Дрейфус ісіндегі жаңа фактілер: Пикардың тергеуі және Эстерхазиға хат

Кіріспе

Алфред Дрейфус Devil's Island-та жазасын өтеген кезде, Францияда оның кінәлі екендігіне күмән келтіргендер көбейді. Олардың арасындағы ең белгілісі – майор Жорж Пиккар болды.

Полковник Пиккарт

Альфред Дрейфустың айыпталуынан көп ұзамай, француз соғыс министрлігіндегі әскери қарсы барлау бөлімінің басшылығы өзгерді. Ауруға байланысты қабілетсіз халде болған подполковник Жан Конрад Сандер 1895 жылғы 1 шілдеде өзінің көмекшісі Кордьемен бірге қызметтен кетті. Дрейфус ісінің барысы туралы соғыс министріне және оның штаб басшысына есеп беруге міндеттелген Жорж Пиккарт, Сандердің орнын толтыруға тағайындалды. Пиккарт – жас және дарынды офицер, альзас текті, еңбекқор, жақсы хабардар, ойы анық адам еді. 1896 жылғы 6 сәуірде ол подполковник шеніне көтерілді, армиядағы осы шендегі ең жас офицер болды. Ол келгеннен кейін дереу Сандердің ұзақ ауруына байланысты ескерусіз қалған қызметті қайта ұйымдастырды. Ол мадам Мари Бастианның неміс елшілігінен жинаған қалдық қағаздарды сақтау үшін қолданған қағаз пакеттерін (бұрын майор Генриге әкелген) капитан Лаутқа тапсыру алдында өзінен өткізіп тексеруді талап етті, оның міндеті оларды қарап шығу еді. Алайда, бұл пакеттер Дрейфустың айыпталуынан бері құпия ақпараттың ағып жатқаны тоқтамағанын көрсеткеннен басқа ештеңе бермеді.

"Көкшіл кішкентай"

Штаб бастығы Рауль Ле Мутон де Бойсдеффре Пиккарға, оның пікірінше, Дрейфус ісі толыққанды шешілмегенін айтты. Олар еврейлердің қарсы шабуыл жасауы мүмкін деп сақтықпен қарады. 1894 жылы олар сатқындыққа түбір себеп таба алмады, сондықтан «іс материалдарын күшейту» үшін іздестіруді жалғастырудың толық негізі болды. 1896 жылдың наурыз айында коммандант Генри Парижге сирек және қысқа сапарлар жасады. Бір күні ол мадам Бастианның қағаз пакетін, осы жолы әсіресе ірілеу, Пиккарға мазмұнына қарамастан жіберді. Пиккар да оны тексермей Лаутқа тапсырды. Лаут кейіннен өзінің бастығына пневматикалық пошта арқылы жіберілген телеграмманы («petit bleu» деп аталды) әкелді, оның бөліктері сөмкеден табылған. Бөліктерін біріктіргенде, келесідей сөздер шықты:

Майор Эстерхазиге, Париж, Bienfaisance көшесі, 27-үй. Мырза, сіз бұрын айтқан мәселе бойынша маған толыққанды түсіндірме беруіңізді күтемін. Сондықтан, менің бағалауым үшін, осы мәселе бойынша жазбаша түсіндірме жіберіңіз, сонда ғана R фирмасымен қарым-қатынасымды жалғастыруға болатынын анықтай аламын. C.

Бұл хаттың авторы жасырын болған, бірақ оның келген жері полковник Макс фон Шварцкоппеннен келгеніне еш күмән болмады. Офисте оның жазғаны белгілі және сол әріппен «С» қол қойылған тағы бір құжат сақталған. «Petit bleu» пошта арқылы жіберілмеген; көрінеді, оны жазғаннан немесе диктанттағаннан кейін Шварцкоппен оны жібермеуге шешім қабылдады және оны елуден астам кішкентай бөліктерге жыртып тастады. Ол барлау бөлімінің жітілігін ескермеген. Капитан Лаут бұл хат офицерлер арасында тағы бір сатқынның болуын білдіретін сияқты көрінді. Пиккар оның пікірін бөлісті, бірақ 1894 жылы жасалған абайсыздықтар мен қателіктерді қайталамау үшін, жаңалықты таратудан бұрын өзі жеке бастыруды шешті. Ол «petit bleu» хатын сейфіне салып, көп ұзамай Лаутқа оның суретін түсіруді тапсырды.

