Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Американың жергілікті халықтарының жойылуға жақын тілдер отбасы
Endangered language family of indigenous South Americans
Чапакуран тілдері – Оңтүстік Американың дерлік жойылып бара жатқан жергілікті американ тілдерінің отбасы. Чапакуран тілдерінің көбісі жойылып кеткен, ал қазірде қолданыстағы төртеуі де тірілуге қиын жағдайда. Олар Бразилияның оңтүстік Амазонка бассейніндегі Рондонияда және Боливияның солтүстігінде сөйленеді. Кауфманның (1990) пікірінше, Чапакуран отбасы жойылып кеткен Вамо тілімен байланысты болуы мүмкін.
The Chapacuran languages are a nearly extinct Native American language family of South America. Almost all Chapacuran languages are extinct, and the four that are extant are moribund. They are spoken in Rondônia in the southern Amazon Basin of Brazil and in northern Bolivia. According to Kaufman (1990), the Chapacuran family could be related to the extinct Wamo language.
Бірчалл, Данн және Гринхилл (2016)
Бірчалл, Данн және Гринхилл (2016) есептеу филогенетикалық талдау нәтижесінде Чапакуран тілінің келесі филогенетикалық ағашын ұсынады.
Birchall, Dunn & Greenhill (2016) give the following phylogenetic tree of Chapacuran, based on a computational phylogenetic analysis.
Тілдік байланыс
Жолкески (2016) байланыс нәтижесінде иранцхе, пуйнаве-как және арава тілдері отбасыларымен лексикалық ұқсастықтар болатынын көрсетеді.
Jolkesky (2016) notes that there are lexical similarities with the Irantxe, Puinave Kak, and Arawa language families due to contact.
Түрлері
Төменде Лукотка (1968 ж.) тізімдеген Чапакуран тілінің толық тізімі, оның ішінде расталмаған түрлері бар. Чапакура / Хуачи / Тапакура – бір кездері Боливияның Санта-Крус провинциясындағы Бланко өзені мен Читиопа көлінің маңында сөйленген, қазір жойылған тіл. Ирен / Море – Боливияның Бени провинциясындағы Гуапоре, Азуль және Маморе өзендерінде сөйленеді. Итореохип – Боливиядағы Гуапоре және Азуль өзендері арасында сөйленеді. Китемо – бұрын Боливияның Санта-Крус провинциясындағы Урувайто өзенінде сөйленген. Напе – бұрын сол елде, Читиопа көлінің жағасында сөйленген. Муре – Боливиядағы Сан-Мартин өзенінде сөйленген. Рокорона – Сан-Мартин өзенінде сөйленген. Herisebocon – бұрын Боливиядағы Сан-Борханың ескі миссиясына жақын Рапуло өзенінде сөйленген. (Расталмаған.) Ванам / Хуанам / Пауумва – Бразилияның Рондония аймағындағы Сан-Мигель және Сан-Доминго өзендері арасында сөйленеді. Абитана – Бразилиядағы Сан-Мигель өзенінің бастауында Ванам тілінің диалектісі ретінде сөйленеді. Кумана / Каутарио – Гуапоре және Каутарио өзендері (Рондония) арасында сөйленеді. Пачаханово / Уари Вайо – Рондониядағы Пакаас Новос өзенінде сөйленеді. Кабикси – Сан-Мигель және Прето өзендері (Рондония) арасында сөйленген, қазір жойылған болуы мүмкін. Матуаа – Каутарио өзенінің батыс жағында сөйленген. (Расталмаған.) Урунамакан – Бразилияның Рондония штатындағы Ванам тайпасының солтүстігінде сөйленген. (Расталмаған.) Уомо / Мигельхено – Сан-Мигель өзенінде сөйленеді. (Расталмаған.) Тапоя – Каутарио өзенінің бастауындағы белгісіз тайпаның тілі. (Расталмаған.) Кужуна – Кумана тайпасының солтүстігінде, өте аз белгілі, қазір жойылған тайпаның тілі. (Расталмаған.) Урупа / Итуарупа – Урупа өзенінде (Рондония) сөйленеді. Яру – Джару өзенінің бойында бірнеше отбасы сөйлейді. Ямару – бұрын Жамари өзенінде сөйленген, қазір жойылған тіл. (Расталмаған.) Тора / Тура – бұрын Амазонас штатындағы Мармелос және Парика өзендерінде сөйленген; қазір Амазонас штатындағы Поста-Кабеса-дантада бірнеше адам сөйлейді.
Below is a full list of Chapacuran language varieties listed by Loukotka (1968), including names of unattested varieties. Chapacura / Huachi / Tapacura extinct language once spoken on the Blanco River and around Lake Chitiopa, Santa Cruz province, Bolivia. Irene / Moré spoken on the Guaporé River, Azul River, and Mamoré River, Beni province, Bolivia. Itoreauhip spoken between the Guaporé River and Azul River in Bolivia. Quitemo once spoken on the Uruvaito River, Santa Cruz province, Bolivia. Nape once spoken in the same country on Lake Chitiopa. Mure once spoken on the San Martín River in Bolivia. Rocorona once spoken on the San Martín River. Herisebocon once spoken on the Rapulo River near the old mission of San Borja, Bolivia. (Unattested.) Wañám / Huanyam / Pawumwa spoken between the São Miguel River and São Domingo River, territory of Rondônia, Brazil. Abitana spoken as a dialect of the Wañám language at the sources of the São Miguel River, Brazil. Kumana / Cautario spoken between the Guaporé River and Cautario River, Rondônia. Pacahanovo / Uari Wayõ spoken on the Pacaás Novos River, Rondônia. Kabixi spoken between the São Miguel River and Preto River, Rondônia, now perhaps extinct. Mataua spoken in the western area of the Cautario River. (Unattested.) Urunamacan spoken to the north of the Wañám tribe, Rondônia, Brazil. (Unattested.) Uómo / Miguelheno spoken on the São Miguel River. (Unattested.) Tapoaya spoken by an unknown tribe at the sources of the Cautario River. (Unattested.) Cujuna spoken by a very little known tribe, now perhaps extinct, to the north of the Kumaná tribe. (Unattested.) Urupá / Ituarupa spoken on the Urupá River, Rondônia. Yarú spoken by a few families on the Jaru River. Yamarú extinct language once spoken on the Jamari River. (Unattested.) Torá / Tura formerly spoken on the Marmelos River and Paricá River, state of Amazonas; now by a few individuals on the Posta Cabeça d'anta, state of Amazonas.