Кіріспе
Джеймс Кимо Кеалоха (29 сәуір 1908 - 24 тамыз 1983) – Гавайи губернаторы Уильям Ф. Куинннің басшылығымен Гавайидің тұңғыш вице-губернаторы қызметін атқарған американдық саясаткер. Вице-губернатор болып сайлану алдында Кеалоха Гавайи аралында ("Үлкен арал") бірнеше жыл заң шығарушы ретінде жұмыс істеп, өзін еңбегімен құрметті басшы ретінде таныстырды.
James Kimo Kealoha (April 29, 1908 – August 24, 1983) was an American politician who served as the first lieutenant governor of Hawaii in the administration of Governor of Hawaii William F. Quinn. Prior to his election as Lieutenant Governor, Kealoha served a number of years as a legislator on Hawaii island (the "Big Island"), distinguishing himself as a respected leader.
Алғашқы жылдар
Джеймс Кеалоха 1908 жылғы 29 сәуірде Гавайи аралындағы Пахоа қаласында Ли Чау мен Элис Макануи Кеалоха отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Гавайиге плантация жұмысына келген кантондық иммигрант еді. Джеймсті әжесі мен атасы тәрбиеледі, солардың атын алды. Кейін ол өзінің екінші аты ретінде Кимоны қосуға шешім қабылдады. Гавайидегі қытай қауымында оны Ли Ят Во деп білді. Ол 1926 жылы Хило орта мектебін бітіріп, Хилодағы «Квонг Се Во» азық-түлік дүкенінде клерк болып жұмыс істеуге кірісті. 1929 жылы Мюйлан Янгқа үйленді, олардың екі қызы болды: Лейхулу Эмма және Лейху Лилли. Келесі жылы ол жеке азық-түлік дүкенін ашты және 1948 жылға дейін оны басқарды.
Заң шығарушылық мансап
1934 жылы Кеалоха аумақтық өкілдер палатасына сайланды және спикердің міндетін уақытша атқарушы болып қызмет етті. Екі жылдан кейін ол екінші мерзімге сайланды. 1938 жылы ол демократтардың тізімінен аумақтық сенатқа сайланды және сенат президентінің міндетін уақытша атқарушы болды. Сол жылы ол аралдағы демократтар арасындағы ішкі тартыстарға наразылығын білдіріп, Республикалық партияға өтті. Кеалоха үнемі айқын артықшылықпен сайлауда жеңіске жеткендіктен, оны көбінесе "Гавай саясатының керемет баласы" деп атады. 1940 жылы Кеалоха Гавайи округінің қадағалау кеңесіне сайланды және үш рет қатарынан қайта сайланды. 1946 жылы ол саяси мансабында алғаш рет жеңіліске ұшырады, Гавайи округінің төрағасы лауазымына үміткерлігі сәтсіз аяқталды. 1948 жылы ол тағы да үміткер болып, Гавайи округінің төрағасы лауазымына алты рет қатарынан сайланды.
Вице-губернатор
Кейлоха жылдар бойы Гавайи округінің төрағасы болып қызмет етті, оның танымалдығы мен басшылық қабілетінің арқасында 1959 жылы Республикалық партия оны Гавайи штатының бірінші губернаторлық сайлауында, партияның губернаторлыққа үміткері Уильям Ф. Куиннмен бірге вице-губернаторлыққа кандидат ретінде таңдады. Бұл екеуінің жұбы жақсы тиімділік көрсетті, нәтижесінде Куинн мен Кейлоха демократтық қарсыластары Джон А. Бернс пен Мицуюки Кидоны жеңді. Кейлоха – АҚШ тарихында вице-губернатор болып сайланған алғашқы қытай-американ және гавайилік болды. Кейлоханың вице-губернаторлық қызметі (Кимнің сөзінше) оған "жағымсыз" сезім сыйлады. Губернатор Куинн, тіпті досы болса да, Кейлоха сияқты гавайилікке өкілдік ететін маңызды шешімдерді қабылдауға сенімсіздікпен қарады. Кейлоханың міндеттеріне көбінесе салтанатты шараларды өткізу кірді. Ол сондай-ақ губернатор Куиннмен саяси қолдау көрсету мәселесінде келіспеушіліктерге тап болды. Кейлоха 1960 жылғы АҚШ президенттік сайлауында ұлттық назарға ілікті, онда Джон Ф. Кеннеди Ричард Никсонды ұлттық деңгейде де, Гавайиде де жеңді. Ресми есептеулердегі қателер салдарынан Никсон 141 дауыспен Гавайидің сайлаушы дауыстарының жеңімпазы деп жарияланды, бірақ есептеу парақтарындағы сәйкессіздіктерге қарамастан. Кейлоха есептеу парақтарын екі рет аудиттеуді тапсырғаннан кейін (бірақ нақты дауыс бюллетеньдерін тексеру мүмкіндігі болмады), дауыс берудің жалпы сомасын өзінің партияласы Никсонның пайдасына растады, бұл ұлттық демократтардың қайта санау талабына әкелді. Қайта санау Конституция бойынша сайлаушы дауыстарын беруге белгіленген 19 желтоқсан күнінен кейін де жалғасты. Нәтижесінде, «ресми емес» демократтық және «ресми» республикалық сайлау комиссиялары Иолани сарайында кездесіп, Гавайидің үш сайлаушы дауысына қатысты сертификаттарды ұсынды. Ақыры, нәтиже АҚШ Сенатында сайлау коллегиясының аттестаттау процесі кезінде шешілді.