Майор Эстерхазы

Пикарт майор Эстерхазидің тұлғасы туралы ақпарат алудан бастады, оған "petit bleu" хаты жолданған болатын. Ол өзінің досы майор Кюреге сұрақ қойып, Эстерхазидің әріптестерінің бірінен мәлімет алды. Ол Эстерхазидің Тунисте ақша жымқыру және тыңшылық қылды деген күдікке іліккенін анықтады; майор Эстерхазидің өз гарнизонынан жиі қашып жүретінін білді. Эстерхазидің құпия әскери мәселелер, әсіресе жауынгерлік дайындық және артиллерияға қатысты ақпарат жинағанын білді. Эстерхази артиллерия сынақтарына қатысып, рұқсат алмайынша өз қаражатымен де барып тұрды. Осылай ол 1894 жылы, бодеро табылған жылы да істеген, оның қолжаз екені Дрейфустың айыпталуына себеп болды. Сондай-ақ ол кітаптар мен құжаттарды алып, оларды хатшыларына көшіруге бұйырды.

Пиккарттың тергеулері

Бастапқыда Пиккар "petit bleu" мен bordereau арасында ешқандай байланыс орнатқан жоқ; ол жаңадан сатқан адамның ізіне түскенін ойлады және оны қолға түсіруге үміттенді. Бірақ Эстерхази ескертілгендіктен, оны қандай да бір күдікті сапарда тоқтату мүмкін болмады, тіпті ол полковнигіне паспорт алу үшін Германия елшілігіне ашық түрде барды. Ол барлық жағдайда барлау бөліміне емес, Соғыс министрлігіне қайта оралуға рұқсат беруді талап етті және жоғары парламенттік және әскери бедел арқасында осы лауазымға қол жеткізе алды. Алайда, Пиккардың күдігін күшейткен жаңа оқиға болды. Берлиндегі француз әскери атташесі Фуко, Франция мен Германия арасында қызмет ететін тыңшы Ричард Кюрспен болған қызықты әңгімесі туралы оған хабарлады. Кюрс Фукоға Германия ешқашан Дрейфусты жұмысқа алмағанын, Германияның жалақысын алатын жалғыз француз офицері – Шалон ату мектебіндегі лекциялардан бірнеше парақ берген жаяу әскер майоры екенін айтты.

Құпия құжат

Пикар генерал де Бойсдеффреге өзінің жаңалығын жеткізді, ал генералдың және соғыс министрі Жан Батист Билоның бұйрығымен, ол тергеуді мүмкіндігінше тыныш түрде жалғастыруға бағытталды. Бойсдеффре бұл іске ден қоймағандай көрінді. Егер Эстерхази шынымен де сатқын болса, оны әскерден тыныш түрде босату керек еді; тағы бір Дрейфус ісіне жол беруге болмайтын. Пикар енді Эстерхазидің қолтаңбасының үлгілерін алу үшін белсенді жұмыс істеді және майор жазған екі хатты қол жеткізді. Оларды қарап, Пикар бұл қолтаңбаның Дрейфусқа тағылған бодеромен бірдей екенін анықтады. Өзінің күмәнін жою үшін, ол осы хаттардың фотосуреттерін Арман дю Пати де Клам мен Альфонс Бертильонға көрсетті. Дю Пати: «Бұл Мэтью Дрейфусқа тиесілі», – деді; Бертильон: «Бұл бодероның қолтаңбасы», – деп мәлімдеді. Пикар хаттардың жақында жазылғанын айтқанда, ол: «Жүдейлер соңғы бір жылдан бері біреуге осы қолтаңбаны ұқсатуға үйретіп жатыр, ол мінсіз көшірме жасауға қол жеткізді», – деді. Пикар Эстерхази, қолтаңба бойынша, бодероның авторы болса, Дрейфус сот қателігінің құрбаны болуы керек екенін түсінді. Ол 1894 жылы судьяларға ұсынылған және содан бері Генридің сейфінде сақталған құпия ісқағаздарға қол жеткізді. Ол ісқағаздағы құжаттардың Дрейфусқа қатысы жоқ екенін анықтады. Маңызды екі қағаздың бірі, «canaille de D» деген құжат, ешқандай офицерге қатысты емес, тек Дубуа деген атпен танысқан адамға қатысты болды, ал екіншісі, Шварцкоппеннің хаттамасы, көбінесе Эстерхазиге сілтеме жасады. Дю Патидің түсіндірмесі негізсіз болжамдарға толы еді. Кейіннен генерал Мерсье бұл түсіндірмені жеке мүлігі деп жариялады және оны жасырын түрде жойды. Пикар дереу есеп дайындап, Бойсдеффреге ұсынды, ол Пикарға оқиғасын штаб бастығының орынбасары Чарльз Артур Гонске жеткізуді бұйырды. Генерал Пикарды қабылдады, оның айтқандарын тыңдады және олар «екі істі бөлуі керек» деген қорытындыға келді, яғни Дрейфус және Эстерхазидің ісін. Бойсдеффре бекіткен бұл нұсқаулар Пикарға абсурдті көрінді, өйткені бодеро екі іс арасындағы ажырамас байланысты көрсетті; ол сол сәттен бастап басшыларының Дрейфус ісін қайта қарауға жол бермейтін шешімге келгенін түсінуі керек еді.

