Волга – Еуропаның ең ұзын өзені, Ресейдің ұлттық мұрасы. Тарихы 830 ж. дейін барып жетеді, Еуразия цивилизацияларының тоғысқан жері болған. Өзеннің су ағыны, географиясы.
Ярославль (Бассейннің ауданы: ): Бұл сонымен қатар дельтадағы орташа ағын мөлшері бойынша Еуропадағы ең үлкен өзен – аралығында және су жинау алабы бойынша да. Ол Ресейдің ұлттық өзені деп есептеледі. 830 жыл шамасында Волга бойында Рус қағандығы деп аталатын ежелгі орыс мемлекеті пайда болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өзен түрлі Еуразиялық өркениеттердің маңызды кездесу орны болды. Өзен Ресейдің орманды, орманды далалы және далалық аймақтарынан өтеді. Ресейдің он ірі қаласының бесеуі, оның ішінде ел астанасы Мәскеу, Волганың су жинау алабында орналасқан. Волга Каспий теңізіне құяды, ол жабық су алабы болып табылады, сондықтан Волга табиғи түрде әлемдік мұхиттардың ешқайсысына қосылмайды. Волга өзені бойында әлемдегі ең ірі су қоймаларының бірнешесі орналасқан. Өзен орыс мәдениетінде символдық мәні бар – орыс әдебиеті мен халық ауыз әдебиетінде оны жиі Волга матушка Волга Матушка (Ана Волга) деп атайды.
Yaroslavl (Basin size: : It is also Europe's largest river in terms of average discharge at delta – between and – and of drainage basin. It is widely regarded as the national river of Russia. The hypothetical old Russian state, the Rus' Khaganate, arose along the Volga c. 830 AD. Historically, the river served as an important meeting place of various Eurasian civilizations. The river flows in Russia through forests, forest steppes and steppes. Five of the ten largest cities of Russia, including the nation's capital, Moscow, are located in the Volga's drainage basin. Because the Volga drains into the Caspian Sea, which is an endorheic body of water, the Volga does not naturally connect to any of the world's oceans. Some of the largest reservoirs in the world are located along the Volga River. The river has a symbolic meaning in Russian culture – Russian literature and folklore often refer to it as Волга матушка Volga Matushka (Mother Volga).
Сипаттама
Волга – Еуропадағы ең ұзын өзен, ал оның су жиналатын алабының көп бөлігі Ресей шегінде орналасқан, бірақ Ресейдегі ең ұзын өзен – Обь-Иртыш өзен жүйесі. Волга Каспий теңізінің жабық алабына жатады және оған құятын ең ұзын өзен болып табылады. Волга өзенінің бастауы Тверь облысындағы Волговерховье ауылында. Валдай төбелерінде, Мәскеудің солтүстік-батысында және Санкт-Петербургтің оңтүстік-шығысында теріс биіктікте басталып, Волга Стерж, Тверь, Дубна, Рыбинск, Ярославль, Нижний Новгород және Казань қалалары арқылы шығысқа қарай ағады. Содан кейін оңтүстікке бұрылып, Ульяновск, Тольятти, Самара, Саратов және Волгоград қалаларынан өтеді, және Астрахан қаласынан төмен Каспий теңізіне құяды. Классикалық антикалық дәуірде Волга Кавказ даласындағы киммерийліктер мен Каспий даласындағы скифтердің жерлері арасындағы шекараны белгілеген. Волга маңындағы аймақтарда вятичтер мен бужандардың славян тайпалары, сондай-ақ финно-угор, скандинавиялық, балтық, хун және түркі халықтары (татарлар, қыпшақтар) қоныстанған. Бұдан бөлек, өзен Византия халқының саудасында маңызды рөл атқарды. Ежелгі ғалым Александриялық Птолемей өзінің «Географиясында» (Азия картасының 5-кітабы, 8-тарау, 2-ші картасы) төменгі Волганы еске алады. Ол оны Ра деп атаған, бұл скифтердің өзенге берген аты. Птолемей Дон мен Волганың Гиперборей тауларынан басталатын ортақ бастауы бар деп сенген. 2-5 ғасырларда балтық халықтары қазіргі Еуропалық Ресейде кеңінен таралған. Балтықтар Сож өзенінен қазіргі Мәскеуге дейін созылып, қазіргі Ресейдің көп бөлігін қамтыған және шығыс славяндармен араласқан. Батыс Ресейдегі және Волга маңындағы орыс этносы, басқа тайпалармен қатар, шығыс славян тайпалары – бужандар мен вятичтерден көп дәрежеде қалыптасқан. Вятичтер бастапқыда Ока өзені бойында шоғырланған. Сонымен қатар, Ресейдегі бірнеше елді мекендер славяндық бужан тайпасымен байланысты, мысалы, Сredniy Buzhan (بوژان; Бұзан деп те аталады) – Иранның Нишапур қаласындағы ауыл. 8 ғасырдың соңында түркі қағанаты түрлі солтүстік және шығыс дереккөздерде тіркелген. Волга түркі қағанат мәдениетінің маңызды өзендерінің бірі болды. Кейіннен өзен алабы Азиядан Еуропаға халықтардың қозғалысында маңызды рөл атқарды. Бір кезде Каманың Волгаға қосылған жерінде Волга Болғариясының қуатты мемлекеті гүлдеген, ал хазарлар өзеннің төменгі