Кіріспе

Рим императоры 409-411 жылдары аралығында. Констант II (411 жылы қайтыс болды) – Батыс Рим императоры Константин III-нің ұлы және 409-411 жылдары аралығында оның бірлескен императоры болды. Констанс әкесі 407 жылдың басында Ұлыбританиядағы әскер тарапынан император деп жарияланғанға дейін монах болған, бұл биліктегі император Гонорийге қарсы көтеріліс әрекеті еді. Ол Галлияға шақырылып, цезарь (мұрагер) лауазымына тағайындалды және династия құру үшін дереу үйленді. 408 жылы Испанияда Гонорийдің туыстары көтеріліс ұйымдастырып, Константиннің әкімшілігін қуды. Бұл мәселені шешу үшін Констанс және Геронтий басқаратын әскер жіберілді, Константиннің билігі қайта орнатылды. Гонорий 409 жылдың басында Константиннің бірлескен император екенін мойындады, ал Константин дереу Констансты август (император) лауазымына көтерді, теориялық тұрғыдан Гонориймен де, Константинмен де тең дәрежеде. Кейін 409 жылы Геронтий көтеріліс ұйымдастырып, өзінің қолдаушысы Максимді император деп жариялады және Галлиядағы варварлардың көтерілісін қозғады. Констанс көтерілісті басу үшін жіберілді, бірақ жеңіліп Арльге қайта шегінді. 410 жылы Констанс қайтадан Испанияға жіберілді. Геронтий варварлармен күшейтілген әскерін жинап, Констансты жеңді; ол солтүстікке шегініп, 411 жылдың басында тағы жеңіліп Виеннеде қаза тапты. Содан кейін Геронтий Арльде Константиннің қоршауға алып өлтірді.

Өмірбаян

395 жылы Рим императоры Феодосий I қайтыс болғаннан кейін Рим империясы екі ұлының арасында бөлінді: он жеті жасар Аркадий Шығыс Рим империясының императоры, ал он жасар Хонорий Батыс Рим империясының императоры болды. Хонорий кәмелетке толмағандықтан, жетекші генерал Стилихон зор ықпалға ие болып, батыстағы Рим әскерлерінің іс жүзіндегі бас қолбасшысы атанды. Шығыс және Батыс империялары римдіктер жалпы түрде "варварлар" деп атаған герман тайпаларының шапқыншылығынан зардап шекті. Осы кезеңде Рим Британиясы скоттар, сакстар және пикттердің шабуылына ұшырады. 401 немесе 402 жылы Стилихон вестготтар мен остготтарға қарсы соғыс үшін әскери күш қажет етіп, Адриан қабырғасынан әскерді шығарды.

