Кіріспе

Генрих Гентский (1217 - 29 маусым 1293), Генрикус де Гандаво және Генрикус Гандавенсис деп те аталатын, схоластикалық философ, «Солемнис доктор» («Салтанатты доктор») деген лақап атын алған.

Өмір

Генри Гент қаласының жанындағы Мюде ауданында дүниеге келген. Ол итальяндық Бониколли әулетінен, немесе голландтық Гоеталс әулетінен шыққан деген болжам бар, бірақ оның аты жөніндегі мәселе көп талқыланды (қараңыз, төмендегі сілтемелер). Ол Гентте, содан кейін Кельнде Альберт Магнустың басшылығымен оқыды. Доктор ғылымын бітірген соң Гентке оралды және философия мен теологиядан алғашқы публично лекция оқыған адам болды деседі. Париж университетінің даңқына баулы болған ол ордендер мен діни қызметкерлер арасындағы көптеген пікір таластарында, діни қызметкерлердің жағын алды. 1281 жылы папа Мартин IV-нің «Ad fructus uberes» атты папалық бұйрығы жарияланғаннан кейін Генри, «қайта мойындау» (бір жылда кем дегенде бір рет өз шіркеуінің діни қызметкеріне, монахқа мойындаған күнәларын қайта мойындау міндеті) мәселесінде жалған дін қызметкерлерін қолдады. Генри өмірінің соңына дейін осы қақтығысқа қатысты. Ол Турнайда (немесе Парижде) қайтыс болды.

Мазмұны

Генри жеке жаратылыстардың мәніне сәйкес келетін болмысы ғана емес, сонымен қатар "бір нәрсе" (аликвитас) деп аталатын нәрсесі де бар екенін айтты. Құдай жаратқан болмыс – нақты өмірге ие болмыс емес, мәннің болмысы, сонымен қатар ең кең мағынадағы esse latissimum немесе ең жалпы түрі esse communissimum деп аталады. Мәннің нақты өмірге айналуын анықтау – бұл болмыстың шектелуі немесе нақтылауы. Осылайша, esse essentiae бірінші болып келеді, содан кейін мәні арқылы бір нәрсе болу, яғни esse aliquid per essentiam келеді, ал соңында осылай құрылған толық мән нақтылыққа ие болады.

Қасақана ажырату

Қасақана айырмашылық – бір нәрсе әртүрлі ұғымдармен әртүрлі жолдарда білдірілетін жағдай (Quodl. V, q. 12). Таза логикалық айырмашылықтан өзгеше, қасақана айырмашылық әрқашан қандай да бір құрастың болуын білдіреді, бірақ ол нақтыдағы айырмашылыққа қарағанда аз маңызды. Мысалы, адамдағы рационалды және жануар – бұл ақылдың айырмашылығы емес, себебі біреуі екіншісін анықтамайды. Бұл сондай-ақ нақты айырмашылық та емес, әйтпесе белгілі бір адамдағы «жануарлық» және «рационалды» ұғымдарының бірігуі таза кездейсоқ (per accidens) болар еді. Демек, аралық айырмашылық болуы керек, оны Генри «қасақана» деп анықтаған. Бұл принципті кейіннен Скот формальды айырмашылыққа дамытты.

Жарықтандыру

Генридің ілімдері күшті платонизммен сіңірілген. Ол нақты объектілер туралы білім мен Құдайдың бар екендігін және болмысын тануға мүмкіндік беретін илаһи шабыт арасындағы айырмашылықты ажыратты. Біріншісі екіншісін түсіндірмейді. Жеке тұлғалар материалдық элементпен емес, олардың тәуелсіз болмысымен, яғни, ақыр соңында, жекеленген жандар ретінде жаратылуымен анықталады. Универсалиялар біздің санамызға немесе құдайлық санаға қатысты айырмашылықтар бойынша ажыратылуы керек. Илаһи интеллектіде табиғи объектілердің түрлері мен жаттарының үлгілері немесе типтері бар.

Аудармалар

Генрих Генттік, "Жай сұрақтардың жиынтығы". Бірінші мақала: Аударманы білу мүмкіндігі туралы. Roland J. Teske, S. J. аудармасымен, кіріспесімен және түсіндірмелерімен. Саут-Бенд, Сент-Огастин баспасы, 2008. Генрих Генттік, "Сумма": Құдайдың бар болуы және мәні туралы сұрақтар (21-24-баптар). Аудармашылары: Джос Декорте (†) және Роланд Дж. Теске, S. J. (Даллас ортағасырлық мәтіндері мен аудармалары 5). Лувен/Париж: Питерс, 2005. Генрих Генттік, "Сумма": Құдайдың бірлігі мен қарапайымдылығы туралы сұрақтар (25-30-баптар). Латын мәтіні, кіріспесі, аудармасы және түсіндірмелері: Роланд Дж. Теске, S. J. (Даллас ортағасырлық мәтіндері мен аудармалары 6). Лувен және Париж: Питерс, 2006. Хуан Карлос Флорес, Генрих Генттік: метафизика және Үштік; "Сумма Квестинум Оридинариарумның" 55-бабының алтыншы сұрағының сындық басылымымен. Лёвен: Лёвен университетінің баспасы, 2006. Генрих Гент, Кводлибеттер: Еркін ерік туралы сұрақтар. Аударған: Роланд Дж. Теске. Милуоки: Маркет университетінің баспасы, 1993. Генрих Гент, Кводлибеттер: Моральдық проблемалар туралы сұрақтар. Аударған: Роланд Дж. Теске. Милуоки: Маркет университетінің баспасы, 2005.