Кіріспе
Фило Вэнс – 1920-1930 жылдары С. С. Ван Дайнның 12 қылмыстық романында алғаш рет пайда болған, ойдан шығарылған әуесқой детектив. Сол кезде Вэнс кітаптарда, фильмдерде және радиода зор танымал болды. Ол әдемі киінетін, тіпті әуесқойлыққа бой алдыратын, жоғары интеллектуалдық қабілеттерімен Нью-Йорк бон виванты ретінде бейнеленген. "С. С. Ван Дайн" – бұл өнер сыншысы Уиллард Хантингтон Райттың псевдонимі, ол романның авторы екенін жасыруға тырысқан. Ван Дайн кітаптардағы ойдан шығарылған кейіпкер, Ватсон сияқты, Вэнске ілесіп, оның оқиғаларын жазған.
Жарияланым
Ван Дайнның алғашқы үш сырылы романы сырылы әдебиет үшін ерекше болды, өйткені ол оларды трилогия ретінде жоспарлаған, бірақ оларды қысқа түрінде, шамамен бір уақытта жазды. Олар танымал редактор Максвелл Перкинс тарапынан топ ретінде қабылданғаннан кейін, Ван Дайн оларды толыққанды романдарға дейін кеңейтті. Барлық 12 кітаптың атауы "X өлтіру ісі" нысанында, мұнда "X" әрқашан алты әріптен тұратын сөз (ал "The Gracie Allen Murder Case" бастапқыда тек "Gracie" деп аталған). Ван Дайн өз заманының ең білімді және әлемдік көзқарысқа ие детектив жазушыларының бірі болғанымен, эсселерінде сырлы әңгімені тұрмыстық әдебиет ретінде мойындамады. Ол детективтік роман негізінен қатаң ережелерді сақтайтын және басты тақырыбынан алыс кетпейтін зихи жұмбақ болуы керек деп талап етті. Ол өзінің ұсыныстарын орындады, және кейбір сыншылардың пікірінше, осы формулалық тәсіл Ванс романдарын жасанды етіп, оларды салыстырмалы түрде аз жылдар ішінде ескірген етті. Барлық істер, "Қысқы өлтіру ісінен" басқа, көбінесе Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданында орын алады. Бірнеше рет Вэнс пен Ван Дайн (әдетте Маркхэм мен Хитпен бірге) тергеулері барысында Бронкс, Вестчестер округі және Нью-Джерсиге қысқа сапарлар жасады. "Гриннің өлтіру ісі" романында Вэнс Нью-Йоркке оралғаннан кейін, оқиғаға қатысты ақпарат жинау үшін пойызбен Нью-Орлеанға барғанын айтады. Ванстың соңғы ісі, "Қысқы өлтіру ісі", алдыңғы 11 істен айқын түрде ерекшеленеді, өйткені оқиға орны Нью-Йорктан алыс (Массачусетс штатының батысындағы Беркшир таулары), ал Вэнс пен Ван Дайнды мүлдем басқа кейіпкерлер қоршап тұрады (тек Маркхэм ғана басында қысқаша пайда болады). Райт осы істі аяқтағаннан кейін 1939 жылдың 11 сәуірінде Нью-Йоркте күрт қайтыс болды.
Кейіпкерлер құрамы
Көптеген оқиғалардың бастауында "Кітап кейіпкерлері" болады, Шекспирдің пьесаларындағыдай. Ванс, Ван Дайн, Джон Ф.Х. Маркхэм, Эрнест Хит, доктор Эммануэль Доремус және Кьюри 12 әңгіменің 11-інде кездеседі; ал соңғысы, "Қысқы кісі өлтіру ісінде" тек Ванс, Ван Дайн және Маркхэмнің қысқаша пайда болуы бар. С.С. Ван Дайн: Романдық баяндаушы С.С. Ван Дайн Ванспен бірге тергеу жүргізеді, кейіннен оқырмандарға оқиғаны айтады. Ван Дайн өзі туралы көп айтпайды, тек бұрын заңгер болғанын және Вансқа, әсіресе қаржы және құқық мәселелерінде басты кеңесшісі екенін айтады. Ван Дайн, детективтік әңгімелердегі көптеген "серіктестерге" ұқсамайды. Уилард Хантингтон Райттың өмірбаянын жазған Джон Лоугери Ван Дайнды "кейіпкер емес" деп сипаттайды: Роман персонаждары кейде онымен сөйлессе немесе оның бар екенін еске алса да, ол ешкімге тікелей сөйлеспейді (немесе оларға айтқан сөздерін келтірмейді). Сондай-ақ, ол оқиға барысына әсер ететін ешбір әрекет жасамайды. Джон Ф.Х. Маркхэм: Нью-Йорк округінің аудандық прокуроры, ол тек төрт жылдық мерзімде ғана қызмет еткен. Барлық басты еркек кейіпкерлер сияқты, ол Манхэттеннің оңтүстік бөлігіндегі пәтерде тұрады. Маркхэм – адал, тікелей адам, оның қатал мінезі жиі, достық әзіл-қалжыңда, Ванстың еңкейген мінезімен қарама-қайшы келеді. Ван Дайн осы мінездердің контрастын былай сипаттайды: Эрнест Хит: Нью-Йорк полиция департаментінің кісі өлтіру бюросының сержанты. Ол дөрекі, қиялы нашар, ағылшын грамматикасын дұрыс қолдана алмайды, сонымен қатар кісі өлтіру істеріндегі күдіктілермен сөйлескенде тікелейлік танытады (кейде Маркхамға олардан мойындау алу үшін "жақсылап жұмыс істеуге" кеңес береді). Ол және Ванс, көп нәрседе әртүрлі болса да, бірге жұмыс істегенде бір-біріне құрметпен қарастырады. Ол өте аз ұйықтайды, өйткені істерді түн бойы қарап отырады. Доктор Эммануэль Доремус: Нью-Йорк қаласының сот-медициналық сарапшысы. Боулер киіп, тамақ жеп жатқанда немесе басқа да жағдайларға түскенде, мәйіттерді тексеруге шақырылғаны үшін әзілде шағымданатын мақтанышпен кішкентай адам. Кьюри: "Бенсонның кісі өлтіру ісінде" Вансқа үй шаруасын, жеке қызметтерді, үй иесінің міндеттерін атқаратын және кейде арнайы аспаздық дағдыларын көрсететін сирек кездесетін көне ағылшын қызметшісі деп сипатталған. Басқа жиі кездесетін тұлғаларға Маркхэмнің хатшысы Фрэнсис Свакер, сондай-ақ Хиттің кісі өлтіру бюросындағы детективтері Гилфойл, Хеннесси, Сниткин және Берк кіреді.
Ernest Heath: Sergeant in the Homicide Bureau of the New York Police Department. He is gruff, lacking in imagination, prone to misuse English grammar, and also a no nonsense type when it comes to dealing with suspects in the murder cases (he occasionally suggests to Markham that he "work over" some of them to extract confessions). He and Vance, although very different in most ways, gain a mutual respect for each other as they work together. He seems to sleep very little, as he is up all hours working on cases. Dr. Emanuel Doremus: Medical Examiner for New York City. A cocky little man who wears a bowler hat and constantly complains (in a mock manner) about being called to check out corpses just as he has sat down to a meal or is otherwise inconvenienced. Currie: Described in The Benson Murder Case as "a rare old English servant who acted as Vance's butler, valet, major domo and, on occasions, specialty cook." Other individuals who appear frequently include Francis Swacker, Markham's male secretary, and Guilfoyle, Hennessey, Snitkin, and Burke, all detectives under Heath in the Homicide Bureau.