Солтүстік Белфаст мектебіне шабуыл: Ардойндағы киліктер

Кіріспе

Ардойндағы дау, Белфаст, Солтүстік Ирландия

2001 және 2002 жылдары Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласының солтүстігіндегі Ардойн ауданында Киелі Крест дауы болды. 30 жылдық қақтығыс кезінде Ардойн бөлініп кетті – Ольстер протестанттары мен ирланд католиктері бөлек аумақтарда өмір сүрді. Бұл католиктерге арналған қыздардың бастауыш мектебін, «Киелі Крест» мектебін протестант аумағының ортасында қалдырды. 2001 жылдың маусым айында, жазғы демалысқа дейін соңғы аптада, протестант лоялистері мектеп алдында пикетке шығып, католиктер үйлеріне үнемі шабуыл жасап, мектепке кіруге жол бермейтінін мәлімдеді. Пикет 3 қыркүйекте, жаңа оқу жылы басталғанда қайта басталды. Бірнеше апта бойы жүздеген лоялист наразылары мектеп оқушылары мен олардың ата-аналарының өз аудандары арқылы мектепке баруына кедергі келтіруге тырысты. Жүздей тәртіпсіздік полициясы, британдық әскерлермен бірге, күн сайын балалар мен ата-аналарды наразылық барысында сүйемелдеді. Кейбір наразылар діни азуды айтып, оқушыларға, олардың ата-аналарына және RUC-ға тас, кірпіш, фейерверк, жарылғыш бомбалар және зәр толтырылған шарлар лақтырды. «Лоялист наразыларынан қорқып, мектепке бара жатқан католик қыздарының қашқандағы көрінісі әлемдік танымал болды». Ата-аналар мен мектеп қызметкерлеріне «Қызыл қол қорғаушылары», лоялист жарымәскери тобы өлтірумен қорқытты. Бұл наразылықты католиктер де, протестанттар да, соның ішінде саясаткерлер де айыптады. Кейбіреулер бұл наразылықты балаларды зорлаумен салыстырып, наразылық білдірушілерді 1950 жылдардағы Солтүстік Америкадағы ақ нәсілшілдермен теңеді. 1960 жылдардың соңында қақтығыс басталғанға дейін бұл аймақ «аралас» болды, католиктер мен протестанттар бірге өмір сүрді. Бірақ екі қауым арасындағы зорлық-зомбылықтан кейін аймақ бөлініп кетті. Альянс даңғылының оңтүстігіндегі аймақ католиктермен толығымен қоныстанды. Келесі күні лоялистер Гэри Мур деген католик жігітті Ньютонбэйде үйін жөндеу кезінде атып өлтірді. Кейіннен ИРА-ны екі адамды «жазалау үшін ату» үшін кінәлады, олардың біреуі Келлдің өліміне қатысты сұраққа тартылған деп есептеледі. Наразылар католиктердің үйлеріне үнемі шабуыл жасап, дүкендер мен ойын алаңдары сияқты католиктер тұратын аймақтағы нысандарға кіруге жол бермейтінін мәлімдеді. 2001 жылдың жазында RUC UDA мүшелері ирланд ұлтшылдарын, католиктерді және/немесе полиция қызметкерлерін өлтіру үшін «қауымдық шиеленісті пайдалануды» жоспарлап отырғаны туралы ақпарат алды. Келесі күні мектеп жабылып, кіреберіс бұғатталды. Кешке қарай жүздеген лоялистер мен ұлтшылдар (600-ға дейін) бір-бірімен және полициямен қақтығысты. Полицияға да оқ атылып, 100-ден астам бензин бомбалары лақтырылды. Көтеріліс кезінде полиция алғаш рет жаңа «L21 A1» пластикалық патрондарынан атылды. Бұл Белфастта бір жылдан астам уақыт ішінде болған көптеген ірі көтерілістердің біріншісі болды. Таңертеңгі блокада 21 маусымда жалғасты. 230 оқушының 60-ы басқа мектеп аумағы арқылы мектепке кірді. «Синн Фейн» партиясының жетекші мүшесі Джерри Келли: «Бұл 1960 жылдардағы Алабама штатынан шыққан нәрсеге ұқсайды» деді. Үш протестант отбасы Ардойн даңғылындағы үйлерін тастап, ұлтшылдардың шабуылдауынан қорқатынын айтты. Кешкі және түнгі уақытта мектеп маңында үлкен тәртіпсіздіктер болды. Лоялистер полиция желілеріне он рет оқ атқан, алты жарылғыш бомба мен 46 бензин бомбасын лақтырған. 