Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның аңыздық Жоғары патшасы
Legendary High King of Ireland
Арт мак Куинн ("Коннның ұлы"), сондай-ақ Арт Оенфер ("бір адам", "жалғыз", "бірден-бір" немесе "жалғыз ұл" мағынасында қолданылады) – ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрлерінде Ирландияның Жоғары патшасы болған.
Art mac Cuinn ("son of Conn"), also known as Art Óenfer (literally "one man", used in the sense of "lone", "solitary", or "only son"), was, according to medieval Irish legend and historical tradition, a High King of Ireland.
Бауырлар
Аңыз бойынша, Эхта Кондла, ол Коннның жалғыз ұлы емес еді: оның Коннла есімді бауыры болған, ол бір пери әйелге ғашық болып, онымен бірге Маг Меллге кетіп, қайтадан көрінбеді. Осыдан кейін Арт жалғыз қалды және «Арт Оенфер» деген лақап атын алды. Джеффри Китинг айтуынша, оның Конла және Крионна деген екі бауыры болған, оларды олардың араласқан ағасы Эхойд Финн өлтірген.
According to the legend, Echtra Condla, he was not Conn's only son: he had a brother called Connla, who fell in love with a fairy woman, and went with her to Mag Mell, never to be seen again. After that, Art was alone and gained his nickname, Art Óenfer. Geoffrey Keating says he had two brothers, Connla and Crionna, who were killed by their uncle Eochaid Finn.
Өмірбаян
Тағы бір әйел, Бе Чуилл / Бечума, Туатха Де Дананнан Ирландияға қуылған, Артқа ғашық болды. Бірақ оның әкесі Коннның әлі тірі және жесір екенін білгенде, Арттың бір жылға Тарадан қуылғанын шартымен оған үйленуге келісті. Осы әділетсіздік салдарынан Ирландияда ашаршылық басталды, содан кейін Арт Бе Чуиллді фидчелл ойынында жеңіліске ұшыратып, елден қуғынға жіберді. Мифтің тағы бір нұсқасында Бе Чуилл Фидчелл ойынында жеңілгеннен кейін Артқа гейс (тыйым) қояды, ол Ирландияны тастап, Делбхаем ("Әдемі қыз") атты қызды тауып құтқара алмайынша қайта оралмауы керек еді. Арт Ғажайыптар еліне сапар шегеді, сан алуан қауіптерге тап болады және Делбхаемнің анасын, қорқынышты және табиғаттан тыс күшке ие болған әйелді өлтіруге мәжбүр болады. Бұл әйелдің қызының күйеуінен өлтірілетіні друидтар тарапынан болжаған еді. Арт пен Делбхаем Тараға оралғанда, Делбхаем Бе Чуиллді елден қуғынға жіберіп, аймаққа құнарлылықты қайтарады. Арт өзінің жеңешесі Конайре Грютин шайқасында Сройбценннің ұлы Немедпен өлтірілгеннен кейін Жоғары Патшалыққа ие болды. Ол жиырма-отыз жыл патшалық құрды. Оның билігі кезінде Конайренің ұлдары Мюнстердегі Ценнфебрат шайқасында Немед пен оның одақтастары, Айлиль Ауломның ұлдарынан кек алды. Аиллдің асырап алған ұлы Лугайд мак Кон шайқаста жамбасына жараланып, Ирландиядан қуылды. Ол Британия патшасының ұлы Бенне Бритпен одақтасып, шетелдік әскер жинап, Ирландияға қайта оралды. Ол Коннахттағы Май Мукруймхе шайқасында Артты жеңіп өлтірді. Аңыз бойынша, Артқа соғысқа дейін түнінде жергілікті темірші Ольк Аха қонақжайлық көрсетті. Ольктің ұрпағынан ұлы мерекелер туатыны алдын ала айтылған еді, сондықтан ол Артқа өзінің қызы Ахтэнмен бірге болуға рұхсат берді. Сол түні Арттың ұлы Кормак дүниеге келді. Алайда, Китингтің айтуынша, Ахтэн Арттың ресми сүйіктісі болған, оған ол мал төлеген. Оның әйелі және басқа балаларының анасы Медб Летдерг болды. Лебор Габала Эренн Арттың билігін Рим императоры Коммодтың билігімен (180–192) сәйкестендіреді. Китингтің "Foras Feasa ar Éirinn" еңбегіндегі хронология Арттың билігін 143–173 жылдарға, ал "Төрт шежіренің жылнамалары" 165–195 жылдарға жатқызады.
Another fairy woman, Bé Chuille/Bechuma, who had been banished to Ireland by the Tuatha Dé Danann, fell in love with Art, but, when she learned his father Conn was still alive and a widower, agreed to marry him instead, on the condition that Art be banished from Tara for a year. The injustice caused famine in Ireland, until Art forced Bé Chuille to leave as a forfeit in a game of fidchell. In another variant of the myth, Bé Chuille places a geis on Art, after he loses at a game of fidchell; under which he must leave Ireland never to return until he can find and rescue the maiden Delbchaem ("Fair Shape"). Art travels to the Land of Wonder, facing untold dangers and is forced to kill Delbchaem's mother a fearsome and supernatural figure, who has been foretold by druids that she would be killed by a suitor of her daughter. When Art and Delbchaem return to Tara, Delbchaem banishes Bé Chuille from the land, returning fertility to the region. Art succeeded to the High Kingship after his brother in law Conaire Cóem, was killed by Nemed, son of Sroibcenn, in the battle of Gruitine. He ruled for twenty or thirty years. During his reign Conaire's sons took revenge against Nemed and his allies, the sons of Ailill Aulom, in the Battle of Cennfebrat in Munster. Ailill's foster son Lugaid mac Con was wounded in the thigh in the battle, and was exiled from Ireland. He made an alliance with Benne Brit, son of the king of Britain, raised an army of foreigners, and returned to Ireland. He defeated and killed Art in the Battle of Maigh Mucruimhe in Connacht. According to legend, Art was given hospitality by Olc Acha, a local smith, the night before the battle. It had been prophesied that a great dignity would come from Olc's line, and he gave Art his daughter Achtan to sleep with. Art's son Cormac was conceived that night. However, according to Keating, Achtan was Art's official mistress, to whom he paid a dowry of cattle; his wife, and the mother of his other children, was Medb Lethderg. The Lebor Gabála Érenn synchronises Art's reign with that of the Roman emperor Commodus (180–192). The chronology of Keating's Foras Feasa ar Éirinn dates his reign to 143–173, that of the Annals of the Four Masters to 165–195.