Шарль Эстерхази: Француз армиясының офицері және Дрейфус ісінің кейіпкері
Ferdinand Walsin Esterhazy
Шарль Эстерхази – француз армиясы офицері, Альфред Дрейфустың ісіндегі нағыз қылмыскер. Германияға тыңшылық еткен, бірақ сотта тазаланды. Тарихы мен өмірі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз армиясының офицері (1847–1923)
French army officer (1847–1923)
Шарль Мари Фердинанд Вальсин Эстерхази (16 желтоқсан 1847 – 21 мамыр 1923) 1870 жылдан 1898 жылға дейін француз армиясында офицер болған. Ол Германия империясының тыңшысы ретінде және 1894 жылы капитан Альфред Дрейфустың негізсіз айыпталып, сотталған сатқындығының нақты жасаушысы ретінде әйгілі болды. Эстерхазиға қарсы дәлелдер ашылғаннан және жарияланғаннан кейін, ол 1898 жылы жабық әскери сотқа тартылды, бірақ ресми түрде кінәсіз деп танылды. Эстерхази 1898 жылы майор шенімен әскери қызметтен кетті – бәлкім, қысымға ұшырап, Брюссель арқылы Ұлыбританияға қашып кетті, онда ол 1923 жылы қайтыс болғанға дейін Гертфордширдегі Харпенден қаласында тұрды.
Charles Marie Ferdinand Walsin Esterhazy (16 December 1847 – 21 May 1923) was an officer in the French Army from 1870 to 1898. He gained notoriety as a spy for the German Empire and the actual perpetrator of the act of treason of which Captain Alfred Dreyfus was wrongfully accused and convicted in 1894. After evidence against Esterhazy was discovered and made public, he was eventually subjected to a closed military trial in 1898, only to be officially found not guilty. Esterhazy retired from the military with the rank of major in 1898—presumably under pressure—and fled by way of Brussels to the United Kingdom, where he lived in the town of Harpenden in Hertfordshire until his death in 1923.
Шығу тегі
Шарль Мари Фердинанд Вальсин Эстерхази Францияның Париж қаласында генерал Фердинанд Вальсин Эстерхазидің (1807–1857) ұлы болып дүниеге келді. Кейіннен ол Қырым соғысында дивизия командирі ретінде көзге түсті. Оның әкесінің әкесі Жан-Мари Огюст Вальсин Эстерхази 1767 жылы Валлеругте туған. Ол граф Мария Анна Эстерхази де Галантаның (1741–1823) заңды емес ұлы, оның Ле Виган губернаторы (Гард) Жан Андре Сезар де Джинестуспен (1725–1810) болған қарым-қатынасынан туған. Жан Мари Эстерхази әулетіне қызмет ететін француз дәрігері доктор Валсинмен асырап алынды. Жан-Мари Огюст Вальсин есімімен өскен ол Ним қаласында кәсіпкер және жер иесі болды. 1797 жылы анасы мойындағаннан кейін, отбасының рұқсатынсыз Эстерхази тегін қосты. Эстерхази әулетінің бұл тармағы 17 ғасырдың соңында Францияға қоныс аударған және Францияға, әсіресе гусар полктеріне әскери офицерлер берді.
Charles Marie Ferdinand Walsin Esterhazy was born in Paris, France, the son of General Ferdinand Walsin Esterhazy (1807–1857), who later distinguished himself as division commander in the Crimean War. His paternal grandfather, Jean Marie Auguste Walsin Esterhazy, born in 1767 at Valleraugue, was the illegitimate son of Countess Marie Anne Esterhazy de Galántha (1741–1823), by her affair with Jean André César de Ginestous (1725–1810), governor of Le Vigan (Gard). Jean Marie was adopted by a Dr Walsin, a French doctor in the service of the Esterházy princely family. Growing up under the name of Jean Marie Auguste Walsin, he became a business man and landowner in Nîmes, and added the name of Esterházy, apparently without the agreement of the family, after being acknowledged by his mother about 1797. This branch of the Esterházys had settled in France at the end of the 17th century and provided military officers to France, namely in its hussar regiments.
Ерте өмір және әскери мансап
1857 жылдың қыркүйек айында Чарльз Фердинанд Вальсин Эстерхазы тоғыз жасында жетім қалды. Париждегі Лицей Бонапартта біраз оқығаннан кейін, ол Сент-Сирдің арнайы әскери мектебіне түсуге сәуегейлік танытты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1865 жылы ол ресми тізімдерден жоғалып кетті; 1869 жылға қарай Папа Пий IX-ның қызметіндегі француз еріктілерінің бөлімшесі – Антиб легионына қабылданды.
