Кіріспе
Свазилендтің бас басшысы Нгване V (Мхлокохла, Буну, Ххили) (11 мамыр 1876 – 10 желтоқсан 1899) – 1895 жылдан 10 желтоқсан 1899 жылы қайтыс болғанға дейін Свазилендтің королі болды. Нгване Мбандзенидің ұлы, ал анасы Лаботсибени Мдлули болған. Ол королева-ана Тибати Нкамбуледің қысқа мерзімді регенттігінен кейін таққа отырды. Ол король болған кезде 16 жаста еді. Оның патшалық астанасы Зомбодзеде, ал Королева-ананың резиденциясы Лобамбада орналасқан. Нгване 1894 жылғы Свазиленд конвенциясынан кейін король атанды. Бұл Оңтүстік Африка Республикасын, сол кезде президент Пол Крюгер басқарған, Свазилендті қорғалатын мемлекет деп жариялауға әкелді. Осы кезеңде Свазилендте Нгване әкімшілігімен қатар голландтық ішінара әкімшілік те болды. Голландтықтар немесе еуропалықтар еуропалық мүдделерді қорғап, ал Нгване Свази ұлтының басшысы және билеушісі болды. Нгване мен Лаботсибени билікте болғанда салықтардан, концессионерлерден және басқа да төлемдерден жыл сайынғы үлестеме төленді. Нгваненің билеу мерзімі қысқа болды. 1899 жылы ағылшын-буур соғысы басталды, ол Свазилендтегі голландтық немесе буурлық ішінара басқаруды тоқтатып, тәуелсіздікке жол ашты. Алайда, Мхлокохла сол жылдың 10 желтоқсанында инквала билеген кезде қайтыс болды. Оның өлімі ұлттан рәсім аяқталғанға дейін жасырылды. Нгваненнің орнын төрт айлық ұлы Нкотфотьени мен оның әйелі Ломава Ндвандве басты. Оның анасы Лаботсибени, оның билеу кезеңінде үлкен ықпалға ие болды және Собхуза 1921 жылы таққа отырғанға дейін регенттік патшайым ретінде қызмет етті. Нгване билеген кезең қақтығыстарға толы мемлекеттермен қоршалған тұрақты аумақ құруға мүмкіндік берді. Бүгінде Мхлокохла Свазилендтің астанасы Мбабанедегі Мхлокохла көшесінің атымен аталады.
Ngwane V (also known as Mahlokohla, Bhunu, Hhili) (11 May 1876 – 10 December 1899) was the King of Swaziland from 1895 until his death on 10 December 1899. Ngwane was born the son of Mbandzeni and his mother was Labotsibeni Mdluli. He ascended to the throne after a short regency of Queen Mother Tibati Nkambule. He was only 16 years old when he became king. His royal capital was at Zombodze while the Queen Mother's residence was at Lobamba. Ngwane became the king after the Swaziland convention of 1894. This had led to the classification of Swaziland as a protected state of the South African Republic which was then led by President Paul Kruger. During this time Swaziland had a partial Dutch administration in parallel to Ngwane's administration. The Dutch or European for European interests and Ngwane as head and authority of the Swazi nation. An annual payment was made to Ngwane and Labotsibeni while they were in office from taxes collected and from contributions from concessionaires and taxes. Ngwane's rule was short. In 1899 the Anglo Boer war began, and brought to an end the Dutch or Boer partial administration of Swaziland and hence gave way to independence. However Mahlokohla died on 10 December of that year while dancing incwala. This was hid from the nation until the ceremony was over. Ngwane was succeeded by his four month old son Nkhotfotjeni and his wife Lomawa Ndwandwe. His mother Labotsibeni who had been very influential during his reign continued as queen regent until Sobhuza was crowned in 1921. Ngwane's reign gave way to a stable territory surrounded by conflicting states. Today Mahlokohla is named for one of the main streets, Mahlokohla Street in Swaziland's capital Mbabane.