ағысын бақылаған. Атил, Сақсин немесе Сарай сияқты Волга қалалары ортағасырлық әлемдегі ең ірі қалалардың қатарында болған. Өзен Скандинавия, фин аймақтарын түрлі славян тайпаларымен және түркі, герман, фин және басқа халықтармен байланыстыратын маңызды сауда жолы болған. Хазарлардың орнын қыпшақтар, кимектер және моңғолдар басып алған, олар Волганың төменгі ағысында Алтын Орданы құрған. Кейін олардың империясы Қазан хандығы мен Астрахан хандығына бөлінген, екеуі де 16 ғасырғы Ресей-Қазан соғыстары барысында ресейліктер тарапынан жаулап алынған. Ресей халқының Волгаға деген терең сезімі ұлттық мәдениет пен әдебиетте көрініс тапқан, 12 ғасырдан бастап, Игорьдің жорығынан басталады. «Волга қайықшысының әні» – Ресейдің ұлттық өзеніне арналған көптеген әндердің бірі. Кеңес Одағы дәуіріндегі бөгеттердің құрылысы көптеген адамдарды мәжбүрлеп көшіруге және олардың тарихи мұраларын жоюға әкелді. Мысалы, Молога қаласы Рыбинск су қоймасын (сол кезде әлемдегі ең үлкен жасанды көл) салу үшін суға батырылды. Углич су қоймасының құрылысы 15-16 ғасырларға жататын бірнеше монастырларды су басуына себеп болды. Мұндай жағдайларда экологиялық және мәдени зиян экономикалық пайдадан асып түсетін.
The Volga is the longest river in Europe, and its catchment area is almost entirely inside Russia, though the longest river in Russia is the Ob–Irtysh river system. It belongs to the closed basin of the Caspian Sea, being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in Tver Oblast. Rising in the Valdai Hills above sea level northwest of Moscow and about southeast of Saint Petersburg, the Volga heads east past Lake Sterzh, Tver, Dubna, Rybinsk, Yaroslavl, Nizhny Novgorod, and Kazan. From there it turns south, flows past Ulyanovsk, Tolyatti, Samara, Saratov and Volgograd, and discharges into the Caspian Sea below Astrakhan at below sea level. During classical antiquity, the Volga formed the boundary between the territories of the Cimmerians in the Caucasian Steppe and the Scythians in the Caspian Steppe. The area around the Volga was inhabited by the Slavic tribes of Vyatichs and Buzhans, by Finno Ugric, Scandinavian, Baltic, Hunnic and Turkic peoples (Tatars, Kipchaks) in the first millennium AD, replacing the Scythians. Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the Byzantine people. The ancient scholar Ptolemy of Alexandria mentions the lower Volga in his Geography (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the Rha, which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the Hyperborean Mountains. Between 2nd and 5th centuries Baltic people were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from Sozh River till today's Moscow and covered much of today's Central Russia and intermingled with the East Slavs. The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the Buzhans and Vyatichis. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka river. Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example Sredniy Buzhan Buzhan (بوژان; also known as Būzān) is also a village in Nishapur, Iran. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture. Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from Asia to Europe. A powerful polity of Volga Bulgaria once flourished where the Kama joins the Volga, while Khazaria controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as Atil, Saqsin, or Sarai were among the largest in the medieval world. The river served as an important trade route connecting Scandinavia, Finnic areas with the various Slavic tribes and Turkic, Germanic, Finnic and other people in Old Rus', and Volga Bulgaria with Khazaria, Persia and the Arab world. Khazars were replaced by Kipchaks, Kimeks and Mongols, who founded the Golden Horde in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the Khanate of Kazan and Khanate of Astrakhan, both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century Russo Kazan Wars. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century Lay of Igor's Campaign. The Volga Boatman's Song is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of Soviet Union era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of Mologa was flooded for the purpose of constructing the Rybinsk Reservoir (then the largest artificial lake in the world). The construction of the Uglich Reservoir caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.