Кіріспе

406 жылы Рим Британиясындағы шамамен 6000 әскер қанағаттанбады. Олар бірнеше жылдан бері жалақы алмаған, үлкен бір топ төрт жыл бұрын континентке соғысқа кетіп, қайтып оралмаған, жағалау қорғанысы жаңа әскери топты құру үшін таратылған және олардың қолбасшысы ауыстырылған еді. Олар көтеріліс жасап, өздеріне жетекші таңдауға бел буды. Олардың алғашқы таңдауы – император етіп тағайындалған Маркус болды. Бірақ қысқа уақыттан кейін оның ісіне риза болмағандықтан, оны өлтіріп, Грацианды тағайындады. Ол да әскердің үмітін ақтамады және төрт айдан кейін қаза тапты. Содан кейін олар төртінші ғасырдың басында билікке келген, әйгілі Константин Великий есімін алған бір адамды көшбасшы етіп таңдады. Флавий Клавдий Константин қарапайым сарбаз болған, ал 407 жылдың басында, мүмкін ақпан айында, оның әріптестері оны император деп жариялады. Рим Британиясындағы көтерілістер сирек емес еді, замандасы оны «өзгеріс жасаушыларға толы провинция» деп сипаттаған. Бұл империяның шетінде жатқандықтан, оған ресурстар мен қамқорлық жетіспейді деген пікір қалыптасқан. Дегенмен, мұндай көтерілістер көбінесе қысқа ғана уақытқа созылатын; Константин тұрақты билік құруда және өз көтерілісін континентке табысты таратуда ерекшеленді. Константин тез әрекет етті: ол Галлияда генералдар тағайындады және Булонь (бұрынғы Бонония) арқылы каналды кешіп өтті. Ол өзімен бірге Британияда қалған 6000-ға жуық мобильді әскерді және олардың қолбасшысы, генерал Геронтийді алып кетті. Рим Галиясының әскері оған адалдық серт етті, содан кейін Испаниядағы (қазіргі Испания мен Португалия) азаматтық басшылық та оған қосылды. Римнің орталық билігі германдықтардың басқыншылығына жауап бермеді, ал Константиннің әскері вандалдармен кем дегенде бір кездесуде жеңіске жетті. Константин франктар, алеманндар және бургундтар германдық топтарымен келісімдер жасасты, осылайша Рейн өзенінің бойын қамтамасыз етті. Вандалдардың негізгі күші мен олардың одақтастары солтүстік Галлияға (қазіргі Бельгия) көшті. Батыс Рим императоры Гонорий және оның бас қолбасшысы Стилихон Шығыс Рим империясымен қақтығыста болды және Аларик басқаратын үлкен вестготтар әскерімен шайқасқан одақта болды. Әр түрлі қауіптерге тап болған олар Константиннің көтерілісін басу үшін Гот Сарустың басшылығымен кішкентай әскерді батысқа жіберді, ал Стилихоның негізгі әскері жағдайды күтіп отырды. Сарус Константиннің әскерлерінің бірін майдан шайқасында жеңді. Константин жеке өзі Сарусқа қарсы аттанды, бірақ Валенцияда қоршауға түсті. Геронтий мен Эдобих басқаратын және негізінен жаңадан жиналған франктар мен алеманндардан құралған басқа әскер Валенцияны бір апталық қоршаудан кейін босатуға келді. Сарус Италияға шегінуге мәжбүр болды. Осы жеңістің арқасында Константин Галлияның көп бөлігін және Италияға апаратын Альпілік жолдарды бақылауына алды.

Цезарь

Константиннің үлкен ұлы Константин туралы әкесі император болып жарияланғанға дейін көп мәлімет жоқ. Константиннің үлкен ұлы әкесі бүлік көтерген кезде монах болған, бірақ оны жаңа император сарайына шақырды. Константин оны аға цезар лауазымына тағайындады, бұл оны ресми түрде мұрагер етіп таныды. Ол тез үйленді, соның арқасында әулет құрылды. 408 жылдың мамырына қарай Константин Арльді басып алып, оны өзінің астанасы етіп, бұрынғы императорлық әкімшілік пен лауазымды тұлғаларды қабылдады және Аполлинарийді бас министр етіп тағайындады (Галлия префектурасы атағымен). Арль қаласының жергілікті халқы қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Герос Арльдің бағынышты архиепископы болып тағайындалды. Константин Арльде жоғары сапалы монеталардың көп мөлшерін шығара бастады және Батыс және Шығыс императорларымен теңесті. 408 жылдың басында Констанс Геронтиймен бірге әскермен Испанияға жіберілді. Испания Теодосий әулетінің бекінісі болды, бірақ Константин континентке алғаш рет қонғанда, Гонорийдің жақтастары оның билікке ие болуына қарсылық көрсетуге ниетсіз немесе әскери тұрғысынан дайын болмады. Сарус Константиннің бүлігін тоқтатуға жақын болғанда, Гонорийдің отбасынан Дидим мен Вериниан көтеріліс жасап, Испаниядағы Константиннің режимін құлатты. Сарус Италияға қайтқанда, Тицинумда Константинге қарсы үлкен әскер жиналып жатқаны туралы хабар оларды табандылық танытуға және тіпті Пиреней жоталарын жабуға итермеледі. Константин Гонорийдің туыстары сол бағыттан шабуыл ұйымдастыруы мүмкін деп қорқып, ал Сарус пен Стилихон Италиядан шабуылдайды деп күдіктенді. Ол бірінші болып Испанияға шабуыл жасады. Констанс пен Геронтийдің әскері жол ашып, күшейтілді. Констанс Сарагосада бекініп, азаматтық әкімшілікті қайта құрды. Геронтий әскерді алып, Лузитаниядағы шайқаста Гонорийдің жақтастарын жеңіп, Дидим мен Веринианды тұтқынға алды. Испания Константиннің бақылауына қайта келген соң, Констанс жаңа әйелін Сарагосада қалдырып, әкесіне есеп беру үшін Арльге оралды. Дидим мен Вериниан онымен бірге келіп, сонда көтерілісшілер ретінде өлім жазасына кесілді. 408 жылдың 1 мамырында Шығыс империясының императоры Аркадий қайтыс болды, жеті жасар мұрагері Феодосий II қалды. Стилихон мен Гонорий арасында келіспеушілік туды, олардың әрқайсысы Батыс империясының мүддесін қорғау үшін Шығыс империясының астанасы Константинопольге баруды қалады. Стилихонның тілегі орындалды: ол шығысқа аттанды, ал Гонорий Батыс империясының астанасы Равеннада қалды. Бірақ олардың арасындағы жарыс айқын болды. Римдік элита, жетекшісі – мемлекеттік қызметкер Олимпий, Стилихонға қарсы шығып, оның Теодосийді тақтан түсіріп, өз ұлы Евхерийді орнатуды көздегені туралы қауесет таратуға тырысты. 13 тамызда Гонорий Константинге қарсы Тицинумнан аттанбақшы болған әскерді тексеруден өтті. Оның қасында Батыс империясының көптеген жоғары лауазымды офицерлері мен шенеуніктері болды. Әскер көтеріліс жасап, Стилихонның жақтастарын өлтірді, бірақ императорға тиіспеді. Стилихон паналау іздеді, содан кейін басылып, 22 тамызда өлім жазасына кесілді.

