Кіріспе

Ирланд мифологиясының мифологиялық циклындағы екі мәтіннің бірі – Cath Maige Tuired (қазіргі жазуы: Cath Maighe Tuireadh;) – Ирландия мифологиясының мифологиялық циклындағы екі саға мәтінінің атауы. Ол Коннахт аймағындағы екі жеке шайқасқа қатысты: біріншісі Конхейкне Куйле Туирахта, Конг қаласының (Майо округі) жанында, екіншісі – Слиго округінің жанындағы Лох Арроу көлі маңында болған. Екі мәтін де Туатха Де Дананның шайқастары туралы айтады, біріншісі Фир Болгқа қарсы, ал екіншісі – фоморлықтарға қарсы. Maigh Tuireadh әдетте Мойтура немесе Мойтирра деп ағылшынша аударылады.

Этимология

"Кат" сөзі көне ирланд тілінен шыққан, "соғыс, шайқас" деген мағынаны білдіреді. Маг – "маих" сөзінің ертедегі жазылуы, яғни "жайлау" дегенді білдіреді. Эллис туиред (қазіргі жазуда туирид) сөзінің "бағаналар" немесе "мұнаралар" деген мағынасы бар екенін ұсынады, бірақ Корольдік Ирланд академиясының Ирланд тілінің сөздігі туиредхті "айғай-шу" деп аударады.

Маг Туирдің бірінші шайқасы

Бірінші мәтін, кейде Cét chath Maige Tuired ("Маг Туирдің бірінші шайқасы") немесе Cath Maighe Tuireadh Cunga ("Маг Туирдің Конга шайқасы") немесе Cath Maighe Tuireadh Theas ("Оңтүстік Маг Туирдің шайқасы") деп аталады, ол Туатха Де Дананның Ирландияны сол кезде аралды мекендеген Фир Болгтан қалай алғанын баяндайды. Ол Ирландияның ертедегі тұрғындарынан құралған Немедтің балаларының, фоморлықтардың қысымынан құтылу үшін Грекияға аттануымен басталады. Немедтің ұрпақтарынан шыққан Фир Болг тобы Ирландияға оралып, оны жаулап алады, осылайша отыз жыл бойы билейді, содан кейін Немедтің тағы бір ұрпақтары – Туатха Де Дананн келгенге дейін. Туатха Де Дананн тайпасы, патшасы Нуада бастаған үш жүз кемемен солтүстік аралдардан Ирландияға келеді. Олардың келуін Фир Болг патшасы Эохайд мак Эрик түсінде көреді. Олар жағаға шығып, кемелерін өртеп жібереді. Фир Болгтың батыры Сренг пен Туатха Де Дананның Бресі арасында келіссөздер басталады, және Брес Фир Болгтан шайқасқа түсуді немесе Ирландияның жартысын оларға беруді талап етеді. Фир Болг шайқасты таңдайды. Қару-жарақ дайындауға уақыт өткен соң, олар Балгатан асуында кездеседі, ал шайқас төрт күнге созылады. Нуада Сренгке қарсы шығады, ол бір соққымен Нуаданың оң қолын кесіп алады. Бірінші шайқас Екінші шайқастан Мүй Түйрере Конга шайқасы немесе Оңтүстік Мойтура шайқасы деп ерекшеленеді.

Маг Туирдің екінші шайқасы

Осы атаумен екінші мәтін, сондай-ақ Cath Dédenach Maige Tuired ("Маг Туирдің соңғы шайқасы"), Cath Tánaiste Maige Tuired ("Маг Туирдің екінші шайқасы") және Cath Maighe Tuireadh Thúaidh ("Солтүстік Маг Туирдің шайқасы") деп аталады. Бұл мәтін Туатха Де Дананның Ирландияны бағындырғаннан кейін фоморлардың озбырлығына ұшырап, одан азат болу үшін күресетінін баяндайды. Ол Лебор Габала Эренн мен ирланд жылнамаларындағы шайқасқа қатысты мәліметтерді кеңейтеді және бұрынғы ирланд құдайлары туралы әңгімелердің ең толық көздерінің бірі болып табылады. Мәтін 16 ғасырға жатқан қолжазбада табылды, бірақ 12 ғасырда 9 ғасырлық материалдар негізінде жинақталған құрама туынды деп саналады.

Бейімделулер

Падраик Колум Cath Maige Tuired ертегісін "Мойтура: Бишілерге арналған пьеса" пьесасына бейімдеді, алғаш рет 1963 жылғы Дублин театр фестивалінде (24 қыркүйек – 6 қазан 1963) қойылды.