ХХ ғасырдағы қақтығыстар
Ресейдің Азамат соғысы кезінде екі жақ та Волгаға әскери кемелерін жіберді. 1918 жылы Қызыл Волга флотилиясы ақтарды шығысқа қарай, Қазандағы Орта Волгадан Камаға және ақырында Белаядағы Уфаға дейін ығыстыруға қатысты. Азамат соғысы кезінде Иосиф Сталин бірнеше әскери мамандарды Волгадағы баржаға қамап, офицерлер қаза тапқан суда жүзетін түрмені батыруға бұйрық берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Волганың үлкен иіліміндегі қазіргі Волгоград қаласы адамзат тарихындағы ең қанды шайқас саналған Сталинград шайқасына куә болды, онда Кеңес Одағы мен неміс күштері өзенге қол жеткізу үшін тең түскен, тоқтап-тоқтап соғысты. Волга өзені Ресейдің орталық бөлігі мен Каспий теңізі арасындағы маңызды көлік арнасы болды (әлі де солай), ол Абшерон түбегіндегі мұнай кен орындарына қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Гитлер болашақ неміс жаулауларына отын ретінде Әзірбайжанның мұнай кен орындарына қол жеткізуді жоспарлады. Сонымен қатар, өзеннің екі жағын бақылаған тарап өзен арқылы күшін жылжытып, қарсы жақтың бекіністерін жоюға мүмкіндік алатын еді. Волганы басып алған жағдайда Гитлер Германиясы Ресейдің солтүстік бөлігіне жабдықтар, қару-жарақ және әскер тасымалдауға қол жеткізер еді. Сонымен бірге, Германия Совет Одағының осы көлік арнасын толығымен жауып тастап, оның Парсы дәлізі арқылы мұнай мен жабдықтауға қолжетімділігін қиындатар еді. Осы себепті өзеннің қарсы жағалауын басып алу мақсатымен көптеген десанттық әскери шабуылдар жасалды. Бұл шайқастарда Кеңес Одағы шабуылдық бағытты ұстады, ал неміс әскерлері көбінесе қорғанысқа көшті, бірақ көптеген жағдайларда шайқас тым жақын арада жүріп, шабуыл мен қорғаныс арасындағы шекара анық болмады.
During the Russian Civil War, both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red Volga Flotilla participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga at Kazan to the Kama and eventually to Ufa on the Belaya. During the Civil War, Joseph Stalin ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished. During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as Volgograd, witnessed the Battle of Stalingrad, possibly the bloodiest battle in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a stalemate battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the Absheron Peninsula. Hitler planned to use access to the oil fields of Azerbaijan to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's fortifications beyond the river. By taking the river, Hitler's Germany would have been able to move supplies, guns, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the Persian Corridor. For this reason, many amphibious military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main offensive side, while the German troops used a more defensive stance, though much of the fighting was close quarters combat, with no clear offensive or defensive side.