24 полиция қызметкері жарақат алды. 22 маусымда бірнеше оқушы мектепке басқа мектеп аумағынан кіруге мәжбүр болды. Бұл жазғы демалысқа дейін мектептің соңғы күні болды. Кейіннен «Қызыл қол қорғаушылары» (RHD) заңсыз жарымәскери тобы ата-аналар мен балаларды Ардойн жолынан аулақ болуға ескертті. Полиция қызметкерлеріне де қауіп төндірілді. Кешке мектеп маңында екі жақтың жастары бір-біріне және қауіпсіздік күштеріне шабуыл жасады. Ньюингтон даңғылында католиктерге тиесілі үш үй лоялистердің құбыр бомбасына шабуыл жасауынан қатты зақымдалды. Жарылыс салдарынан мұнай резервуары өртеніп, от үш үйге тарады, оның біреуі толығымен күйді. Тағы бір құбыр бомбасы Ақ қала ауданындағы бір үйдің бағында жарылды. Сонымен қатар Солтүстік Куин көшесінде және Лаймстоун-роудта да зорлық-зомбылық болды. Балалар мен ата-аналар қоршау арқылы өтіп бара жатқанда, лоялист наразылары оларға қорлық айтып, тас лақтырды. Кейбір балалар кері қайтуға мәжбүр болды. Кешке және түні мектеп маңында тағы да көтеріліс болды. Лоялистер полицияға кірпіш, бөтелке, тас, фейерверк, шарлар және жарылғыш бомбалармен шабуыл жасады. Гленбрин ауданында оқ атылған дыбыс естілді. Полиция мәліметтері бойынша 41 полиция қызметкері мен екі әскер жарақат алды, он бес жарылғыш бомба және 250 бензин бомбасы лақтырылды, төрт азаматтық автомобиль зақымдалды. Барлығы ауруханаға жеткізілді. «Қызыл қол қорғаушылары» (RHD) шабуылға жауапты екенін мәлімдеді. 6 қыркүйекте: Наразылық бейбіт болды, бірақ наразылар үрлегіш дауыстарды (клаксон), суысқанды және металл қоқыс жәшіктерін соғып, балалар қауіпсіздік кордонынан өтіп бара жатқанда өте шулы болды. «Білім алу құқығы» тобының төрт ата-анасына RHD олардың балаларын мектепке апарып жатса, өлтірумен қорқытқандығы туралы хабарланды. Солтүстік Ирландияның Мемлекеттік хатшысы Джон Рид демалысын қысқартты және жағдайға байланысты Солтүстік Ирландияға оралды. Солтүстік Ирландияның әрекеттік премьер-министрі Рег Эмпи (Ulster Unionist Party) және әрекеттік премьер-министрдің орынбасары Семус Мэллон (Social Democratic and Labour Party) жағдайды талқылау үшін жергілікті өкілдермен кездесті. Эмпи бұл наразылыққа ешқандай себеп жоқ екенін айтты. Ардойн жолында, Крамлин жолында және Бромптон паркі аудандарында 500-ге дейін лоялистер мен ұлтшылдар тәртіпсіздікке қатысты. Шамамен 130 бензин бомбасы, қышқыл бомбасы және фейерверк лақтырылды. Гескет Паркінде оқтан жараланғаннан кейін төрт католик жасы ауруханаға жатқызылды; лоялистер полиция көлігін бомбалап, жойды; католиктердің үйлеріне Крамлин жолының жоғарғы бөлігінде шабуыл жасалды; Твадделл даңғылында католик әйел көлікке қағылып, жарақат алды; католик ер адам полиция көлігіне қағылып, 13 жастағы протестант мектеп оқушысы автобусқа шабуыл жасалғанда жарақат алды. Полиция сегіз пластикалық оқ атты және үш адамды қамауға алды. Жағдай нашарлаған сайын 200 полиция қызметкері, 200 әскермен бірге жөнелтілді. Кемінде 14 полиция қызметкері жарақат алды. Католик ата-аналар мен протестант тұрғындары жағдайды талқылау үшін жеке кездесулер өткізді. Мектеп сыртында наразылық болған жоқ және күшті зорлық-зомбылық болған жоқ, бірақ бірнеше ұсақ жанжалдар болды. Солтүстік Ирландия кеңсесі Ардойн жолына тұрақты бейнекамералар орнатылатынын жариялады. Тұрақты орнату күтілген кезде уақытша жүйе орнатылатын болды.