Picquart told General de Boisdeffre about his discovery, and upon the order of the general and of the minister of war, Jean Baptiste Billot, he was directed to continue his inquiry as quietly as possible. Boisdeffre did not seem to be interested in pursuing the case. If Esterhazy were really a traitor, he would be dismissed from the army quietly; another Dreyfus affair was to be avoided. Picquart now set to work in earnest to get samples of Esterhazy's handwriting, and he succeeded in obtaining two letters which the major had written. On looking at them Picquart discovered that the writing was identical with that of the bordereau attributed to Dreyfus. He wished to make sure of his impression, so he showed some photographs of these letters to Armand du Paty de Clam and Alphonse Bertillon. Du Paty declared: "They are from Matthew Dreyfus"; Bertillon said: "It is the writing of the bordereau." And when Picquart told him the letters were of recent date, he declared: "The Jews have, for the past year, been training some one to imitate the writing; he has succeeded in making a perfect reproduction." Picquart realised that if Esterhazy, as the handwriting seemed to indicate, were the author of the bordereau, Dreyfus must be the victim of a judicial error. He obtained the secret dossier communicated to the judges in 1894, and which had been stored since then in Henry's safe. He discovered that the documents in the dossier contained absolutely nothing that applied, or could be made to apply, to Dreyfus. Of the only two papers that were of any importance, one, the document "canaille de D ," did not in any way concern any officer, but only someone who had assumed the name of Dubois, while the other, the memorandum of Schwartzkoppen, almost certainly pointed to Esterhazy. Du Paty's commentary was a mass of wild suppositions. Later this commentary was claimed by General Mercier as his private property and quietly destroyed by him. Picquart immediately drew up a report and brought it to Boisdeffre, who ordered Picquart to relate his story to the deputy chief of the staff, Charles Arthur Gonse. The general received Picquart, listened to his revelations, and concluded that they must "separate the two affairs", that of Dreyfus and that of Esterhazy. These instructions, confirmed by Boisdeffre, seemed absurd to Picquart, since the bordereau established an indissoluble bond between the two cases; he should have understood from that moment that his superiors had determined not to permit the reopening of the Dreyfus affair.

Генерал Билот

Бұл іске қатысқан офицерлердің көпшілігі, егер 1894 жылы Дрейфустың қате айыпталуы және одан кейінгі жасыру ісіндегі өз рөлдерін жарияласа, әскери қызметтегі лауазымдарынан айырылып қалады деп қорқып жүрді. Пиккар, Бойсдеффренің бұйрығымен, генерал Билотқа осы іс бойынша толық есеп берді, ол терең ойға батқандай көрінді. Оның 1894 жылғы сот шешімін қорғауға ешқандай себебі болмады, себебі ол оған қатыспаған еді және құпия іс материалдарының мазмұнын алғаш рет естіді. Бірақ ол ешқандай шара қолданбады. Ал Пиккар осы уақытқа дейін кеңсесінде Генри, Лаут және мұрағатшы Феликс Грибелиннің оны тыңдап, қарсылық көрсетіп, алдап отырғанын білмеді. Олардың бірі, Генри, Эстерхазибен бірге барлау бөлімінде қызмет еткен, ол 1876 жылдан бері оның досы және қарызкоры болған, бірақ оны аз танитынын айтты. Генри Эстерхазидің серігі болғаны нақты болмаса да, 1894 жылдың соңынан бастап оның осы құжаттың авторы екенін білгені әбден мүмкін.