Charles Ferdinand Walsin Esterhazy was left an orphan in September 1857, aged only nine. After some schooling at the Lycée Bonaparte in Paris, he attempted in vain to enter the École spéciale militaire de Saint Cyr. He disappears from public records in 1865; by 1869 he had been enlisted in the Legion of Antibes, a unit of French volunteers in the service of Pope Pius IX.
Франко-прусиялық соғыс
1870 жылы маусымда оның туысының ықпалы Эстерхазиге француз Шетел легионына қабылдануға мүмкіндік берді. Бұл ерекше жағдайға байланысты тағайындама болды, себебі ол әскери қызметтен кейін қара офицерлік шеннен жоғарылатылмаған, сондай-ақ әскери академияны бітірмеген еді. Алайда, шілдеде Франко-пруссия соғысының басталуы оған қатысты шаралар қабылдауға кедерес келтірді. Одан кейін ол өзіне тиесілі емес граф атағын алды. Седан оқиғасынан кейін офицерлердің тапшылығы болғандықтан, Эстерхази лейтенант, сосын капитан шенімен қабылданып, қызметке кірісті. Ол Луара және Юра тауларындағы әскери науқандарда жаяу әскер офицері болып қызмет етті. Бейбітшілік жарияланғаннан кейін де ол әскерде қалды.
In June 1870, his uncle's influence enabled Esterhazy to be commissioned into the French Foreign Legion. It was an irregular appointment as he had neither been promoted from the ranks after service as a non commissioned officer, nor graduated from a military academy. However, the start of the Franco Prussian War in July precluded any action being taken against him. He then assumed the title of count, to which he was not entitled. There being a dearth of officers after the catastrophe of Sedan, Esterhazy was able to pass muster as a lieutenant and then as a captain. He served as an infantry officer in the campaigns of the Loire and of the Jura Mountains. After peace was declared, he remained in the army.
Соғыстан кейінгі мансап
1880 және 1882 жылдар аралығында Эстерхази француз әскери қарсы барлау бөлімінде неміс тілін аудару жұмысына орналасты, онда ол майор Генри және подполковник Сандеррмен танысты, екеуі де Дрейфус ісінде маңызды рөл атқарды. Одан кейін ол француз соғыс министрлігінде қызмет етті. Эстерхази Боведегі өз полкіне ешқашан келген жоқ, және шамамен бес жыл бойы Париж қаласында бейқам өмір сүрді, нәтижесінде оның азған байлығы тез ысырап болды. 1882 жылы Эстерхази Туниске жіберілген экспедицияға қатысты. Ол онда барлау бөлімінде, содан кейін регенттіктің жергілікті халық істері бөлімінде жұмыс істеді. Өзінің бастамасымен ол ресми құжаттарға "соғыстағы ерліктері" туралы мақтауды қосты, бірақ бұл кейіннен жалған екені анықталды. 1885 жылы Францияға оралған Эстерхази Марсельде ұзақ уақыт гарнизонда тұрды. Қаржылық жағдайы нашарлаған соң, ол 1886 жылы үйленді, бірақ әйелінің құдайына берген ақшаны да тез жұмсап қойды. 1888 жылы әйелі ажырасуды талап етті. 1892 жылы генерал Феликс Густав Саусьенің ықпалымен Эстерхази Руандағы 74-ші жаяу әскер полкінің гарнизон майоры болып тағайындалды. Осылайша Париждің жанында болғандықтан, ол тәуекелге толы және ысырапқор өмір салтын қайтадан бастады. Мұрасын ысырап еткен Эстерхази құмар ойындар үйлерінде және қор биржасында байлығын қайтаруға тырысты, кредиторларының қысымына байланысты, ол соңғы шараларға жүгінуге мәжбүр болды. 1892 жылы Эдуард Друмонмен болған дуэльде Андре Кремиу Фоаға көмектескен Эстерхази, осы әрекетінің нәтижесінде отбасы мен жоғары әскери шенді офицерлермен арақатынасының нашарлағанын мәлімдеді. Ол осы мәлімдемесін растау үшін жалған хаттар жасап, өзін және балаларын өлтіремін деп қорқытты. 1894 жылдың маусымында Эстерхази Францияның бас раввині Задок Кан арқылы Ротшильдтер отбасынан көмек алды. Сонымен қатар, ол антисемиттік "La Libre Parole" газетінің редакторларымен жақсы қарым-қатынаста болды және оларға ақпарат берді. Бастапқы қызметке тағайындалуы ресми емес болған офицер үшін Эстерхазидің әскери мансабы өте жылдам дамыды: 1874 жылы лейтенант, 1880 жылы капитан, 1882 жылы орденмен марапатталды, 1892 жылы майор болды. Ол туралы есептер көбінесе өте жақсы болды. Дегенмен, ол өзін қиын жағдайда деп санады. Ол хаттарында басшыларын үнемі айыптады және қорлады. Француз армиясы және тіпті Франция туралы жағымсыз пікірлер білдірді, елді жаңа апаттар күтіп тұрғанын болжады және оған үміттенді.
