыштағы заттарда" Шаараның романына құрмет көрсетілді. Әнші-күйші Стив Эрл 1999 жылғы блюграсс альбомы "The Mountain"-ға Бастер Килрейн кейіпкерінің көзқарасынан айтылған "Dixieland" әнін қосты. Карен Таржанның сахналық бейімделуі алғаш рет 2004 жылы Чикагодағы Lifeline театрында, ал 2013 жылдың күзінде қайта қойылды. Бұл бейімделу кейін Анкоридж қауымдастық театрында, Вирджиниядағы Wayside театрында, Мэрилендтегі Heritage театрында, Нью-Мексикодағы Mother Road театрында және Мичиган Шекспир фестивалінде қойылды. "Қойшы періштелер" 2013 жылы шведтік хэви-метал тобы Civil War-дың альбомының атауы болды, онда Геттисбург шайқасы туралы "Геттисбург" әні де бар. Брайан Ньюэллдің екінші сахналық бейімделуі "Қойшы періштелер, Геттисбург сарбаздары" 2017 жылдың 5 мамырында Калифорния штатының Фуллертон қаласындағы Maverick театрында ашылды.