Генридің растау хаты

Осы арада Генри генерал Гонске Дрейфус ісінің құпия құжатын жасырудың жөн болатынын айтты. Гонс 30 қазан күні құжатты алып тастады. Бірнеше күннен кейін Генри оған итальяндық әскери атташе Алессандро Паницзардиден көк қарындашпен жазылған хат әкелді, оны 31 қазанда мадам Бастианның қағаз сөмкесіндегі бірнеше қалдықтардың арасында тапқанын мәлімдеді. Хатта былай делінген: "Құрметті досым, мен бір депутаттың Дрейфус ісі бойынша бірнеше сұрақ қоятынын естідім. Егер Римде қосымша түсіндірулер сұраса, мен осы евреймен ешқандай қарым-қатынасым болмағанын айтамын. Бұл түсінікті. Егер сені сұраса, дәл солай жауап бер, себебі оған не болғанын ешкім білмеуі керек. Александрин." Жазуы Паницзардидікі болғандықтан, Генри оны салыстыру үшін бұрынғы хатты ұсынды, ол құпия істің қалдықтарынан алынған деп есептелді, сол қарындашпен, дәл сол қағазға, шаршылармен сызылған, және сол қолтаңбамен жазылған. Шындығында, салыстыру үшін әкелінген хатта еврей сатқынына сіңдіретін жалған қосымшалар болды, ал жаңа құжат Генридің әдеттегі жалған жасаушысы Лемерсье Пикард жасаған толық жалған құжат еді, ол кейін граф Торниеллиге оны өзі жазғанын мойындады. Гонс пен Бойсдеффре оның шынайылығына сенді немесе сенгендей болды және генерал Билотты сендірді. Полковник Пиккар өзінің күмәнін Гонске білдіргенде, Гонс: "Министр маған бірдеңе айтса, мен әрқашан оған сенемін", - деп жауап берді. 6 қарашада Бернард Лазар Дрейфус отбасының атынан жазған мемуарларын Брюссельде жариялады. Мемуарлар айыптау құжатының нақты дәлелдердің жоқтығын көрсетті (бірақ оны жарияламастан) және "L'Eclair" газетіне қарсы, құжатта тек "D" әрпі ғана болғанын, "Дрейфус" есімі жоқ екенін растады. Палата мүшелеріне таратылған памфлет баспасөз тарапынан салқын қарсылыққа ұшырады. 10 қарашада Le Matin Дрейфуске жатқызылған бодероның көшірмесін жариялады. Ол қолжаз сарапшысы Тейссонньерден алынған, ол құжаттың суретін сақтап қалған. Көшірменің жариялануы әлемдегі қолжаз сарапшыларына бодеро мен Дрейфустың жазуы арасындағы айырмашылықтарды дәлелдеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Эстерхазидің қолжазымы танылды, әсіресе Шварцкоппен, Морис Вейл және бас раввин Задок Канның ұлы, заңгердің кеңсе қызметкері таныды. Эстерхазидің жақын досы Морис Вейл соғыс министріне жаңа ғана алған анонимді хат жіберді, онда Кастелин Эстерхази мен Вейлді Дрейфустың серіктестері ретінде айыптауды жоспарлап отырғаны туралы ескертті. Штаб кеңсесі Пиккартты осы ұятты жағдайдың жария болуына кінәлады және оның қызметтен кетуін ұйымдастыруға шешім қабылдады. Бойсдеффре онымен бірге министрге барды, ол Пиккартты ақпараттың сыртқа тарауына жол бергені үшін және рұқсатсыз Эстерхазидің хат-хабарларын тәркілегені үшін қатты сөккенімен, өткен қызметтері үшін оны жазаламады, бірақ Францияның шығысындағы барлау қызметін тексеруге дереу баруға және лауазымын генерал Гонске тапсыруға бұйрық берді. Ол 16 қарашада наразылық білдірмей кетті. Екі күннен кейін Кастелиннің сұрағы қойылды, бірақ ол мақсатына жетпеді. Кастелин сатқынның серіктестеріне қарсы қудалауды талап етті, олардың арасында Дрейфустың қайын атасы Хадамард, теңіз офицері Эмиль Вейл және Бернард Лазарды атады. Кастелинге дейін палатаға сөз сөйлеген генерал Билот 1894 жылғы әрекеттердің толығымен заңды болғанын мәлімдеді және "қауіпті пікірталасқа" нүкте қою үшін ассамблеяның патриотизміне үндеді. Ұзақ және түсініксіз пікірталасқаннан кейін палата үкіметке мәселені тексеруге және орынды болса, іс қозғауға шақырып, сенім білдіру туралы қаулы қабылдады. Сот комитеті Дрейфус ханымның өтінішін жеткілікті дәлелдердің болмауына байланысты қарастырмады.

