Кіріспе
1977 жылғы Навал әл Садауи романы. "Жоқ нүктедегі әйел" (امرأة عند نقطة الصفر, Emra'a enda noktat el sifr) – Навал әл Садауидің 1975 жылы жазылып, 1977 жылы араб тілінде жарияланған романы. Роман Саадауидің Қанатир түрмесіндегі әйел тұтқынмен болған кездесуіне негізделген, ал әңгіме өлім жазасына кесілгенге дейін өмір тарихын айтуға келіскен Фирдаус атты кісі өлтірушінің өзінің баянынан құралған. Роман әйелдер және патриархалды қоғамдағы олардың орны тақырыбын зерттейді.
the 1977 novel
Woman at Point Zero (امرأة عند نقطة الصفر, Emra'a enda noktat el sifr) is a novel by Nawal El Saadawi written in 1975 and published in Arabic in 1977. The novel is based on Saadawi's meeting with a female prisoner in Qanatir Prison and is the first person account of Firdaus, a murderess who has agreed to tell her life story before her execution. The novel explores the themes of women and their place within a patriarchal society.
Өмірбаян
1972 жылдың соңында Саадави "Әйелдер мен жыныс" кітабы жарықтанғаннан кейін Денсаулық сақтау білім беру директоры және "Денсаулық" журналының бас редакторы лауазымынан алынды. Ол мысырлық әйелдердегі неврозды зерттеуді бастады, осы кезеңде Қанатир түрмесіндегі бір дәрігермен танысты, ол түрмедегі тұтқындар туралы, соның ішінде ер адамды өлтіргені үшін асылуға кесімделген әйел туралы айтты. Саадави сол әйелмен кездесіп, түрмеге баруға ниет білдірді, ал оның әріптесі 1974 жылдың күзінде Қанатир түрмесінде зерттеу жүргізуге мүмкіндік жасады. Саадави түрмедегі камералар мен психиатриялық бөлімде көптеген әйелдермен сөйлесіп, 1976 жылы жарық көрген "Мысырдағы әйелдер мен невроз" еңбегі үшін жиырма бір терең зерттеу жасады, бірақ Фирдаус "ерекше әйел" болып қала берді. Фирдаус 1974 жылы өлім жазасына кесілді, бірақ Саадавиге үлкен әсер етті, ол Фирдаустың тарихын жазып, романын бір апта ішінде аяқтамайынша тынышталмайтынын айтты. Саадави Фирдаусты шейіт деп сипаттап, оған деген құрметін білдірді: "Принцип үшін өлімге баруға көбісі дайын емес". Кейін, 1981 жылы Саадави саяси айыптармен Қанатир түрмесіне қамалғанда, түрмедегілердің арасында Фирдаусты іздеп, оған осылай шабыттанған әйелдің шын мәнінде қайтыс болғанына сене алмады. "Жоқ нүктедегі әйел" кейіннен жиырма екі тілге аударылды. Ағылшын тіліне аудармасы алғаш рет 1983 жылы Лондонның Zed Books баспасынан шықты.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман әйелдер түрмесінде тұтқындарды зерттейтін психиатрмен басталады. Түрме дәрігері түрмедегі қылмыскерлерге ұқсамайтын Фирдаус есімді әйел туралы айтады: ол өте сирек тамақ жеп, ұйықтайды, ешқашан сөйлемейді, қонақтарды қабылдамайды. Ол әйелдің кісі өлтіруге қабілетсіз екеніне сенімді, бірақ ол әйелдің атынан ешқандай шағымға қол қоюдан бас тартты. Психиатр онымен бірнеше рет сөйлесуге тырысады, бірақ Фирдаус бас тартады. Ал, психиатрдың өзіне деген сенімділігі төмендейді. Ол Фирдаус өзінен жақсы, тіпті президенттен де жақсы деген ойға беріліп, оған шағымданудан бас тартты. Психиатр кетіп бара жатқанда, күзетші оған шұғыл хабармен келеді: Фирдаус онымен сөйлескісі келеді. Фирдаус оған терезесін жауып, отыруға және тыңдауға бұйырады. Ол сол күні кешке өлім жазасына кесілетінін және өмірбаянын айтып бергісі келетінін айтады. Фирдаус балалық шағындағы жағдайды суреттейді. Ол әкесінің анасын ұрып-соғу сияқты әрекеттері мен ислам дініне деген құлшынысының айырмашылығынан шатасып кеткенін еске алады. Сол кездері ол бақшада жұмыс істеп, ешкі бағумен айналысатын. Ол Мохаммадаин есімді жігітпен достық қарым-қатынаста болады, олармен "келіншек пен күйеу жігіт" ойнайды және клиторды ынталандырумен алғашқы кездесулерін сипаттайды. Бір