Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз теологы және гуманисті (1455–1536 ж.ж.)
French theologian and humanist (c. 1455–1536)
Жак Лефёвр д'Этапль (лат. Jacobus Faber Stapulensis; 1455–1536 ж.ж.) – француз теологы және француз гуманизмінің жетекші тұлғасы. Ол Франциядағы протестанттық қозғалыстың алға басушысы болды. "Д'Этапль" оның атының бір бөлігі емес, Эразмның досы және хат алмасушысы болған Девентерлік Жак Лефёврден оны ажырату үшін қолданылған. Екеуі де кейде неміс тіліндегі Jacob/Jakob Faber деп аталды. Оның Эразммен қарым-қатынасы кейде шиеленісіп тұратын. Лефёвр протестанттық реформацияда маңызды болатын кейбір идеяларды болжағанмен, өмірінің соңына дейін католик дінінде қалды және одан бөлініп кетпестен Шіркеуді реформалауға тырысты. Оның бірнеше кітабы дінге қарсы деп танылып, ол біраз уақыт жер аударылды. Дегенмен, Франция королі Франциск I оны жақсы көріп, одан қорғады.
Jacques Lefèvre d'Étaples (Latinized as Jacobus Faber Stapulensis; c. 1455 – c. 1536) was a French theologian and a leading figure in French humanism. He was a precursor of the Protestant movement in France. The "d'Étaples" was not part of his name as such, but used to distinguish him from Jacques Lefèvre of Deventer, a less significant contemporary who was a friend and correspondent of Erasmus. Both are also sometimes called by the German version of their name, Jacob/Jakob Faber. He himself had a sometimes tense relationship with Erasmus, whose work on Biblical translation and in theology closely paralleled his own. Although he anticipated some ideas that were important to the Protestant Reformation, Lefèvre remained a Roman Catholic throughout his life, and sought to reform the Church without separating from it. Several of his books were condemned as heretical, and he spent some time in exile. He was, however, a favorite of the King of France, Francis I, and enjoyed his protection.
Өмір
Ол Пикардиядағы Этапльде қарапайым отбасыда дүниеге келген, бірақ кейіннен мол қаржыға ие болған көрінеді. Жоғары білім алу үшін Париж университетіне түскенге дейін дін қызметкері болып тағайындалған еді. Спарталық Гермонимус оның грек тіліндегі ұстазы болды. 1486 жылға дейін Италияға сапар шеккен, себебі сол жылы қайтыс болған Джон Аргиропулостың лекцияларын тыңдаған; Вероналық Паулюс Эмилиуспен достық қарым-қатынас орнатқан. 1492 жылы ол Флоренция, Рим және Венецияда оқыды, Аристотельдің еңбектерін зерттеді, бірақ Платон философиясының күшті ықпалында болды. Париж университетіне оралғаннан кейін, Кардинал Лемуэн колледжінің директоры болды. Оның белгілі шәкірттерінің арасында Беат Реннан болды. 1520 жылдың барлық кезеңінде Парижді қалдырып, Меоға көшіп, 1523 жылдың 1 мамырында епископ Брисоннеттің бас викарийі болып тағайындалды; ол сол жылы Жаңа Өсиеттің француз тіліне аудармасын жариялады. Осы жылдың өзінде ол "Мё епархиясы үшін" Евангелия мен Хабарламалардың аудармаларын жасады. Осы екі кітаптың да алғы сөздері мен түсіндірмелерінде Киелі кітаптың діннің жалғыз қағидасы екендігі және құтқарылудың тек сенім арқылы ғана мүмкін екендігі айтылды. Француз тілінде Жаңа Өсиеттің аудармасын аяқтағаннан кейін, барлық даналары өртеуге бұйрық берілді, бұл оның жер аударына себеп болды. Ол көп қарсылыққа ұшырады, бірақ Франциск I және оның зиялы қарындасы Маргарита д'Ангулем оны қорғады. Франциск 1525 жылдың 25 ақпанында Павия шайқасында тұтқынға алынғаннан кейін, Лефевр сотталды және оның еңбектері парламент комиссиясының шешімімен тоқтатылды; бұл шаралар Франциск бірнеше айдан кейін оралғаннан кейін күшін жойды. Ол 1525 жылы "Le Psautier de David" шығарды және 1526 жылы Блуадағы корольдік кітапханашы болып тағайындалды; оның Бес кітаптың нұсқасы екі жылдан кейін жарық көрді. 1530 жылғы Библияның толық нұсқасы Иеронимнің "Вулгата" нұсқасына негізделген және Жаңа Өсиеттің нұсқасымен бірдей мәртебеге ие болды. 1534 жылы Антверпенде Мертен де Кейзер иврит және грек мәтіндеріне негізделген басылымды және оның қайта қаралып жаңартылған нұсқасын басып шығарды. Наварра патшайымы Маргарита оны 1531 жылы қудалаудан қашып, Нерак қаласына қабылдады. 1533 жылы Франциядан қашып келе жатқан Джон Кальвин оны барып көрген деген әңгіме бар. Ол шамамен 1536 жылы Нерак қаласында қайтыс болды.
He was born of humble parents at Étaples, in Picardy, but appears later to have been possessed of considerable means. He had already been ordained a priest when he entered the University of Paris for higher education. Hermonymus of Sparta was his master in Greek. He visited Italy before 1486, for he heard the lectures of John Argyropoulos, who died in that year; he formed a friendship with Paulus Aemilius of Verona. In 1492 he again travelled in Italy, studying in Florence, Rome and Venice, making himself familiar with the writings of Aristotle, though greatly influenced by the Platonic philosophy. Returning to the University of Paris, he became the director of the Collège du Cardinal Lemoine. Among his famous pupils were Beatus Rhenanus, He had left Paris during the whole of 1520, and, removing to Meaux, was appointed vicar general to Bishop Briçonnet on 1 May 1523; he published his French version of the New Testament later that year. From this, in the same year, he extracted the versions of the Gospels and Epistles "a l'usage du diocese de Meaux". The prefaces and notes to both these expressed the view that Holy Scripture is the only rule of doctrine, and that justification is by faith alone. After he finished the translation of the New Testament into French, all copies were ordered to be burned, which caused him to go into exile. He incurred much hostility, but was protected by Francis I and his intellectual sister Marguerite d'Angoulême. After Francis was taken captive at the battle of Pavia on 25 February 1525, Lefèvre was condemned and his works suppressed by commission of the parlement; these measures were quashed on the return of Francis some months later. He issued Le Psautier de David in 1525, and was appointed royal librarian at Blois in 1526; his version of the Pentateuch appeared two years later. His complete version of the Bible of 1530 was based on the Vulgate of Jerome, took the same place as his version of the New Testament. The publication and its revised edition based on the Hebrew and the Greek texts were printed by Merten de Keyser in Antwerp in 1534. Marguerite, now queen of Navarre, led him to take refuge from persecution in Nérac in 1531. He is said to have been visited in 1533 by John Calvin on his flight from France. He died in Nérac in about 1536.