Кіріспе
Шотландиядағы ортағасырлық қамал – Bothwell Castle, Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы Клайд өзенінің иілісінің үстіндегі биік тік жартаста орналасқан ірі ортағасырлық қамал. Ол Ботвелл мен Уддингстон қалаларының арасында, Глазгодан оңтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым (10 миль) қашықтықта жатыр. Қамалдың құрылысы 13 ғасырда Мюррей тайпасының аталары Клайд өзенінің стратегиялық маңызы бар өткізу нүктесін күзету үшін бастаған. Bothwell Шотландияның Тәуелсіздік соғыстарында маңызды рөл атқарды және бірнеше рет қолы ауысты. Зәулім цилиндрлі донжон 13 ғасырда салынған, бірақ қалған бөлігі аяқталмас бұрын бірнеше қоршау кезінде қирап қалды. 15 ғасырдың басында жаңарту жұмыстары қамалдың аумағын кеңейтті, бірақ ол 18 ғасырға қарай тасталып кетті. Қазіргі қираған құрылыс тіктөртбұрышты, батыс жағында донжонның қалдықтары, ал шығыс жағында кейінірек салынған Ұлы зал орналасқан. Ішкі аула ұзын қоршау қабырғаларымен қоршалған, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бұрыштарында дөңгелек мұнаралар бар. Шотланд археологы Уильям Дуглас Симпсон бұл қамалды "Шотландиядағы орта ғасырлардағы ең көрнекті діни емес құрылыстардың" бірі деп атады.
Bothwell Castle is a large medieval castle, sited on a high, steep bank, above a bend in the River Clyde in South Lanarkshire, Scotland. It is located between Bothwell and Uddingston, about 10 mile (16 km) south east of Glasgow. Construction of the castle was begun in the 13th century by the ancestors of Clan Murray, to guard a strategic crossing point of the Clyde. Bothwell played a key role in Scotland's Wars of Independence, changing hands several times. The huge cylindrical donjon was built in the 13th century, but before the rest of the castle was completed it was severely damaged in a series of sieges. Rebuilding in the early 15th century enlarged the castle, but it was abandoned by the 18th century. The present ruin is rectangular, with the remains of the donjon to the west, and the later Great Hall to the east. The courtyard is enclosed by long curtain walls, with round towers at the south east and south west corners. The castle was described by Scottish archaeologist William Douglas Simpson as one of the "foremost secular structures of the Middle Ages in Scotland".
Тарих
Король Давид I 12-ші ғасырдың ортасында Ботуэлл баронын Лотианның Justiciar-ы Дэвид Олифардқа (немесе Олифантқа) берді. Жерлер оның ұрпақтарына, соның ішінде оның қызына, Уильям де Моравияның, Уильям Фрескиннің ұлының әйеліне, өткен 1226 жылға дейін қайтыс болған. Содан кейін 1252 жылға қарай барондық олардың ұлы Вальтер де Моравияның, немесе Вальтер Морэйдің меншігіне көшті. Ол қамал салуды бастады, бірақ 1296 жылы Шотландия Тәуелсіздік соғыстарының басталған кезде тек негізгі қорған, түрме мұнарасы және қысқа жалғаушы қабырға ғана аяқталды. Қалған бөліктерінің негізі, мүмкін, салынып, ағаш қоршаумен қоршалған болар еді.