Ерте өмір
Ингуэнама Нгуане 1876 жылы король Мбандзени мен инхосикати Лабоцзибенидің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1889 жылы Суазилендтің қағаздағы жаулауы кезінде әкесі қайтыс болғаннан кейін Суазилендтің тақ мұрагері атанды. Бірақ ол патша болуға тым жас болғандықтан, оның орнына регент патшазада билік жүргізді, ол жеткілікті жасқа келгенше және билікке дайын болғанша билік етті. Оның анасы Лабоцзибени, Мсвати II тұсында губернатор болған Матсафени Мдлулидің қызы еді. Ол қазіргі Барбертон ауданында Цибени тайпасымен шайқасқанда Цибени деген есім алды. Нгуаненың Малунге есімді кіші інісі болған.
Билік
1894 жылғы Свазиленд конвенциясы Свазилендті Оңтүстік Африка Республикасының қорғауындағы аумақ етті. Бұл Свазилендте, әсіресе еуропалық мүдделер үшін, мысалы, концессионерлер мен басқа ақмекенділер үшін бірқатар институттардың бар екенін білдірді. Көптеген концессиялар Мбандзенидің және одан бұрын Мсвати II-нің билігінде берілді, ал Нгване мен ана патшайым Лабоцибениге жалақы немесе пошта қызметі, салықтар және концессиялық келісімдер сияқты әкімшілік кірістерден түсетін қаражат төленді. Свази халқынан жиналған салықтар көптеген адамдарды Корольдіктегі қалайы және алтын кен орындарында немесе Оңтүстік Африка Республикасының көптеген кен орындарында жұмыс іздеуге мәжбүр етті. Трансваал билігі Свазилендте толыққанды іске асырылмады және свазилер дәстүрлі әдістермен тікелей басқарыла берді. 1898 жылы Нгване патшалық губернаторы Мбхаба Нсибандзе мен оның серіктерін өлтіруге бұйрық берді. Бұрынғы колониялық дәуірде патшаның толық сот билігі болған кездегі «өлтіру» практикасы Трансваал билігі үшін қабылдауға келмейтін нәрсе болды. Осының салдарынан Нгванеге қылмыстық іс қозғалды. Ол бірінші кезде Британдық Натал әкімшілігінде болған Зулуландқа қашып кетті. Оның қауіпсіздігіне кепілдік берілген соң ол қайтып оралды және Бремерсдорпта (қазіргі Манзини) сотта сотталды. Нгване сотқа ірі свази әскерін әкелді, ал сотта оған тек қоғамдық тәртіпті бұзу сияқты жеңіл қылмыс тағылды. Ол үшін айыппұл төлеуге міндетті болды. Өзінің билігінің қалған бөлігінде Нгване елді тұрақты күйде ұстады және патшалық резиденцияларында жауынгерлер үшін ескі полк жүйесін сақтап қалды. 1899 жылы британдықтар мен Трансваал бур республикалары және Оранж еркін мемлекеті арасында соғыс басталды. Осыған байланысты Свазилендтің барлық ақмекенділері немесе бургерлерге болашақтағы қақтығыстарға дайындық үшін Свазилендтен кету ұсынылды. Президент Пол Крюгер Нгванеге болып жатқан оқиғалар мен олардың шығуы туралы хабарлады және оған «өзін бейбітшілікпен басқаруды» жалғастыруға кеңес берді. Қиын жағдайда Свазиленд соғыста бейтараптығын жариялады. Алайда, ағылшын-бур соғысы кейін Свазиленд аумағында болғандықтан бұл іске аспады. Ағылшын-бур соғысының басталуы нәтижесінде Свазиленд тәуелсіздігін қайта алды.
Кейінгі өмірі
Нгване 1899 жылдың желтоқсанында 23 жасында қасиетті инквала рәсімін орындап тұрғанда қайтыс болды. Оның өлімі улану салдарынан болған деген болжам бар, алайда оның өлімі туралы рәсім аяқталғанға дейін елге хабарланбады. Суази кеңесі оның әйелі Ломава Ндуандуэ мен төрт айлық ұлы Нкотфотьениді патша анасы және патша етіп тағайындады. Собхуза әжесі Лабоцибени мен ағасы Малундждің ұзақ уақыт регенттігінен кейін 1921 жылға дейін таққа мұрагер болып қалды. Махолахола Свазилендті белгісіз жағдайда қалдырды, бірақ ол елді протектораттан қысқа мерзімді тәуелсіздікке (1899–1903) дейін тұрақты мемлекет ретінде басқарды. Оның ұлы Собхуза Свазилендті 82 жыл бойы биледі және тарихтағы ең ұзақ мерзімге билеген монарх атанды.