Between 1880 and 1882 Esterhazy was employed to translate German at the French military counter intelligence section, where he became acquainted with Major Henry and Lieutenant Colonel Sandherr, both to become major figures in the Dreyfus affair. He was then employed at the French War Ministry. He never appeared in his regiment at Beauvais, and for about five years led a life of dissipation in Paris, as a result of which his small fortune was soon squandered. In 1882 Esterhazy was attached to the expedition sent to Tunis. While there he was employed in the Intelligence Department, then in the Native Affairs Department of the regency. On his own initiative he inserted a citation within official records mention of his "exploits in war", which was later recognised as being falsely concocted. Returning to France in 1885, Esterhazy remained in garrison at Marseille for a long time. Having come to the end of his financial resources, he married in 1886, but he soon spent his wife's dowry. In 1888 she demanded a separation. In 1892, through the influence of General Félix Gustave Saussier, Esterhazy succeeded in getting a nomination as garrison major in the Seventy fourth Regiment of the line at Rouen. Being thus in the neighborhood of Paris, he resumed a life of speculation and excess. His inheritance squandered, Esterhazy had tried to retrieve his fortune in gambling houses and on the stock exchange; hard pressed by his creditors, he had recourse to extreme measures. Having seconded André Crémieu Foa in his duel with Édouard Drumont in 1892, Esterhazy claimed that this action had made his family, as well as his military seniors, quarrel with him. He produced false letters to support this allegation and threatened to kill both himself and his children. Through the medium of Zadoc Kahn, chief rabbi of France, Esterhazy obtained assistance from the Rothschild family (June 1894). At the same time, he was on good terms with the editors of the antisemitic newspaper La Libre Parole, which he supplied with information. For an officer whose original commission had been irregular, Esterhazy's military advancement had been unusually rapid: lieutenant in 1874, captain in 1880, decorated in 1882, major in 1892. The reports on him were generally excellent. Nevertheless, he considered himself wronged. In his letters he continually launched into recrimination and abuse against his chiefs. He made negative written comments on the French Army, and even France herself, for which he predicted and hoped that new disasters were in store.
Дрейфус ісі
Дрейфус ісі 1894 жылдың қыркүйегінде Париждегі неміс елшілігінің кеңсе тазалаушысы, сонымен қатар француз әскери барлау қызметінің агенті болған кезде, француз байланыстарына қолмен жазылған меморандумды (әдетте bordereau деп аталады) жіберді. Меморандумды аты-жөні белгісіз француз офицері жазған болуы мүмкін, онда неміс елшілігіне түрлі құпия әскери құжаттар ұсынылған. 1894 жылдың қазан айында армия капитан Альфред Дрейфусты сатқын деп айыптады. Құжаттарға қол жеткізе алатын адамдардың арасында күдік негізінен Дрейфусқа түсті, себебі ол еврей болатын. Оған қарсы ресми айғақтардың көп бөлігі оның қолжазбасының bordereau-дағы қолжазбамен сәйкес келетініне негізделген. Сотталғаннан кейін, ол әскери шенінен айырылды (қоғамдық төмендету рәсімінде ресми түрде) және Француз Гвианасының жағалауындағы Ібіліс аралына (L'île du Diable) жазалау орталығына жіберілді. Ол Дрейфустың мойындауын баяндап, француз әскерін антисемитизмде айыптап, Дрейфусты қайта соттауға шақырды. Харпенден қаласындағы Милтон-роудтан Эстерхази 1923 жылы қайтыс болғанға дейін "La Libre Parole" сияқты антисемит газеттерінде жазуын жалғастырды. Ол Жан де Войлемонт деген атпен Харпендендегі Сент-Николас шіркеуінің маңына жерленген. Ұзақ уақыттан кейін, жалған есіммен және жалған туған күнімен, Перси Биш Шеллидің сөзімен қабір тасы орнатылды: "Ол біздің түніміздің көлеңкесінен асып түсті".