Этностық топтар
Волга өзенінің бойында көптеген түрлі этностар өмір сүрді. Қазіргі ресейліктердің қалыптасуында шешуші роль атқарған шығыс славян Вятчи тайпалары көп болды. Жоғарғы Волга бойындағы ең алғашқы жазбаларда фин-угорлық мари (Мари) және меря (Мäрӹ) халықтары да кездеседі. Волга далалары арқылы өтетін жерлерде б.з.д. 200 жылдан бастап сарматтардың иран тілдес халқы қоныстанды. Ежелгі заманнан бері, тіпті Русь мемлекеттері пайда болмас бұрын, Волга өзені маңызды сауда жолы болды. Онда славян, түркі және фин халықтары ғана емес, сонымен қатар Таяу Шығыстың араб әлемі сауда арқылы скандинавиялық елдердің варягтарымен байланыс жасады. 8-9 ғасырларда Киев Русінің отарлауы да басталды. Киев Русінен келген славяндар христиан дінін жоғарғы Волгаға әкелді, ал славян емес жергілікті халықтың бір бөлігі христианды қабылдап, біртіндеп шығыс славяндарына айналды. Мари халқының қалған бөлігі шығысқа, ішкі аймақтарға көшіп кетті. Бірнеше ғасыр бойы славяндар фин-угорлық халықтарды, мысалы, меря және мещера тайпаларын өздеріне сіңіріп алды. Волганың орталық бөлігіндегі мари, эрзя және мокша сияқты Волга фин этносының өкілдері бүгінге дейін сақталған. Сонымен қатар, қазарлар мен болгарлар Волга өзенінің жоғарғы, орта және төменгі ағысында қоныстанды. Гунндардан басқа, алғашқы түркі тайпалары 7 ғасырда келіп, орта және төменгі Волгадағы кейбір фин-угор және үнді-еуропалық халықтарды ассимиляциялады. Түркі тілдес христиан чуваш және мұсылман Волга татарлары ортағасырлық Волга Болгариясы халқының ұрпақтары болып табылады. Тағы бір түркі тобы – ноғайлар бұрын Волганың төменгі ағысындағы далаларда мекендеген. Волга аймағында неміс азшылық тобы – Волга немістері де тұрады. Екатерина II 1763 жылы барлық шетелдіктерді осы аймаққа келіп қоныстануға шақыратын манифест жариялады, оларға көптеген жеңілдіктер ұсынды. Бұл аймақты дамыту мақсатымен, сонымен қатар шығыстағы ресейліктер мен моңғолдар арасындағы буферлік аймақ құру үшін жасалды. Неміс территорияларындағы жағдайға байланысты, немістер бұл шақыруға ең көп жауап берді. Кеңес Одағы кезінде аймақтың бір бөлігі Волга немістерінің Автономды Кеңестік Социалистік Республикасына айналды.
Many different ethnicities lived on the Volga river. Numerous were the Eastern Slavic Vyatchi tribes which took a decisive role in the development of modern Russians. Among the first recorded people along the upper Volga were also the Finnic Mari (Мари) and Merya (Мäрӹ) people. Where the Volga flows through the steppes the area was also inhabited by the Iranian people of the Sarmatians from 200 BC. Since ancient times, even before Rus' states developed, the Volga river was an important trade route where not only Slavic, Turkic and Finnic peoples lived, but also Arab world of the Middle East met the Varangian people of the Nordic countries through trading. In the 8th and 9th centuries colonization also began from Kievan Rus'. Slavs from Kievan Rus' brought Christianity to the upper Volga, and a portion of non Slavic local people adopted Christianity and gradually became East Slavs. The remainder of the Mari people migrated to the east far inland. In the course of several centuries the Slavs assimilated the indigenous Finnic populations, such as the Merya and Meshchera peoples. The surviving peoples of Volga Finnic ethnicity include the Maris, Erzyas and Mokshas of the middle Volga. Also Khazar and Bulgar peoples inhabited the upper, middle and lower of the Volga River basin. Apart from the Huns, the earliest Turkic tribes arrived in the 7th century and assimilated some Finno Ugric and Indo European population on the middle and lower Volga. The Turkic Christian Chuvash and Muslim Volga Tatars are descendants of the population of medieval Volga Bulgaria. Another Turkic group, the Nogais, formerly inhabited the lower Volga steppes. The Volga region is home to a German minority group, the Volga Germans. Catherine the Great had issued a manifesto in 1763 inviting all foreigners to come and populate the region, offering them numerous incentives to do so. This was partly to develop the region but also to provide a buffer zone between the Russians and the Mongols to the east. Because of conditions in German territories, Germans responded in the largest numbers. Under the Soviet Union a slice of the region was turned into the Volga German Autonomous Soviet Socialist Republic.