Императордың серігі

Олимпидің ынталандыруымен Италия армиясының туған жерлері готтарды қырғынға ұшырата бастады: итальяндық қалаларда тұратын олардың әріптестерінің әйелдері мен балалары, кейде күйеулері мен әкелерінің жақсы мінез-құлқы үшін кепіл ретінде ашық түрде оңай нысана болды. Осы готтар солтүстікке қашып, Аларикке қосылып, оның әскери күшін күрт арттырды. Аларик Альпі тауларын жылдам өтіп, Италия арқылы оңтүстікке бет алды, елді қырып-жойды. Ол әскерін Римнің сыртында орналастырып, зор сомада ақы төлеуді талап етті. 408 жылдың соңында Константин Равеннаға елшілік жіберді. Оны жұбату үшін Хонорий оны тең император ретінде мойындады және ресми мойындау белгісі ретінде қызғылт түсті мантаны жіберді. Екеуі 409 жылы бірлескен консулдар болды. Осы шақта Константин Констансты Хонориймен немесе Теодосиймен, сондай-ақ өзімен тең дәрежедегі тең император лауазымына көтерді. Ол Imperator Caesar Flavius Constans Augustus деген тақтық есімді алды. Хонорий Аларикпен келісімге келуден жалғастыра берді. Жауап ретінде визиготтар Италияны шарлап, Рим қаласынан көп ақша алып қойды. Аларик өзінің императоры – сенатор Приск Атталды билікке көтерді, бірақ бұл бекер болды. 410 жылдың 24 тамызында визиготтар Римге кіріп, үш күн бойы қаланы тонады. 409 жылдың көктемі немесе жазында Констанс Испанияға қайтарылды. Констанс Арльді тастап кеткенге дейін немесе сапарға шыққанда, Геронтий көтеріліс жасап, өзінің қолдаушысы Максимды император деп жариялады. Максим өзінің маңызды тұлғасы болғанмен, оның Геронтийдің бақылауында екені анық болды. Олар Тарракода (қазіргі Таррагона) сарай құрды. Геронтий Констанстың әскери күшіне қарсы тұра алмайтынынан қорқып, 406 жылы Галлияға енген варварларды Константинге қарсы қоюға тырысты. Олар территорияның солтүстігінде тыныш болған, бірақ енді Галлия арқылы Аквитания мен Нарбоненсис (қазіргі оңтүстік және оңтүстік-батыс Франция) бай аумақтарына бет алды. Олар осы аймақтарда қорқыныш тудырған қиратушылықтар жасады. Констанстың қаупіне ден қойған Геронтий Пиреней жоталарындағы гарнизондарын әлсіретті, ал 409 жылдың күзінде варвар күштерінің көп бөлігі Испанияға енді. Соңында Геронтий осы топтардың кейбіреулерімен келісімге келді, олар оған әскери күшпен көмектесті, бұл оған Констансқа қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік берді.

