Кіріспе

Шарль Денис Саутер Бурбаки (22 сәуір 1816, Пау – 22 қыркүйек 1897, Байонна) – француз генералы.

Мансап

Бурбаки Францияның оңтүстік-батысындағы Пау қаласында дүниеге келді, ол 1827 жылы Грек Тәуелсіздік соғысында қаза тапқан грек полковнигі Константин Денис Бурбакидің ұлы еді. Ол Prytanée National Militaire мектебінде оқыды, École Spéciale Militaire de Saint Cyr-ге қабылданды, ал 1836 жылы Зуавтар (жеңіл жаяу әскер) қатарына қосылды, 1838 жылы Шетелдік легионда лейтенант, ал король Луи Филипптің жеке көмекшісі болды.

Ертедегі командалар

Бұл Африка экспедициясында Бурбаки алғаш рет көзге түсті. 1842 жылы ол Зуавтардың капитаны, 1847 жылы – Түркоздардың полковнигі, 1850 жылы 1-ші Зуавтардың подполковнигі, 1851 жылы полковник, 1854 жылы бригадир-генерал болды. Қырым соғысында ол алжирлік әскерлердің бір бөлігіне қолбасшылық етті, Алма, Инкерман және Севастополь шайқастарында Бурбаки есімі кеңінен танылды. 1857 жылы дивизия генералы болып тағайындалып, 1859 жылы Лионда қолбасшылық жасады. Италиядағы соғыстағы жетістігі Макмахоннан кейін екінші орынға ие болды, ал 1862 жылы бос грек тәжін алуға кандидат ретінде ұсынылды, бірақ осы құрметтен бас тартты.

Императорлық күзет

1870 жылы император Наполеон III Бурбакиге Император гвардиясының басшылығын тапсырды және ол Мец маңындағы шайқастарда маңызды рөл атқарды. 1870 жылғы тамыздағы Гравелот шайқасында оның әрекеттері күмәнді болды, себебі прустар шайқастан шаршап, француз әскері қарсы шабуылға дайын тұрғанда, Бурбаки француз императорлық гвардиясының резервтерін шайқасқа салған жоқ, өйткені ол бұл шайқасты жеңіліс деп есептеді. Франко-пруссия соғысы кезінде Метц қамалындағы бір қызықты оқиға Бурбаки есімімен байланысты. Саяси тәжірибесі мен байланыстары жоқ француз кәсіпкері Эдмонд Регнье 21 қыркүйекте Гастингсте босқын император Евгениямен кездесуге келді. Ол императормен кездесе алмады, бірақ жас императорлық ханзададан император Наполеонға жолдамасы бар қол қойылған суретін алуға қол жеткізді. Ол Бисмарктен алған қауіпсіз өту құжаты арқылы осы суретті маршал Базейнге сенімхат ретінде ұсынды, өзін Метцте императрицаның атынан сөйлеп, бейбіт келісімге қол қоюға дайын екенін және маршал Канробер немесе генерал Бурбаки Гастингске баруы керек екенін айтты. Бурбаки дереу Англияға, прустардың ықыласымен, ресми тапсырма алғандай барып, Гастингсте императордан өзін алдағандарын білді. Ол Францияға қайтқанда, техникалық себептермен Метцке кіруіне рұқсат берілмеді, себебі оның пруссиялық паспорты бірнеше күнге ескірген еді.

Шығыс әскері

Бурбаки өзінің қызметін 1870 жылы қыркүйекте үшінші француз республикасын жариялаған заңгер және республикалық саясаткер Леон Гамбеттаға ұсынды. Бурбакиге Солтүстік армияның басшылығы берілді, бірақ 10 қарашада ол қайта шақырылып, Луара армиясына ауыстырылды. Асығыс құрылған және жабдығы нашар Шығыс армиясының басшылығымен Бурбаки Белфорт қаласын қоршаудан босатуға тырысты. Виллерсексель шайқасында алғашқы жеңіске жеткенімен, үш күндік Лизайн шайқасында француздар жеңіліске ұшырады. Пруссиялық фельдмаршал Эдвин Фрайхерр фон Мантеуффельдің басқа неміс әскерлері Бурбакиге жақындады, ол әскерлерінің қалдықтарымен бірге Швейцария шекарасына дейін қуылып жетеледі. Оның әскері азық-түлік жетіспеушілігінен қиын жағдайда болды. Ол жорыққа шыққан кезде 150 мың салдарының тек 87 мыңы 12 мың жылқысымен бірге Швейцарияға қашып құтылды. Олар 1871 жылдың ақпан айының басында Лес-Верриер, Сент-Кро, Валлорбе және Валле-де-Жукс жерлеріндегі Швейцарияның батыс шекарасын кесіп өтті. Олар қарусызданып, наурыз айында елдеріне қайтарылғанға дейін алты апта қамауда ұсталды. Бұл оқиға қазір Швейцарияның Люцерн қаласында орналасқан Бурбаки панорамасында мәңгі есте қалды. Көрсетілген бас тартудың ар-ұятсыздығына мойын бұрудың орнына, Бурбаки 1871 жылдың 26 қаңтарында өзінің өкілеттіктерін генерал Джастин Клиншантқа жүктеді және сол түні өзін-өзі өлтіруге тырысты. Ол маңдайына тапаншамен атып, бірақ оқ "қандай да бір шойын пластинаға тигендей жалпақтап қалды" және оның өмірі сақталды. Генерал Клиншант Бурбакиді Швейцарияға алып барды, онда ол Францияға оралуға жеткілікті күш жинады. 1871 жылдың шілдесінде ол Лиондағы басшылықты қайтадан қабылдады, содан кейін әскери губернатор болды.

Кейінгі қызмет

1881 жылы саяси пікірлеріне байланысты ол отставкаға жіберілді. 1885 жылы ол Франция Сенатына сайлануға үміткер болды, бірақ сәтті болмады.