Гавайялықтардың қағаз қабығы – kapa! Ағаш қабығынан жасалған, өрнектелген мата. Киім, әсіресе ерлердің малу және әйелдердің пау киімдерінде қолданылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайлықтар жасаған қабық матасы
Barkcloth made by Native Hawaiians
Капа – Розалес және Малвалес тұқымдастарына жататын ағаштар мен бұталардың шүйде талшықтарынан гавайлықтардың өзі жасаған мата. Қабық соғылып, жұмсақ текстураға жеткізіледі және геометриялық өрнектермен боялады.
Kapa is a fabric made by native Hawaiians from the bast fibres of certain species of trees and shrubs in the orders Rosales and Malvales. The bark is beaten and felted to achieve a soft texture and dye stamped in geometric patterns.
Сипаттамасы мен қолданылуы
Полинезияның басқа жерлерінде кездесетін тапаға ұқсас (гавайлық фонема көптеген басқа полинезия тілдеріндегі сәйкес дыбысқа жақын), капа оны жасау әдістерімен ерекшеленеді. Капа негізінен, төртбұрыштар, үшбұрыштар, шеврон мен диагональ түрлерді құру үшін қиылысып, бірігетін сызықтық элементтердің шығармашылық үйлесіміне негізделген, бұл батылдық және тікелейлік сезімін береді. Капа негізінен, ерлердің белдемшесі – мало және әйелдердің белдік киімі – пау сияқты киімдерге қолданылған. Капа сондай-ақ, бір иыққа жабылатын шаль немесе плащ – kīhei үшін де пайдаланылған. Капаның басқа қолданылуы кастаға және ежелгі Гавай қоғамындағы адамның мәртебесіне байланысты болды. Бірнеше қабат капа шеттерінен тігіліп, қапа мое – төсек жамылғысы жасалған. Капа киімдерін кахуна – дін қызметкерлері киген. Капаны ту ретінде де қолданған, оған лейлер ілінетін және олардың құдайларының суреттері басылған.
Similar to tapa found elsewhere in Polynesia (the Hawaiian phoneme corresponds to in most other Polynesian languages), kapa differs in the methods used in its creation. Kapa is based primarily on the creative combination of linear elements that cross and converge to form squares, triangles, chevrons, and diagonal forms, giving a feeling of boldness and directness. Kapa was used primarily for clothing like the malo worn by men as a loincloth and the pāū worn by women as a wraparound. Kapa was also used for kīhei, a shawl or cape worn over one shoulder. Other uses for kapa depended on caste and a person's place in ancient Hawaiian society. (bed covers) were reserved for the alii or chiefly caste—several layers of kapa would be stitched together at the edges to form a kapa moe. Kapa robes were used by kāhuna or priestly caste. Kapa was also used as banners where leis were hung from it and images of their gods were printed on it.
Техникалар
ХХ ғасырдың мәдени антропологтары капа жасаудың Гавай аралдарына тән ерекше әдістерін анықтады. Капа үшін ең қолайлы қабық талшығы вауке (Broussonetia papyrifera) болды, бірақ ол улудан (Artocarpus altilis), опухеден (Urera spp.), маалоадан (Neraudia melastomifolia), мамакиден (Pipturus albidus), акаладан (Rubus hawaiensis), акалакаладан (R. macraei) және хаудан (Hibiscus tiliaceus) да жасалған. 18 ғасырда капаның бөліктері көбінесе ойыстар немесе қабырғалар арқылы жасалатын. Бұл үшін ылғал матаны арнайы тақтаның ойыстарына басады. Вауке ағашы кесіліп, суға салынады. Содан кейін оны куа кукуға (жібітілген тас тақташаға) қойып, хохоамен (дөңгелек соққышпен) соғады. Алғашқы соққаннан кейін капа екінші рет, діни рәсіммен соғу үшін қасиетті үйге көшіріледі.
Cultural anthropologists over the course of the 20th century identified techniques in the creation of kapa that are unique to the Hawaiian Islands. Wauke (Broussonetia papyrifera) was the preferred source of bast fibres for kapa, but it was also made from ulu (Artocarpus altilis), ōpuhe (Urera spp. ), maaloa (Neraudia melastomifolia), māmaki (Pipturus albidus), ākala (Rubus hawaiensis), ākalakala (R. macraei), and hau (Hibiscus tiliaceus). In the 18th century, pieces of kapa were often made of grooving or ribbing. It is done by pushing the dampened cloth into the grooves of a special board. The wauke tree is cut and soaked in water. It is then laid on a kua kūkū (polished stone tablet) and beaten with a hōhoa (rounded beater). After the first phase of beating, the kapa is transferred to a sacred house to be beaten a second time, but in a religious manner.
Процесс
Әр капа жасаушы ие кукуды қолданды, оның төрт жағы әртүрлі өрнектермен ойылған. Капаны кесудің тағы бір жолы – төрт жақты құралдардан бастау, алдымен сыпыртқыны немесе ылғал қабықты жібітіп алу үшін ең жалпақ ойықтары бар жағы қолданылады. Содан кейін, екі жағындағы ұсақ ойықтары бар құралмен соғу жалғасты. Ақырында, соққыш құралдың қалған тегіс жағымен түпкілікті жетілдіру жұмыстары жасалды. Осы ою-өрнектер матада оның жеке өрнегін қалдырды. Еуропалықтар Гавайи аралдарын ашқаннан кейін, батыс саудагерлері капа алу үшін Гавайиге арнайы сапарлады. Капа жасау процесін негізінен әйелдер атқарды. Кішкентай қыздар аналарына көмектесе отырып үйренетін, уақыт өте келе жұмыстың көп бөлігін өздері істейтін, ал есейгенде өздері капа жасайтын.
Each kapa manufacturer used an ie kūkū, a beater with four flat sides that were each carved differently. Another way to carve the kapa is by starting on the four sided affairs, with the coarsest grooves on one side used first in breaking down the bast, or wet bark. Then, the beating continued using two sides with finer grooves. Lastly, finishing touches were accomplished with the remaining smooth side of the beater. The carvings left an impression in the cloth that was hers alone. After the European discovery of the Hawaiian Islands, Western traders travelled to Hawaii especially for kapa. The process of making kapa was done primarily by women. Young girls would learn by helping their mothers, over time doing the majority of the work, and when older could make kapa by themselves.