Шотландияның тәуелсіздік соғыстары
Англия королі Эдуард I-нің әскерлері соғыстың басында Шотландияға басып кірді және Ботуэллді басып алды. Бұл кезде қамал Уолтердің ұлы, Ботуэллдің Уильям Морейінің қолында болды. Қаланы ұстап тұрған ағылшын гарнизоны 1298–1299 жылдары шотландтармен 14 ай қоршауда болды, соңында капитуляциялады. 1301 жылы Эдуард I қайтып оралып, 6800 сарбаздан тұратын әскерімен және арнайы құрылған қоршау машиналарын пайдаланып, қаланы тағы да басып алды. Ботуэлл Шотландияның Эдуард тағайындаған күзетшісі, Пемброктың 2-ші графы Эймер де Валенстің штабы болды және бірнеше жыл бойы ағылшын қолында қалды. 1314 жылы Роберт Брюс Баннокбернде жеңіске жеткеннен кейін, қамал бірнеше ағылшын ақсүйектеріне пана берді. Алайда, қамалдың констеблі, сэр Уолтер ФицГилберт, қаланы жақындап келе жатқан шотландтарға тапсырды. Осы әрекеті үшін оған Кадзоу барондығы берілді, оның ұрпақтары күшті Гамильтон әулетіне айналды. Шотландтар капитуляциядан кейін қамалға немқұрайлы қарады. 1336 жылы ағылшындар тағы да оралып келді, бұл жолы Эдуард III басшылығымен. Англия королі қамалдың жөндеу жұмыстарын жүргізіп, оны Шотландиядағы бас штабы етіп қайта бекітті. Бірақ келесі жылы, сэр Уильямның шөбересі және Ботуэллдің заңды иесі, сэр Эндрю Мюррей бекіністі қайта басып алды, тағы да қоршау машиналарын қолданды. Жеңіске жеткеннен кейін ол қамалдың батыс жағын құлатып, оны Клайд өзеніне құлатты, осылайша жау оны қайта басып алмауына мүмкіндік бермеді. Қамал 1360-шы жылдарға дейін қираған күйде қалды.
Дуглас
1362 жылы Ботуэллдің Джоан Морейі, Морейлердің мұрагері, Арчибальд Дугласқа үйленді, ол «Қатал» деген лақап атымен белгілі болды, кейін Галлоуэй лорды және Дуглас графы атанды. Дуглас Ботуэллді қайта жаратуға кірісті, мұнараны жөндеп, қабырғаларын аяқтады. Бұл жұмысты оның ұлы Арчибальд, 4-ші граф жалғастырды. 1424 жылға қарай олар Ұлы зал мен іргелес шіркеуді, солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс бұрыштарындағы мұнараларды, сондай-ақ домжонға жалғасқан және ауланы қоршаған қабырғаларды салды. «Қара» Дугластар 1455 жылы иелігінен айырылып, олардың жерлері тәжге қайтарылды. Джеймс III Ботуэллді Лорд Крихтонға, содан кейін сэр Джон Рамзиге сыйлады, екеуі де кейіннен иелігінен айырылды. 1488 жылы Ботуэлл қайтадан Патрик Хепбернге, 2-ші лорд Хейлске берілді, және оған Ботуэлл графтығы тағайындалды. Алайда, Хепберн Ботуэлл қамалын ұзақ сақтамады, оны «Мысықты ұстаушы» атанған Ангустың 5-ші графы Арчибальд Дугласқа Лиддесдейлдегі Эрмитаж қамалымен алмастырды. Джеймс IV 1503 және 1504 жылдары Ботуэллге сапар жасады. Осылайша Ботуэлл Дугластарға қайта оралды және Ангус графтары мен Дуглас маркиздері арқылы Форфар графтарына өтті. Форфардың 1-ші графы Арчибальд Дуглас жаңа сарай салуды бастады, оның құрылысы үшін қамалдың солтүстік-шығыс мұнарасын бұзды. (Оның үйі 1926 жылы аймақтағы кен орындарындағы шөгу салдарынан қиратылды). 1715 жылы Шерифмюрдегі 2-ші граф қайтыс болғаннан кейін, қамал Дуглас әулетінің ересек тармағына қайта оралды, оны Дугластың 1-ші герцогы мен оның мұрагерлері ұсынды. Содан кейін қамал Хоум графтарына өтті. 1935 жылы 13-ші граф Ботуэллді мемлекеттік қамқорлыққа берді. Қазіргі таңда оны Historic Environment Scotland басқарады, ол ескерткіш ретінде тіркелген және 2020 жылы қауіпсіздік мәселелеріне байланысты жабылғанға дейін көпшілікке ашық болды (кіру ақысы алынды).
Дизайн
Қалашық бастапқы жобасымен толық аяқталмаса да, оның құрылысы Куси, Килдрамми және Дирлтон бекіністеріне ұқсас, себебі оның дөңгелек мұнарасы (немесе донжон) бар. Мұнара қазір қираған жағдайда болса да, бастапқыда 82 фут (25 м) биіктікте, 62 фут (19 м) диаметрде және 15 фут (5 м) қалыңдықпен салынған.
Танымал мәдениет
Қамал «Шотландия басшылары» романында суреттелген.