1962 жылы губернатор сайлауы
Киалоха мен Куинн арасындағы қарым-қатынас шиеленісі күшейді, әсіресе вице-губернатор лауазымына байланысты. 1962 жылы Киалоха республикалық губернаторлық сайлауда Куиннге қарсы шықты, өзін "жер шалқыған ұл" және "жергілікті жігіт" деп сипаттады, бұл сайлау "ащы бәсеке" деп сипатталды (Ким). Куинн жеңіске жетті, 44 095 дауыс жинап, Киалохаға қарағанда 33 277 дауыс артық алды (Бойлан). Қайтадан жақындасуға тырысқан Куинн, Киалоханы Нью-Йорк әлемдік көрмесіндегі Гавайи павильонының жетекшісі етіп тағайындады. Содан кейін сол жылғы жалпы сайлауда Куинн демократ үміткер Джон А. Бернсқа ойсырап жеңілді. Кейбір сарапшылардың пікірінше, Киалоханың губернатор Куиннге қарсы шығуы республикалықтардың сайлауда жеңілуіне себеп болды (Ким). Көптеген сайлаушылар үшін бұл сайлау – хаолелердің гавайиліктерге тағы бір үстемдігі болды, бұл республикалық партия үшін жиі қайталанарлық тақырып еді, нәтижесінде сайлаушылар демократтарға көшті немесе дауыс беруден бас тартты.
Қайта оралу әрекеттері
1962 жылы жеңілгеннен кейін Киалоханың саяси амбициялары сақталды, бірақ ол енді ешбір сайлауда жеңіске жете алмады. 1966 жылы ол АҚШ Өкілдер палатасының мандатына қазіргі демократ Спарк Мацунагаға қарсы түсті және жеңілді. Сол науқанда Киалоханың Вьетнам соғысына қарсы күресі ерекше көзге түсті, бұл оның партияластары республикашылдарды таңқалдырды, ал демократтарды сайлау күш-жігеріне жігерлендірді (Харада). 1968 жылы ол Гавайи округінің мэрі лауазымына үміткер болды, бірақ Шуничи Кимураға жеңіліп қалды.
Кәсіпкерлік қиындықтар және кейінгі жылдар
Сайлаудағы жеңілістерінен өзге, Кеалоха екі кәсіптік қиындыққа тап болды. 1967 жылы ол Канададағы Монреаль көрмесіндегі мейрамхана және ойын-сауық желісіне қатысқандығына байланысты банкротқа ұшырады (Кавальеро және Шерман). 1977 жылы ол және оның әйелі қонақ үй мен пәтерлермен алаяқтыққа ұшырап, осының салдарынан банкрот болды. Өмірінің соңғы жылдарында Кеалоха Гавайиде папайя өсірді және Орегон штатының Салем қаласындағы шаруашылықтың иесі болды. 1983 жылдың 24 тамызында Гонолулу қаласында қайтыс болды және Хило қаласындағы Хомелани зиратына жерленді.
Джеймс Кеалоха саябағы
1963 жылы Гавайи аралындағы Джеймс Киалоха жағажай паркі оның құрметіне аталды. Жергілікті тұрғындар бұл паркті "Төрт Майл" деп те атайды, ол Хило пошта бөлімінен төрт шақырым қашықтықта орналасқан. Хилодан басталатын барлық қашықтық белгілерінің бастапқы нүктесі дәл осы Хило пошта бөлімі саналған (Кларк 25). Джеймс Киалоха жағажай паркі 1979 жылы Эдит Канакаоленің "Na Pana Kaulana o Keaukaha" альбомындағы әнге енген.