Кіріспе

Дольмен в Англии

Дольмен Киттің Коти үйі немесе Киттің Коти – Айлсфорд ауылының жанында, Англияның оңтүстік-шығысындағы Кент графтығында орналасқан камералы ұзын қоршау. Б.з.д. 4000 жыл шамасында, британдық тарихқа дейінгі ерте неолит кезеңінде салынған, қазіргі күні қираған күйде сақталған. Археологтар ескерткіштің Еуропадан Ұлыбританияға ауыл шаруашылығы енгізілгеннен кейін көп ұзамай, мал өсірушілер қауымдары салғанын анықтады. Киттің Коти үйі неолиттік Еуропада кеңінен таралған ұзын қоршау салу дәстүрінің бір бөлігі болғанымен, ол Медуэй өзені маңында жасалған қоршаулардың жергілікті аймақтық түріне жатады, қазір Медуэй мегалиттері деп белгілі. Олардың ішінде Кіші Киттің Коти үйі мен Кофин тасына жақын орналасқан. Медуэйдің батысында Аддингтон ұзын қоршауы, Каштандар ұзын қоршауы және Колдрум ұзын қоршауы тағы үш сақталған ұзын қоршау орналасқан. Олар ежелгі ескерткіштерді сақтау бойынша алғашқы кеңесші болған генерал Август Питт Риверстің ұсынысымен мемлекет қорғаған алғашқы британдық ескерткіштердің бірі болды. Қазіргі уақытта бұл орын мемлекеттік емес ұйым English Heritage-дің меншігінде және жыл бойы келушілерге ашық. 1659 жылы Томас Филиппот осы орын туралы жазып, оны Катигерннің қабірі деп сипаттады. Антиквар Джон Обри өзінің жарияланбаған «Британдық монументасы» атты британдық археологиялық орындары туралы қолжазбасында осы ескерткішке сілтеме жасады. Ол классикалық ғалым Томас Гейл салған осы орынның суретін де қосты. Обри Филиппоттың бұрынғы еңбегіне тікелей сілтеме жасады. Обридің осы орынға келгеніне тікелей дәлел жоқ, бірақ Эшби оның Кентке жиі баратынын және Киттің Коти үйіне жақын жолмен жүргенін ескере отырып, оның келмегені «ойға келмейді» деді. Уильям Стукли 1722 жылы осы орынға сапар шегіп, оның эскизін жасады, ол әлі де көбінесе бұзылмаған күйде болды. Бұрын Сэмюэл Пеппс та оны көріп, былай деп жазды:

Стукли өзінің екі томдық «Itinerarium Curiosum» жинағына Киттің Коти үйінің төрт гравюрасын қосты. 1722 жылғы орынның басылымында камера, үйінді және генералдың қабір тасы көрсетілген. 1783 жылы Джеймс Дуглас өзінің жұмысшыларының біреуіне ескерткіштің батыс жағында қазуды тапсырды және осы көріністі бейнелейтін акварель суретін жасады. 1880 жылы археолог Флиндерс Петри Аддингтондағы тастарды Кенттегі жер жұмыстарының тізіміне енгізді. 1893 жылы антиквар Джордж Пэйн өзінің «Collectanea Cantiana» еңбегінде осы ескерткішті «құлаған кромлек» деп сипаттап, маңында шашырап жатқан басқа да мегалиттер бар екенін атап өтті, бұл олардың осыған ұқсас, кейіннен жойылған ескерткіштің бөлігі болғанын көрсетеді. 1924 жылы Кент туралы жарияланым жасаған археолог О.Г.С. Кроуфорд, ол кезде Ordnance Survey археологиялық офицері болып жұмыс істеді, Киттің Коти үйін басқа Медуэй мегалиттерімен бірге тізімдеді және Стуклидің бір гравюрасын қайта басып шығарды. Автор Джордж Оруэлл 1938 жылдың 21 тамызында осы орынға сапар шекті және оны «друидтердің құрбандық алаңы немесе осыған ұқсас нәрсе» деп сипаттады. Тастар биік төбеде емес, Блю Белл Хиллдің беткейінен 1,32 км солтүстікке қарай орналасқан. 1981 жылдың қаңтарында Кент археологиялық құтқару тобы осы орынды зерттеу жұмыстарын жүргізді.

English Heritage басқаруы

Эшби Киттің Коти үйі Медуэй мегалиттерінің "ең жақсы белгілісі" екенін айтты, ал Чемпион оны "Кенттегі ең танымал ескерткіш болуы мүмкін" деп есептеді. 2005 жылы Филп пен Дютто Китс-Коттиді "Ұлыбританиядағы ең танымал" маңызды ескерткіштердің бірі деп атады.