Өлім

Осы аралықта Констанс Юст есімді генерал басқаратын әскерімен Геронтийді бағындыруға тырысты. Ол сәтсіз аяқталды, егжей-тегжейі белгісіз, және 410 жылдың көктемінде Арльге қайтып келді. Шамамен сол кезде Константин Италияға басып кіру әрекетінен оралды. Визиготтар Италияда тудырған қиындықтарды ескере отырып, Геронтий Гонорийден гөрі үлкен қауіп деп есептелді. Эдобих тағы да солтүстікке Франктерден әскер жинау үшін жіберілді, ал Констанс Геронтийге қарсы жаңа әскермен күресу үшін оралды. Деректер қайтадан нақты емес, бірақ Геронтийдің Арльге бірден шабуыл жасауы мүмкін. Екі әскер шайқасып, Констанс жеңіліске ұшырады. Ол әскерінің қалған бөлігімен солтүстікке шегінді, Эдобихтан күш алуды үміттенеді. Бірақ Геронтий оны 411 жылдың басында Венада қоршап алды, әскерін жеңіп, Констансты өлтірді. Геронтийдің әскері содан кейін Арльге беттеп, Константинді қоршауға алды.

Салдары

411 жылы Гонорий жаңа генерал тағайындады, Флавий Констанций, ол Италия армиясын Альп таулары арқылы алып өтіп, Геронтий қаладан тыс болған кезде Арльге жетті. Геронтийдің көптеген әскері Констанцийге дезертирлік жасады, ал Геронтий қалғандарымен бірге Испанияға шегінді. Сол жерде, үмітсіз жағдайда, Геронтий өз-өзіне қол жұмсады. Констанцийдің әскері қоршауға ие болды. Осы уақытта Эдобих солтүстік Галлияда франктар мен аламанндардың арасынан әскер жинап, оларды Константинге адал Галлия армиясымен біріктіріп, Константинге көмекке аттанды. Констанций осы күшті тықсыру арқылы жеңді. Рейн өзенін күзеткен әскерлер императорлық таққа тағы бір үміткер, галликалық римдік Жовинусты қолдау үшін оны тастап кеткеннен кейін Константиннің үміті мүлдем суыды, ол өзінің аман қалған ұлы Юлианмен бірге Констанцийге бағынды. Өмірін сақтап қалу және дін қызметкері лауазымын алу туралы уәде берілгеніне қарамастан, Констанций бұрынғы әскері мен Юлианның басын 411 жылдың тамызы немесе қыркүйегінде кестірді. Оның басын тік бағанаға іліп, 18 қыркүйекте император Гонорийге көрсетті. Констанций Жовиннің әскеріне қарсы шегінді. 413 жылы Гонориймен одақтасқан вестгот армиясы Жовиннің бүлігін басып тастады. Констанций Стилихонның рөлін – Батыс империяның басты күші және генерал-сиссимусы ретінде өз мойнына алды. Ол орталық биліктің жағдайын жақсартуға және қайта құруға мүмкіндік берді. Галлияда бейбітшілік орнатылды, Испаниядағы варварлар көбінесе бағындырылды, вестготтар Аквитанияда Римнің одақтастары ретінде қоныстанды. Константин Британияның қорғанысын әлсіреткеннен кейін Рим билігі оған ешқашан қайта оралған жоқ.

Аңыз

Монмутский Джеффридің танымал және қиялы мол Historia Regum Britanniae еңбегінде Константин III, сондай-ақ Британияның Константин II деп те аталады. Константиннің қайтысынан кейін британдықтар Констансты өздерінің патшасы етіп сайлайды. Осылайша Констанс, кіші інісі Утер Пендрагон арқылы, аңызға толы Артур патшаның емілдісіне айналады.