The Dreyfus affair was triggered in September 1894 when an office cleaner at the German embassy in Paris, who was also an agent of French military intelligence, passed on to her French contacts a handwritten memorandum (widely known as the bordereau), evidently written by an unnamed French officer, offering the German Embassy various confidential military documents. Captain Alfred Dreyfus was picked by the army as the alleged traitor in October 1894. Among those who might have had access to some of the documents, suspicion seems to have fallen on Dreyfus mainly because he was a Jew. The official evidence against him depended overwhelmingly on the contention that his handwriting matched that on the bordereau. Convicted, he was cashiered (formally stripped of his military rank in a public ceremony of degradation), and then shipped to the penal colony of Devil's Island (L'île du Diable) off the coast of French Guiana. reporting his confession and writing a leader column accusing the French military of antisemitism and calling for a retrial for Dreyfus. From Milton Road in the town of Harpenden, Esterhazy continued to write in anti Semitic papers such as La Libre Parole until his death in 1923. He is buried in St Nicholas' churchyard, Harpenden, under the name of Jean de Voilemont. A headstone was erected shortly after with the false name and a false birthdate with an inscription from Percy Bysshe Shelley: "He has outsoared the shadow of our night".
Ревизионисттік тезис: Эстерхазы қос агент ретінде
Француз тарихшысы Жан Дойз Эстерхазидің неміс әскеріне жалған ақпарат жеткізу үшін сатқын рөлін сомдаған француздық қос агент болуы мүмкін деген ревизионистік гипотезаны қолдады. Дойз Эстерхазидің қос агент болғаны туралы гипотезаны зерттеген алғашқы автор емес: Мишель де Ломбарес және Анри Жискар д’Эстенің бұрынғы жазбалары, теорияларының егжей-тегжейлілігімен ерекшеленсе де, осы аргументті ұсынды. Дойздың сөзіне қарағанда, Эстерхазидің байқалатын ашуы мен патриоттық сезімнің толық жоқтығы, сондай-ақ неміс тілін білуі, оны тиімді және өкінушілік танытпайтын сатқын рөлін ойнауға көмектесетін қасиеттер болды. Тунисте ол неміс әскери атташесімен тым жақын қарым-қатынаста болды деп саналды. 1892 жылы ол штаб бастығы генерал Браультқа жасалған айыптаудың нысаны болды. 1893 жылы ол (немесе, ревизионистік түсіндірмеге сәйкес, кіргендей болды) Максимилиан фон Шварцкоппеннің Париждегі неміс әскери атташесінің қызметіне кірді. Кейінірек алынған мәліметтерге сәйкес, ол неміс атташесінен ай сайын 2000 марка зейнетақы алған (2015 жылғы шамамен 12000 евроға тең). Қарсылығында Эстерхази оған артиллерия туралы ақпарат (немесе, айтылғандай, жалған ақпарат) ұсынды. Эстерхази 1876 жылы француз әскери контрразведка бөліміндегі әріптесі болған майор Генриден ақпарат алған. Алайда, Генридің қызметі өте тар саламен шектелгендіктен, ол техникалық мәселелер бойынша толыққанды мәлімет бере алмады. Дезинформация кампаниясының басты ұйымдастырушысы француз әскери контрразведкасының басшысы полковник Сандерр болды.
French historian Jean Doise espoused the revisionist hypothesis that Esterhazy might have been a French double agent masquerading as a traitor in order to pass along misinformation to the German Army. Doise was not the first writer to explore the hypothesis of Esterhazy as a double agent: earlier writings by Michel de Lombarès and Henri Giscard d'Estaing, though they differed in the details of their theories, also presented this line of argument. According to Doise, Esterhazy's perceived bitterness and utter lack of patriotic feeling, along with his fluency in German, were qualities that would have helped him to pose as an effective and unrepentant traitor. In Tunis, he was judged to have become too intimate with the German military attaché. In 1892, he was the object of an accusation made to the head of the staff, General Brault. In 1893, he entered (or, if one accepts the revisionist explanation, pretended to enter) the service of Maximilian von Schwartzkoppen, the German military attaché in Paris. According to later disclosures he received from the German attaché a monthly pension of 2000 marks (equivalent to over €12000 in 2015 terms). In return, Esterhazy furnished him in the first place with information (or, as argued, misinformation) about artillery. Esterhazy reportedly got his information from Major Henry, who had been his comrade in the French military counter intelligence section of the War Ministry, in 1876. However, Henry, limited to a very special branch of the service, was hardly in a position to furnish details on technical questions. The main architect of the disinformation campaign is claimed to have been Colonel Sandherr, head of French military counter intelligence.