The Holy Cross dispute occurred in 2001 and 2002 in the Ardoyne area of north Belfast, Northern Ireland. During the 30 year conflict known as the Troubles, Ardoyne had become segregated – Ulster Protestants and Irish Catholics lived in separate areas. This left Holy Cross, a Catholic primary school for girls, in the middle of a Protestant area. In June 2001—during the last week of school before the summer break—Protestant loyalists began picketing the school, claiming that Catholics were regularly attacking their homes and denying them access to facilities. The picket resumed on 3 September, when the new school term began. For weeks, hundreds of loyalist protesters tried to stop the schoolchildren and their parents from walking to school through their area. Hundreds of riot police, backed up by British soldiers, escorted the children and parents through the protest each day. Some protesters shouted sectarian abuse and threw stones, bricks, fireworks, blast bombs and urine filled balloons at the schoolchildren, their parents and the RUC. The "scenes of frightened Catholic schoolgirls running a gauntlet of abuse from loyalist protesters as they walked to school captured world headlines". Death threats were made against the parents and school staff by the Red Hand Defenders, a loyalist paramilitary group. The protest was condemned by both Catholics and Protestants, including politicians. Some likened the protest to child abuse and compared the protesters to North American white supremacists in the 1950s. Before the outbreak of the Troubles in the late 1960s, the area was "mixed", with Catholics and Protestants living alongside each other. However, after violence broke out between the two communities, the area became segregated. The area to the south of Alliance Avenue became almost wholly populated by Catholics The next day, loyalists retaliated by shooting dead Catholic man Gary Moore as he was renovating a house in Newtownabbey. Later, the IRA was blamed for the "punishment shooting" of two men, one of whom is believed to have been questioned over Kell's death. The protesters claimed their homes were being regularly attacked by Catholics and that they were being denied access to facilities in the Catholic area, such as shops and playgrounds. In the summer of 2001, the RUC received intelligence that UDA members were planning to "exploit community tensions" to kill Irish nationalists, Catholics and/or police officers. The following day, the school was forced to close when loyalists blocked the entrance. During the evening, hundreds of loyalists and nationalists (up to 600) clashed with each other and with the police. Shots were also fired at the police and over 100 petrol bombs were thrown. During the riots the police fired a number of the new 'L21 A1' plastic baton rounds for the first time. This would be the first of many large riots to take place in Belfast within more than a year. The morning blockade continued on Thursday 21 June. About 60 of the school's 230 pupils entered the school through the grounds of another school. Senior Sinn Féin member Gerry Kelly said: "It's like something out of Alabama in the 1960s". Three Protestant families left their homes in Ardoyne Avenue, saying they were afraid of a nationalist attack. During the evening and night there were serious disturbances in the area around the school. Loyalists fired ten shots, and threw six blast bombs and 46 petrol bombs at police lines. 24 RUC officers were hurt. On Friday 22 June, a number of schoolchildren again had to enter the school through the grounds of another school. This was the last day of school before the summer break. Later in the day the Red Hand Defenders (RHD), an illegal loyalist paramilitary group, warned parents and children to stay away from the Ardoyne Road. A threat was also issued against police officers. During the evening there was violence near the school as youths from both sides attacked each other and the security forces. Three Catholic owned homes on Newington Avenue were badly damaged in a loyalist pipe bomb attack. The blast caused an oil tank to catch fire and the flames spread to three houses, one of which was completely