Кіріспе

Статистикалық ықтималдық түрі. Толеранттық аралық (ТИ) – белгілі бір сенімділік деңгейінде халықтың белгіленген үлесінің ішіне түсетін статистикалық аралық. "Нақтырақ айтқанда, 100×p%/100×(1−α) толеранттық аралығы халықтың кем дегенде p үлесінің берілген сенімділік деңгейімен (1−α) ішіне түсетін шектерін қамтамасыз етеді." "Сынаққа негізделген (p, 1−α) толеранттық аралығы (ТИ) оның 1−α сенімділікпен халықтың кем дегенде p үлесін қамтуын қамтамасыз ететіндей етіп құрастырылады; мұндай ТИ әдетте p-үлестік – (1−α) жабу ТИ деп аталады." "(p, 1−α) жоғарғы толеранттық шегі (ЖТШ) – бұл халықтың 100p-ші перцентилі үшін 1−α жоғарғы сенімділік шегі."

Басқа интервалдармен қатынасы

"Белгілі жағдайларда 95% толеранттылық аралығы мен 95% болжау аралығы бірдей болады". Егер біз популяцияның нақты параметрлерін білсек, онда популяцияның белгілі бір үлесін қамтитын диапазонды есептеуге болады. Мысалы, егер популяцияның орташа және стандартты қатеуімен қалыпты таралымды екенін білсек, онда [орташа ± 1.96 * стандартты қатеу] интервалы популяцияның 95% -ын қамтиды (1.96 – қалыпты таралымды популяцияның 95% жабуы үшін z-мәні). Алайда, егер біз популяциядан тек үлгі алсақ, онда біз тек үлгі орташасы мен үлгі стандартты қатеуін білеміз, олар нақты параметрлердің бағалаулары ғана. Сондықтан, бұл жағдайда, бағалаулардағы вариацияға байланысты, бұл интервал міндетті түрде популяцияның 95% -ын қамти бермейді. Толеранттылық аралығы осы вариацияны сенімділік деңгейін енгізу арқылы шектейді, яғни осы аралықтың популяцияның белгілі бір үлесін қамтитынына қаншалықты сенімді екендігін көрсетеді. Қалыпты таралымды популяция үшін z-мәні іздеу кестелері немесе шамалау формулалары арқылы белгілі бір сенімділік деңгейі үшін «k-коэффициенті» немесе толеранттылық коэффициентіне түрлендіріледі. "Еркіндік дәрежесі шексіздікке жақындағанда, болжау және толеранттылық аралықтары теңеседі". Толеранттылық аралығы сенімділік аралығы мен болжау аралығынан кем танымал, және кейбір педагогтар бұл жағдайға өкініш білдіреді, себебі толеранттылық аралығы тиімдірек болған жағдайларда басқа аралықтардың дұрыс емес қолданылуына әкелуі мүмкін. Толеранттылық аралығы сенімділік аралығынан өзгеше, себебі сенімділік аралығы бір ғана популяциялық параметрді (мысалы, орташа немесе дисперсия) белгілі бір сенімділікпен шектейді, ал толеранттылық аралығы популяцияның белгілі бір үлесін қамтитын деректердің диапазонын шектейді. Сенімділік аралығының мөлшері толыққанды түрде үлгі алу қатесіне байланысты және үлгі көлемі артқан сайын нақты популяциялық параметрде нөлдік ені бар интервалға жақындасады, ал толеранттылық аралығының мөлшері үлгі алу қатесіне және популяциядағы нақты вариацияға байланысты, және үлгі көлемі артқан сайын популяцияның ықтималдық аралығына жақындасады.

