Кіріспе

1956–1957 Нагиб Махфуздың үш романы

Каир трилогиясы (الثلاثية ath thulathia ('Трилогия') немесе ثلاثية القاهرة thulathia al Qahra) – египеттік жазушы және Нобель сыйлығының иегері Нагиб Махфуздың романдарынан тұратын трилогия, және оның әдеби өміріндегі маңызды туындыларының бірі. Трилогияға кіретін үш роман: «Сарайлар арасында» (بين القصرين, Bayn al Qasrayn), алғаш рет араб тілінде 1956 жылы жарияланды; «Күштің сарайы» (قصر الشوق, Qasr al Shawq), 1957; және «Қант көшесі» (السكرية, Al Sukkariyya), 1957.

Атаулары

Үш романның арабша атаулары Махфуздың балалық шағы мен жастық шағы өткен Қайырдағы нақты көшелердің аттарынан алынған. Бірінші роман, «Бейн әл-Қасрайн», қатаң әлеуметтік консервативті басты кейіпкер Ахмад Абд әл-Жавад пен оның отбасы тұратын Гамалия ауданындағы ортағасырлық Қайыр көшесінің атымен аталған. Екінші роман, «Қаср әл-Шұқ», оның үлкен ұлы Ясин мен оның отбасы тұратын көшеге, ал үшінші роман, «Әл-Суккария», оның қызы Хадиджа мен оның отбасы тұратын көшеге байланысты аталған.

Жазба

Трилогия Каир патриархы Әл-Сайид (мырза) Ахмад Абд әл-Жауад пен оның отбасының өмірін үш буын бойы, 1919 жылдан бастап – Мысырдағы британ отаршылдарына қарсы Египет революциясының жылынан бастап – 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғына дейін көрсетеді. Үш роман Каирдің әлеуметтік-саяси өмірінің үш дәуірін, 20 ғасырдың басындағы Мысырдың шағын үлгісін, бай Каир саудагерінің, оның балалары мен немерелерінің өмірі арқылы бейнелейді. Махфуз Абд әл-Жауадтың кіші ұлы Камалға өзінің кейбір қасиеттерін сыйлағанын мойындайды, себебі екеуі де қазіргі Каир университетінен философия мамандығы бойынша бакалавр дипломын алған және діни қағидалар мен Батыс ғылымының жаңалықтары арасындағы терең қайшылықтармен күреседі. Бірінші романда бала, екіншісінде университет студенті, ал үшіншісінде үйленбеген мұғалім ретінде бейнеленген Камал дінге, махаббатқа және дәстүрлерге сенімін жоғалтады және екінші және үшінші романдарында өз қоғамында шеттен қалған адам ретінде өмір сүреді. Ол соңғы сахнаға дейін өмірінің мәнін іздеуді жалғастырады, онда Камалдың өмірге деген көзқарасы оңға өзгереді, өйткені ол өзін «идеалистік» мұғалім, болашақ күйеу және революционер ретінде көруге бастайды. Махфуз қоғамның дамуын әйелдердің рөліне зор әсер ететін фактор деп санайды. Ол мектепке бармайтын, бағынышты әйелдерді, мысалы, бірінші романдағы Әминаны, Абд әл-Жауадтың әйелін және оның қыздарын; екінші романдағы Камалдың сүйіктісі Аида сияқты университет студенттерін; үшінші романдағы университет студенттерін, марксистік партия мүшелерін және партия журналының редакторларын көрсетеді. Трилогия бойы Махфуз өзінің тақырыбын дамытады: әлеуметтік прогресс – адамзаттың эволюциялық рухының сөзсіз нәтижесі. Уақыт – барлық үш кітаптың да басты тақырыбы, және оның өтуі нақты да, символдық та түрде көрсетіледі, таңертең нан қамырын илеуден бастап, ол отбасы үшін сағаттың орнына қызмет етеді, Каир мешіттерінен естілетін сағаттық дұғаларға дейін. Бірінші романда уақыт баяу өтеді; бұл оқиға әлі бала Камалға қатысты. Балалық шақтың беріктігі айқын, ал минуттар көбінесе сағаттай сезіледі. Дегенмен, сөзсіз өзгерістер болады: қарындастар үйленеді, балалар дүниеге келеді, ата-аналар қайтыс болады, өмір жалғаса береді. Келесі кітапта уақыт жылдамдайды, ал үшіншісінде тағы да екі есеге жеделдейді. Трилогия аяқталған кезде орта жастағы Камал үшін жылдар жылдам өтіп бара жатқандай көрінеді.