destroyed. Another pipe bomb exploded in the garden of a house in the White City area. There was also violence on North Queen Street and Limestone Road. As the children and parents made their way through the cordon, loyalist protesters shouted abuse and threw stones at them. Some of the children were forced to turn back. There was more rioting near the school during the evening and night. A crowd of loyalists attacked police with bricks, bottles, stones, fireworks, ballbearings and blast bombs. A volley of shots was also heard in the Glenbryn estate. Police figures stated that 41 police officers and two soldiers had been injured, fifteen blast bombs and 250 petrol bombs had been thrown, and four civilian cars had been damaged. All were taken to hospital. The Red Hand Defenders (RHD) said it was responsible for the attack. Thursday 6 September: The protest was peaceful but very noisy as protesters used air horns (klaxons), blew whistles, and banged metal bin lids as the children passed through the security cordon. Four parents in the 'Right to Education' group were notified that death threats had been made against them by the RHD, who said they would be killed if they were seen taking their children to the school. John Reid, Secretary of State for Northern Ireland, cut short his holiday and returned to Northern Ireland because of the situation. Reg Empey (Ulster Unionist Party), then Acting First Minister of Northern Ireland, and Seamus Mallon (Social Democratic and Labour Party), then Acting Deputy First Minister, met with local representatives to discuss the situation. Empy said there was no excuse for the ongoing protest. Up to 500 loyalists and nationalists were involved in the disturbances on the Ardoyne Road, Crumlin Road and Brompton Park areas. About 130 petrol bombs, acid bombs and fireworks were thrown. Four Catholic youths were hospitalised after being hit by shotgun pellets at Hesketh Park; loyalists petrol bombed and destroyed a police vehicle; Catholic homes were attacked on the Upper Crumlin Road; a Catholic woman was knocked down by a car on Twaddell Avenue; a Catholic man was struck by a police vehicle, and a 13 year old Protestant schoolboy was injured when a bus was attacked. The police fired eight plastic bullets and arrested three people. As the trouble worsened, 200 police officers, backed by 200 soldiers, were deployed. At least 14 police officers were injured. Catholic parents and Protestant residents held separate meetings to discuss the situation. There was no protest outside the school and there was no serious violence, although there were a few minor scuffles. The Northern Ireland Office announced that permanent CCTV cameras would be installed on the Ardoyne Road. A temporary system was to be put in place while waiting for the permanent installation.

Салдары

Holy Cross наразылығы Солтүстік Ирландиядағы секталық шиеленісті 1990-жылдардың ортасындағы Драмкри даусынан бері көтерілген деңгейге жеткізді. PUP саясаткері Билли Хатчинсон: «Бұл наразылық олардың мақсатын ілгерілету тұрғысынан апатқа ұласты, бірақ Солтүстік Белфасттың сол бөлігінде болып жатқан жағдайға байланысты олардың ашу, наразылық және қорқынышының шынайы көрінісі болды» деді. 2003 жылы Ливерпульде түсірілген, алайда дауға қатысты «Киелі крест» атты BBC теледрамасы жасалды. Мектеп директорлар кеңесінің төрағасы Айдан Трой бұл драма мәселені қайта жандандыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. 2013 жылдың сәуір айында лоялистер мектеп алдына Union Jack және лоялист туларын орнатып, кіреберістегі тротуарларды қызыл, ақ және көк түспен бояды. 25 сәуірде Солтүстік Ирландия полиция қызметі (PSNI) мектеп алдында өткізіліп жатқан лоялист наразылығын тарату үшін шақырылды. Наразылыққа себеп – әлеуметтік желілерде Белфаст қалалық кеңесінің қызметкерлері туларды және бояуды алып тастауға келеді деген жалған ақпараттар тарады. 2017 жылдың 23 сәуірінде, жексенбі күні таңертең Ардойн қаласындағы Holy Cross Boys' бастауыш мектебінің қақпасынан полиция патрулі бомба тапты. Полиция бомбаның «[жасырын] пішіні жағынан маңызды» екенін және жаяу полиция патрулінің ықтимал нысанасы болғанын мәлімдеді. Аймақтағы адамдардың наразылығы күшті болды.