Кіріспе

Француз генералы Жан Жюль Анри Мордак (12 қаңтар 1868 – 14 сәуір 1943) – француз генералы. Капитандық қызметінің алғашқы жылдарында француз армиясы офицерлері арасында қылышпен күрестің чемпионы атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол бастапқыда 159-шы жаяу әскер полкінің, кейін 90-шы бригаданың, соңында 24-ші жаяу әскер дивизиясының (Франция) командирі болды және шайқаста екі рет жарақаттанды. 1918 жылы мен Париж бейбітшілік конференциясында Клемансоның жақын көмекшісі болды.

Ерте мансап

Мордакк әскери мансабын 1893 жылы Француз Индокитайындағы Шетелдік легионның 1-ші Шетелдік полкіне қосылғанға дейін Француз Алжирінде лейтенант ретінде бастады. Тонкиндегі қалған қарақшылармен күресіп, ол 1896 жылы «Colonnes du Nord» жорығы кезінде барлау офицері болды, онда ол Жозеф Галлени мен Хьюберт Ляутимен танысты. Ол бір жыл Алжирге оралып, кейін Париждегі Әскери мектепте оқыды, штаб офицері болу үшін дайындалды. Ол әскери мектептерден тактикалық соғысқа дейінгі реформаларды жақтаған әскери жазбаларымен танымал болды. Ол Жорж Пиккарттың 10-шы жаяу әскер дивизиясының штаб бастығы болды. 1906 жылы Пиккарт Клемансоның бірінші үкіметінде соғыс министрі болғанда, ол Пиккарттың жақын көмекшісі ретінде зор ықпалға ие болды. 1910 жылы оқытушы болғанға дейін бұрынғы ұстазы Фердинанд Фохты Әскери мектеп басшылығына ұсынуға ықпал етті. Ол Франциядағы алғашқы стратегиялық курс – «Cours des maréchaux» курсын өткізді, ол Әскери мектептің үздік он бес студентіне ғана ашық болды. Ол қайтадан Соғыс басқармасына оралып, одан әрі реформалар енгізуді ұсынды. Содан кейін хатшы және бұрынғы әріптесі Сент-Сир Адольф Мессими оны 1912 жылы Сент-Сирдің арнайы әскери мектебіндегі екінші сынып директоры және әскери сыныптардың басшысы етіп тағайындады. Ол болашақ лейтенанттар мен капитанды даярлады, олар Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында француз бөлімдерін жетектеді.

1914 жыл

1914 жылдың тамызында Мордак генерал Арчинардтың Шығыс армиясындағы 1-ші резервтік корпус тобының штаб бастығы болды. Неміс әскері Бельгия арқылы француз шебін бұзған кезде, ол фронтқа қатысу үшін тікелей командирлік сұрап, әйгілі 159-шы атқыштар полкінің командирі болды. Ол дереу Шекара шайқасына қатысты және оның полкі Германияның Вогез тауларындағы шабуылын тоқтатуға көмектесті. Бірінші Марна шайқасынан кейін «Теңізге қарай жарыс» басталған соң, ол Аррастың қорғанысына басшылық етті, бұл теңізге қарайтын маңызды қала еді, және ол жерде де неміс әскерінің ілгерілеуін тоқтатты, нәтижесінде майдан тұрақтап, ұрыс траншеяларда жүргізіле бастады.

1915 жыл

Полковник болып жоғарылатылып, 1915 жылдың 22 сәуірінде тарихтағы алғашқы химиялық шабуылды бастан өткен 90-шы бригадаға басшылық етті. Оның әскері келесі апталарда нық тұрып, жоғалтқан аумақтарын қайтарып алды.

1916 жыл

1916 жылы генерал-бригада болып тағайындалды және Верден шайқасы мен Сомма шайқасында күш көрсеткен 24-ші жаяу әскер дивизиясын (Франция) [fr] басқарды.

1917 жыл

1917 жылдың басында ол Шампан аймағындағы дивизиясын басқарып, Шем де Дамз шабуылына дейін немістерді өз шептеріне кері тартты. Ол Италиядағы жаяу әскер корпусына қолбасшылық етуге тағайындалуға тиіс еді, бірақ 1917 жылдың қараша айының басында Клемансоның екінші үкіметіндегі әскери штаб бастығы қызметіне шақырылды, бұл кейін "Жеңіс министрлігі" деп аталды.

Үкіметте

Ол француз басшылығының қайта ұйымдастырылуында өзін қажет деп дәлелдеді және 1917 жылдан 1920 жылға дейін Клемансоның ықпалды оң қолы (оның басты әскери кеңесшісі) болды, соның арқасында 1918 жылғы одақтастардың жеңісіне белсенді қатысты. 1920 жылдың қаңтарында ол Висбадендегі Рейнландты басып тұрған 30-шы жаяу әскер корпусының командирі болды. Ол 1925 жылға дейін бұл қызметте болды, содан кейін армиядан кетіп, Германияға қатысты бағыныш саясатын сынағаны және 1920 жылы Клемансоға берілген адалдығы үшін оны сырттайлаған замандас саяси және әскери басшыларға наразылық білдірді.

Зейнеткерлік

1925 жылдан 1943 жылы қайтыс болғанға дейін Мордак жиырмадан астам кітап жазды және Клемансоны және оның 1917 жылдың қарашасынан 1920 жылға дейінгі қиын кезеңдегі іс-әрекеттерін жариялау үшін беделді журналдарда ондаған мақала жариялады, соғыс және саяси жеңіске жету үшін жасалған таңдаулар мен реформаларды түсіндірді. Ол бұрынғы досы Филипп Петеннің 1941 жылы нәсілдік заңдарды қабылдауын сынады. Мордак 1943 жылдың 12 сәуірінде Сене өзенінде, Pont des Arts көпірінің астында өлген күйде табылған. Осы кездегі билік бұл өз-өзіне қол жұмсау салдарынан болды деп мәлімдеді. Оның Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы соңғы әдеби еңбегі, "Соғыстың ұлы сағаттары" сериясының 4-ші бөлімі, "1917 жыл, азап жылы" деген атпен, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1940 жылы жарық көрді.