Мысалдар

келесі мысалды келтіреді: EPA жүргізетін жанармай шығыны сынағын тағы да қарастырайық, онда белгілі бір модельдің бірнеше бірдей автокөліктері жанармай шығыны көрсеткіштерін анықтау үшін сынақтан өтеді. Егер осындай деректер модельдің орташа жанармай шығыны үшін 95% сенімділік аралығын есептеу үшін қолданылса, мысалы, оны осындай автокөліктердің өндірілген барлық саны үшін алғашқы 5000 шақырымдағы орташа немесе жалпы жанармай тұтынуын болжау үшін пайдалануға болады. Дегенмен, мұндай аралық осы көліктердің біреуін жалға алған және 10 галлондық (толық) жанармай бакі 350 шақырымдық сапарға жететін-жетпесін білгісі келген адамға көп көмектеспейді. Ондай жағдайда, болжау аралығы әлдеқайда тиімді болар еді. («95% сенімділік» пен «95% сенімділік» ұғымдарының мағыналық айырмасын қарастырайық.) Бірақ сенімділік аралығы да, бір ғана жанармай шығынына жасалған болжау аралығы да модельге қанша көлемде жанармай бакі қажет екенін анықтаумен айналысатын инженерге қажетті емес. Инженерге өндірілген автокөліктердің 99%-ы 400 шақырымдық қашықтықты жүзе алатынына кепілдік беру үшін қажетті жанармай бакінің көлемін анықтау қажет. Ол үшін, осындай автокөліктердің белгілі бір үлесіне арналған толеранттылық аралығы қажет. Тағы бір мысал: әртүрлі аймақтардан алынған ауадағы қорғасын деңгейінің мәліметтері жиналды. Байқауынша, логарифмдік түрлендірілген қорғасын деңгейі қалыпты таралымға жақсы сәйкес келеді (яғни, деректер логарифмдік таралымнан алынған). Логарифмдік түрлендірілген деректер үшін популяцияның орташа мәні мен дисперсиясын сәйкесінше және арқылы белгілейік. Егер сәйкес келетін кездейсоқ айнымалыны білдірсе, онда бізде теңдігі бар. t-үлестіріміне негізделген сенімділік аралығын әдеттегідей құрастыруға болады, бұл ауадағы қорғасын деңгейінің орташа мәніне сенімділік аралығын береді. Егер және n өлшемді үлгі үшін логарифмдік түрлендірілген деректердің үлгідегі орташа мәні мен стандартты ауытқуын білдірсе, онда 95% сенімділік аралығы формуласымен беріледі, мұндағы t-үлестірілімінің еркіндік дәрежесіне сәйкес келетін квантилі. Сондай-ақ, ауадағы қорғасын деңгейінің орташа мәніне 95% жоғарғы сенімділік шегін анықтау қызығушылық тудыруы мүмкін. Мұндай шекті мән формуласымен беріледі. Соның салдарынан, ауадағы қорғасын деңгейінің орташа мәніне 95% жоғарғы сенімділік шегі формуласымен беріледі. Енді, егер зертхананың белгілі бір аймағындағы ауадағы қорғасын деңгейін болжағымыз келсе, логарифмдік түрлендірілген қорғасын деңгейінің 95% жоғарғы болжау шегі формуласымен беріледі. Екі жақты болжау аралығын да осыған ұқсас тәсілмен есептеуге болады. Бұл аралықтардың мағынасы мен түсіндірілуі жақсы белгілі. Мысалы, егер сенімділік аралығы тәуелсіз үлгілерден бірнеше рет есептелсе, онда есептелген аралықтардың 95%-ы ұзақ мерзімді перспективада тура мәнін қамтиды. Басқаша айтқанда, аралықтың мақсаты тек параметрі туралы ақпарат беру болып табылады. Болжау аралығының да ұқсас түсіндірмесі бар және ол тек бір ғана қорғасын деңгейі туралы ақпарат беруге арналған. Енді, мысалы, үлгі арқылы халықтың кемінде 95%-ы қорғасын деңгейінің белгілі бір шектен төмен екенін анықтағымыз келсе. Сенімділік аралығы мен болжау аралығы бұл сұраққа жауап бере алмайды, өйткені сенімділік аралығы тек орташа қорғасын деңгейіне, ал болжау аралығы тек бір ғана қорғасын деңгейіне арналған. Ол үшін толеранттылық аралығы қажет, нақтырақ айтқанда, толеранттылықтың жоғарғы шегі. Жоғарғы толеранттылық шегін есептеу үшін, халықтың кемінде 95%-ы қорғасын деңгейі белгілі бір сенімділік деңгейімен, мысалы 99%-дан төмен болуы керек.