Кіріспе

Владимир Сергеевич Соловьёв (Влади́мир Серге́евич Соловьёв; 28 қаңтар 1853 [е.с. 16 қаңтар 1853] – 13 тамыз 1900 [е.с. 31 шілде 1900]) – орыс философы, дінтанушы, ақын, публицист және әдеби сыншы, XIX ғасырдың соңында орыс философиясы мен поэзиясының дамуына және XX ғасырдың басындағы рухани жаңаруға зор үлес қосып, маңызды рөл атқарған.

Өмір және жұмыс

Владимир Соловьев Мәскеуде дүниеге келді; тарихшы Сергей Михайлович Соловьевтің (1820–1879) екінші ұлы; оның ағасы Всеволод (1849–1903) тарихи романдар жазушысы болды, ал кіші әпкесі Поликсена (1867–1924) ақын болды. Владимир Соловьевтің анасы Поликсена Владимировна (туған есімі Романова, 1909 жылы қайтыс болған) поляк тегінен шыққан отбасыдан еді. Оның ата-бабаларының арасында философ Григорий Сковорода (1722–1794) болды. Жасөспірім шағында ол нигилизмге бет бұрып, Шығыс православиесінен бас тартты, бірақ кейін позитивизмге наразылығы оны православие шіркеуінің көзқарастарымен келісетін пікірлер білдіруге итерді. 1869–1873 жылдары Соловьев Мәскеу император университетінде оқыды, онда оның философия профессоры Памфил Юркевич (1826–1874) болды. 1874 жылы жарық көрген «Батыс философиясының дағдарысы: Позитивистерге қарсы» (lang ru) еңбегінде Соловьев позитивистердің Аристотельдің эссенциализмін, яғни философиялық реализмін қабылдамауын сынға алды. «Позитивистерге қарсы» еңбегінде ол интуитивті ноэтикалық түсінік, яки көрегендік позициясын қабылдады. Ол сананы тұтас деп қарастырды (орысша sobornost терминін қараңыз) және құбылысты (дианоямен расталған) және ноуменді интуитивті растауды қажет етті. Соловьевтің пікірінше, позитивизм объектінің құбылысын ғана растайды, ал адамдар санасының бір бөлігі ретінде сезінетін интуитивті шындықты жоққа шығарады. Соловьевтің негізгі философиясы объектінің мәнін (эссенциализмді қараңыз) тек интуиция арқылы растауға болатыны және сананың тұтас органикалық бірлігінің ақыл-ой немесе логика арқылы, бірақ толыққанды (дуалистік емес) интуициямен жүзеге асырылатыны туралы идеяға негізделген. Соловьев неміс идеализміне тән дуализмді (субъект-объект) келістіруге тырысты. 1877 жылы Соловьев Санкт-Петербургке көшіп, жазушы Федор Достоевскийдің (1821–1881) досы және сенімді адамы болды. Досына қарамастан, Соловьев Рим-католик шіркеуіне жақтас болды. Ол православиелік және рим-католик шіркеулері арасындағы алауыздықты (экуменизм, соборност) емдеуді қолдады. Соловьевтің еңбектерінен ол Папаның әмбебап шіркеудегі басымдығын қабылдағаны анық көрінеді, бірақ оның Рим католиктігін ресми түрде қабылдағанына дәлел жеткіліксіз. Ресейдегі еврейлердің мәдениетін дамыту қоғамының белсенді мүшесі ретінде ол еврей тілінде сөйледі және иудаизм мен христиан діндерін татуластыруға тырысты. Саяси тұрғыдан ол 1880 жылдары патшалық Ресейде еврейлердің азаматтық құқықтарын қорғаудың жетекші қорғаушысы ретінде танымал болды. Соловьев бұл мәселені халықаралық деңгейде де қозғап, The London Times газетінде өзінің күресіне халықаралық қолдау көрсетуді өтінді. Еврей энциклопедиясында ол «еврейлердің досы» деп сипатталған және «өлім төсегінде де еврей халқы үшін дұға еткен» деп жазылған. Соловьевтің өркениеттің шығыс-батыс христиан экуменизміне қарай даму жолын табуға жасаған әрекеті, ол бастапқыда үлкен қызығушылықпен зерттеген Азия мәдениеттеріне деген көзқарасын өзгертті. Ол буддалық Нирвана тұжырымын құтқарылуға қайшы және гностикалық дуализмнен нашар пессимистік нигилистік «бос нәрсе» деп санады. Соловьев өмірінің соңғы жылдарында «Сары қауіптен» қорқып, Азия халықтары, әсіресе қытайлар Ресейді жаулап алады деп ескертті. Соловьев бұл тақырыпты «Антихрист туралы әңгіме» атты апокалиптикалық әңгімесінде (1900 жылғы 27 ақпанда «Неделя» газетінде жарияланған) кеңінен жазды. 1894 жылы жазған «Пан-монголизм» поэмасының алғашқы жолдары оқиғаның эпиграфы ретінде пайдаланылып, 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысын болжаған деп есептелді. Соловьев ешқашан үйленбеген және балалы болған емес, бірақ ол рухани махаббатына арналған өлеңдерінде бейнеленген идеалды қарым-қатынастарды іздеді, оның ішінде София есімді екі әйелмен. Ол өзінің рухани серігі екенін мәлімдеген христиан мистикасы Шмидт, Анна Николаевнаның ұсыныстарын қабылдамады. Соловьевтің соңғы жылдарында вегетариандыққа көшкенімен, кейде балық жейтін. Ол көбінесе қызметшісіз бірнеше ай бойы жалғыз тұрып, түнгі уақытқа дейін жұмыс істеуге дайын болды.

Соборност

Соловьев өзінің логика немесе ақыл-ой жүйесі арқылы барлық білім салаларын және ойлау мектептерін келістіретін, ал барлық қайшылықты ұғымдарды бір жүйеге біріктіретін философия құруға ұмтылды. Осы толыққанды философиялық келісімнің орталық элементі – орыс славянофилдерінің sobornost (интеграция арқылы органикалық немесе спонтанды тәртіп, ол орыс тіліндегі "католик" сөзімен байланысты) ұғымы болды. Соловьев ортақ негізді табуға және оны растауға, немесе қайшылықтардың ортақ негізге келген жерлерін анықтауға тырысты. Осы ортақ негізге назар аудару арқылы қарама-қарсы идеялар мен/немесе халықтардың толық бірлігін және/немесе тұтас бірігуін орнатуды көздеді.

Өлім

Қатты ой жұмысы Соловьевтің денсаулығын қиратты. Ол Николай Петрович Трубецкойдың имениесінде, оның туысы Сергей Николаевич Трубецкой тұратын жерде қайтыс болды. 1900 жылға қарай Соловьев, көрінеу, үйсіз-жұртсыз кедейге айналды. Ол өзінің ағасы Михаил Сергеевичі мен бірнеше әріптестерін өзінің интеллектуалдық мұрасын қорғауға және таратуға міндеттеді. Ол Новодевичье монастырында жерленген.

Дәйексөздер

Бірақ егер Шіркеу христиан адамзатына жеткізген сенім тірі болса, ал құдайлық нығметтердің күші әсерлі болса, онда құдайлық пен адамдық арасындағы туындаған одақ діннің ғана ерекше саласымен шектеліп қалмай, адамның барлық жалпы қарым-қатынастарына таралуы керек және оның әлеуметтік және саяси өмірін жаңарып, өзгертуі тиіс.

Пайдаланылған әдебиеттер

<https://core.ac.uk/download/pdf/62435007.pdf> сілтемесін қараңыз.