Meanwhile, Henry told General Gonse that it would be advisable to put the secret dossier of the Dreyfus case out of the way. Gonse removed the dossier on 30 October. A few days later Henry brought him a letter written in blue pencil from the Italian military attaché Alessandro Panizzardi which, he said, he had just found among some scraps in Madame Bastian's paper bag on 31 October. The letter said:

My dear friend: I have read that a deputy is going to ask several questions on the Dreyfus affair. If they request any new explanations at Rome, I shall say that I never had any dealings with this Jew. That is understood. If they question you make the same reply, for nobody must ever know what has happened to him. Alexandrine. The writing was apparently Panizzardi's, and in order to compare it Henry produced an earlier letter, supposed to have been taken from the waste of the secret dossier, written with the same pencil, on the same sort of paper ruled in squares, and containing the same signature. In reality, the letter brought for comparison contained fraudulent additions hinting at a Jewish traitor, while the new document was a complete forgery executed by one of Henry's customary forgers named Lemercier Picard, who later admitted to Count Tornielli that he had written it. Gonse and Boisdeffre believed or pretended to believe in its authenticity, and convinced General Billot. When Colonel Picquart expressed his doubts to Gonse, the latter answered: "When a minister tells me anything I always believe it." On 6 November, the memoir written by Bernard Lazare on behalf of the Dreyfus family appeared in Brussels. The memoir laid bare the inconclusive character of the incriminating document (without, however, publishing it), and affirmed, in opposition to "L'Eclair," that it bore only the initial "D" and not the name "Dreyfus". The pamphlet, distributed to the members of the Chamber, received a cold welcome from the press. On 10 November, Le Matin published a facsimile of the bordereau attributed to Dreyfus. It had been obtained from the handwriting expert Teyssonnières, who had kept a photograph of the document. The publication of the facsimile allowed handwriting experts all over the world to prove the differences that existed between the writing of the bordereau and that of Dreyfus. Moreover, Esterhazy's handwriting was recognized, particularly by Schwartzkoppen, by Maurice Weil, and by a solicitor's clerk, the son of the chief rabbi Zadoc Kahn. Maurice Weil, one of Esterhazy's intimate friends, sent to the minister of war an anonymous letter which he had just received and which warned him that Castelin intended to denounce Esterhazy and Weil as accomplices of Dreyfus. The Staff Office blamed Picquart for these embarrassing facts coming into the open, and decided that his departure from the service should be arranged. Boisdeffre went with him to the minister, who rebuked Picquart soundly for having let information leak out and for having seized Esterhazy's correspondence without authorization. In recognition of his past services he was not disgraced, but was ordered to set out immediately to inspect the intelligence service in the east of France, and to resign his position to General Gonse. He left on 16 November without protesting. Two days later Castelin's interpellation was made, but it failed in its purpose. Castelin demanded that proceedings should be instituted against the accomplices of the traitor, among whom he named Dreyfus' father in law Hadamard, the naval officer Emile Weyl, and Bernard Lazare. General Billot, who had addressed the Chamber before Castelin, claimed the actions of 1894 had been perfectly legitimate, and made an appeal to the patriotism of the assembly to terminate a "dangerous debate." After a short and confused argument the Chamber voted an "ordre du jour" of confidence, inviting the government to inquire into the matter and to take proceedings if there were cause. A petition from Madame Dreyfus was put aside by the judicial committee for want of sufficient proof.

Пиккартқа қарсы айла-шарғы

Осы уақытта Пиккар Нансиден Марсельге, содан кейін Туниске жіберілді, онда ол Сусса қаласындағы төртінші атысшылар полкіне бекітілді. Генерал Гонс оған ақша мәселесі бойынша хат жазды, оның үндемеуін сатып алуға ишарат жасағандай. Пиккар өзінің жаңалығын өсиетіне қосымша ретінде жазды, оны республика президентіне арнауды жоспарлаған; осылайша ол "өзімен бірге құпиясын қабірге алып кетпеуіне" көз жеткізді.