Навигация
Иосиф Сталиннің индустрияландыру жылдарында үлкен бөгеттер салу арқылы кеме қатынасы үшін кеңейтілген Волга өзені Ресейдің ішкі су көлігі үшін маңызды рөл атқарады: өзендегі барлық бөгеттер үлкен (қос) кеме шлюздарымен жабдықталған, сондықтан айтарлықтай үлкен кемелер Каспий теңізінен өзеннің бастауына дейін жүзе алады. Дон өзені мен Қара теңізіне қол жеткізу Волга-Дон каналы арқылы мүмкін. Солтүстік көлдермен (Ладога және Онега көлдері), Санкт-Петербургпен және Балтық теңізімен байланыс Волга-Балтық су жолы арқылы қамтамасыз етілген; ал Мәскеумен сауданы Волга және Мәскеу өзендерін байланыстыратын Мәскеу каналы арқылы жүзеге асыруға болады. Бұл инфрақұрылым салыстырмалы түрде ірі кемелерге арналған (Волгадағы шлюздердің өлшемдері, ал басқа өзендер мен каналдардағылары сәл кішірек) және мыңдаған шақырымға созылады. Бұрын мемлекеттік басқаруда болған, қазір көбінесе жекешелендірілген компаниялар өзенде жолаушылар мен жүк тасымалдауды жүзеге асырады; 200-ден астам мұнай танкерлері бар "Волготанкер" солардың бірі. Кеңес Одағының соңғы кезеңдерінен бастап қазіргі уақытқа дейін астық пен мұнай Волга арқылы тасымалданатын ең ірі экспорттық жүктердің қатарында болды. Бұған дейін Ресей су жолдары шетелдік кемелерге өте шектеулі түрде ғана қолжетімді болды. Еуропалық Одақ пен Ресей арасындағы байланыстардың күшеюі Ресейдің ішкі су жолдарына қол жеткізуге қатысты жаңа саясатты қалыптастыруға алып келді. Жақын арада басқа елдердің кемелеріне Ресей өзендеріне кіруге рұқсат беріледі деп күтілуде.
The Volga, widened for navigation purposes with construction of huge dams during the years of Joseph Stalin's industrialization, is of great importance to inland shipping and transport in Russia: all the dams in the river have been equipped with large (double) ship locks, so that vessels of considerable dimensions can travel from the Caspian Sea almost to the upstream end of the river. Connections with the river Don and the Black Sea are possible through the Volga–Don Canal. Connections with the lakes of the North (Lake Ladoga, Lake Onega), Saint Petersburg and the Baltic Sea are possible through the Volga–Baltic Waterway; and commerce with Moscow has been realised by the Moscow Canal connecting the Volga and the Moskva River. This infrastructure has been designed for vessels of a relatively large scale (lock dimensions of on the Volga, slightly smaller on some of the other rivers and canals) and it spans many thousands of kilometers. A number of formerly state run, now mostly privatized, companies operate passenger and cargo vessels on the river; Volgotanker, with over 200 petroleum tankers, is one of them. In the later Soviet era, up to the modern times, grain and oil have been among the largest cargo exports transported on the Volga. Until recently access to the Russian waterways was granted to foreign vessels on a very limited scale. The increasing contacts between the European Union and Russia have led to new policies with regard to the access to the Russian inland waterways. It is expected that vessels of other nations will be allowed on Russian rivers soon.