күні Фирдаустың анасы пышақ ұстаған әйелді шақырады, ол оның жыныс мүшелерін қиып-жояды. Осы уақыттан бастап Фирдаусқа үйдегі жұмыс беріледі. Фирдаус ағасы оған жыныстық қызығушылық таныта бастайды және ол өзінің клитор сезімталдығының жаңа жоқтығын сипаттап, "Ол маған Мұхаммеддиннің бұрын істегенін істеді. Ол тіпті одан да көп нәрсе істеді, бірақ мен енді денеме бейтаныс, бірақ таныс бір бөліктен сәуле шашатын қуанышты сезінбедім. Ол қайдан шыққанын есімде жоқ, бір бөлем жоғалып, қайтып оралмай қалғандай болды". Ата-анасы қайтыс болғаннан кейін, Фирдаус оны ұялы ағасы қабылдап, бастауыш мектепке жібереді, ол оны жақсы көреді. Ол өзінің әкесінің ағасымен тығыз қарым-қатынас жасайды, ол оған жыныстық қызығушылық танытуды жалғастырады. Фирдаус бастауыш мектептегі аттестатын алғаннан кейін, ағасы мен немересі арасында қашықтық пайда болады, ал ағасы үйленіп, барлық сүйіспеншілік пен көңіл-күйді алып тастайды. Фирдаус пен оның қайын енесі арасындағы шиеленістер Фирдаус интернатта оқығанға дейін көбейеді, онда Фирдаус Мисс Икбал есімді әйел мұғалімге ғашық болады, ол өзара байланысты сезінеді, бірақ Икбал оны қол ұзындығынан ұстайды және оған ешқашан жақындауға мүмкіндік бермейді. Мектепті бітіргеннен кейін Фирдаус әпкесі оны құлақ асатын әйелді қажет ететін "әдепті адам" шейх Махмудпен некеге тұруды ұйымдастырып беруге көндіреді. Фирдаус қашуды ойлайды, бірақ ақыр соңында некеге отырады. Махмуд одан қырық жасқа үлкен, жауырында ісік бар екен деп, оны жек көреді. Ол күні бойы үйде қалып, Фирдаустың әрбір іс-әрекетіне бақылау жасайды және оны физикалық қорлай бастайды. Фирдаус қашып кетіп, бір кофеханаға барып тынығып алғанша, мақсатсыз көшеде жүріп жүрді. Үй иесі Баюми оған жұмыс тапқанша шай ішуді және тұруды ұсынады, ол оны қабылдайды. Бірнеше айдан кейін Фирдаус оған жұмыс тауып, өз үйінде тұрғанын айтады. Баюми бірден зорлық-зомбылыққа ұшырап, оны қатты ұрады. Ол қызды күндіз-түні құлыптап, достарына қызды қорлау, қорлау, зорлауға жол береді. Ақырында, Фирдаус көрші әйелдің көмегін сұрап, ағаш ұстасын шақырып, есікті ашып, қашып кетуіне мүмкіндік береді. Қашып жүрген кезінде Фирдаус Шәрифә Салах ел-Дин ханыммен танысады, ол оны өзінің жезөкше үйіне жоғары сыныптық жезөкше ретінде қабылдайды. Ол Фирдаусқа барлық еркектер бірдей екенін және өмір сүру үшін өмірден де қиынырақ болуы керектігін айтады. Шарифаның жезөкше үйінде жұмыс істегені үшін Фирдаус әдемі киімдер мен дәмді тамақ алады, бірақ ол өмірден рақат таба алмайды. Бір күні кешке ол Шарифә мен оның суицидшісі Фавзидің арасындағы дауды естіп алады. Олар дау-дамай жасайды, Фавзи Шарифаны жеңіп, оны зорлайды. Фирдаус тіпті Шарифаның да шындыққа сай билігі жоқ екенін түсінеді. Жаңбырлы түнде адасып жүрген Фирдасты бейтаныс адам үйіне алып келеді. Ол онымен ұйықтайды, бірақ ол оның кәсіпінде айналысқан басқа ерлер сияқты жиренішті емес, олармен жұмыс аяқталғаннан кейін ол оған 10 фунт ақша береді. Бұл Фирдаус үшін ояну сәті болды, ол "жағдайдың түйінін бірден шешті, мен бала кезімде көрген шындықты жауып тұрған көлеңкені алып тастады, әкем маған бірінші рет монета берді, мен оны қолымда ұстап, өзімдікі ...
Әдеби мәні және қабылдануы
Сыншылар Саадауиді Таяу Шығыс қоғамдарындағы әйелдердің бағынышқа салуын ашқаны үшін жоғары бағалады, бірақ Вэнь Чин Уянг Саадауидің еңбектері мен оның Батыс елдеріндегі танымалдылығы араб сыншылары тарапынан күдікпен қаралатынын айтады. Олар Саадауи араб-ислам еркектердің зорлық-зомбылығы мен үстемдігі туралы батыстың теріс стереотиптерін жалғастырып, бекітеді деп санайды және оның шығармалары әдеби жетілмеушілігіне байланысты назардан тыс қалғанын мәлімдейді.