Кіріспе
Ирланд мифологиясындағы тұлға. Ирланд мифологиясында Донн ("қараңғы", ) – гельдердің ата-бабасы және өлілердің құдайы деп есептеледі. Донн Tech Duinn-де ("Доннның үйі" немесе "қараңғының үйі") мекендейді деп айтылады, онда өлгендердің рухтары жиналады. Ол бастапқыда Дагданың бір жағы болған болуы мүмкін. Донн туралы халық ауыз әңгімелері Ирландияның кейбір аймақтарында қазіргі заманға дейін жеткен, онда ол ақ атқа мінген көрініс атты адам ретінде сипатталады.
In Irish mythology, Donn ("the dark one", from ) is an ancestor of the Gaels and is believed to have been a god of the dead. Donn is said to dwell in Tech Duinn (the "house of Donn" or "house of the dark one"), where the souls of the dead gather. He may have originally been an aspect of the Dagda. Folklore about Donn survived into the modern era in parts of Ireland, in which he is said to be a phantom horseman riding a white horse.
Ерте әдеби дереккөздер
9 ғасырдағы бір өлеңде Доннның өлім алдындағы тілегі, барлық ұрпақтары Доннның үйінде немесе Tech Duinn (қазіргі ирланд тілінде Teach Duinn) жиналатын болады: "Маған, үйіме, өлген соң сендердің бәріңіз келесіздер". Акаллам на Сенорах аудармасында Энн Дули мен Гарри Роу: "Ирланд дәстүрінде Донн үйіне бару – өлімді білдіреді" деп түсіндірген. Tech Duinn өлгендердің жандары басқа әлемге жол тартар алдында немесе қайта тумас бұрын жиналатын орын деп есептелген болуы мүмкін. Әдебиетте Tech Duinn Ирландияның батыс шетінде немесе одан да әрі орналасқан деп айтылады. Ирландияда өлгендердің жандары күн батқанда теңіз арқылы батысқа қарай кетеді деген сенім болған. "Тогаль Бруйдне Да Дерга" ("Да Дерганың қонақ үйін қирату") ертегісінде король Конайр Мор Бруйдне Да Дергада ("қызыл құдайдың ұлы залы немесе қонақ үйі") қаза табады. Қонақ үйге бара жатқанда Конайр басқа әлемнен қызыл аттармен келе жатқан үш қызыл адамды кездестіреді. Олар оның тағдырын болжайды және: "Біз Доннның аттарымен жүріп жатырмыз, тірі болсақ та, өлгенімізді" дейді. Даита О Хогайн екеуінің ұқсастығын атап, Доннның бастапқыда Дагданың атауы болғанын айтады. Донн Диармуид Уа Дюйбненің әкесі, оны жастық құдайы Энг мак Ог тәрбиелеуі үшін тапсырады.
In the tale Togail Bruidne Dá Derga ("The Destruction of Dá Derga's Hostel"), king Conaire Mór meets his death in Bruiden Dá Derga (the "great hall or hostel of the red god"). On his way to the hostel, Conaire meets three red men riding red horses from the otherworld. They foretell his doom and tell him "we ride the horses of Donn although we are alive, we are dead". Dáithí Ó hÓgáin notes similarities between the two and suggests that Donn was originally an epithet of the Dagda. Donn is the father of Diarmuid Ua Duibhne, whom he gives to the god of youth, Aengus mac Óg, to raise.
Қазіргі заманғы дереккөздер
Донн туралы фольклор ерте заманға дейін сақталған. Лимерик графтығында Донн Фиринье (Donn Fírinne) қасиетті Кнок Фиринье (Knockfeerina немесе Knockfierna) төбесінде мекендейді деп айтылған, және фольклорда адамдар өлген кезде Доннмен бірге болу үшін сол төбеге әкелінетін болған. Ол ақ атқа мінген көрініс атты ретінде көрінеді деп есептелген. Сондай-ақ ол ауа-райымен байланысты болды: күн күркірі мен шаңқау Донн Фиринье аспан арқылы атына мініп келе жатқанын көрсететін, ал егер бұлттар төбеде болса, ол жаңбыр үшін оларды жинап жатқанының белгісі еді. Бұл бейнелер Лимериктегі викингтерден келген Один және оның аты Слейпнир туралы әңгімелердің әсерінен туған болуы мүмкін. Донн Фиринье өз төбесіне тиіскендерді ескерту үшін де пайда болатын. Клэр графтығының батыс жағалауында Донна Дуимхче немесе Донн Думах ("Құм төбелердің Донны") болды, ол "көбінесе түнгі атты ретінде кездесетін". Кейінгі фольклорда "Донн" есімі жалпы алғанда "басқа әлемнің билеушісі" деген мағынаны алды. Қазіргі ирланд тілінде donn ең көп қолданылатын қоңыр түс сөзі, сондай-ақ, кеңейтілген мағынада "берік (ағаштай)" дегенді білдіреді. Бұл ағылшын тіліндегі "dun" (сұрғылт қоңыр) түсінің бір болжамды түбірі болуы мүмкін.