Кіріспе

Джон Дос Пассос жазған романдар сериясы. «АҚШ» трилогиясы – американдық жазушы Джон Дос Пассостың үш романнан тұратын сериясы, оған «42-ші параллель» (1930), «Он тоғыз он тоғыз» (1932) және «Үлкен ақша» (1936) кіретін. Алғаш рет бұл кітаптар 1937 жылы Modern Library баспасынан «АҚШ» деген атпен жинақталған түрде жарық көрді. Трилогияда эксперименттік тәсіл қолданылады, онда төрт повество қалыптары бар: он екі кейіпкердің өмір тарихын баяндайтын көркем әңгімелер, «Newsreel» деп аталатын газет кесінділері мен әндер сөздерінің коллаждары, Вудроу Уилсон және Генри Форд сияқты сол заманғы қоғам қайраткерлерінің жекелеген шағын өмірбаяндықтары және «Камера көзі» деп аталатын автобиографиялық сана ағынының үзінділері. Трилогия ХХ ғасырдың басындағы үш онжылдықта американдық қоғамның тарихи дамуын қамтиды. 1998 жылы американдық Modern Library баспасы «АҚШ» трилогиясын ХХ ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі романының тізімінде 23-ші орынға қойды.

Сын

Майкл Голд "42-ші параллель" және "1919" романдарына жасаған заманауи түсіндірмесінде, олардың "Дос Пассостың" бұрынғы романы "Манхэттен трансфері" техникасының жалғасы ретіндегі ерекшеліктерін атап өтті және бұл романдарды "алғашқы ұжымдық романдардың бірі" деп сипаттады. Стэнли Коркин "42-ші параллель" романын, оның тарихи уақытын ескере отырып, гегельдік марксизм тұрғысынан жан-жақты қарастырды. Арнольд Голдман трилогияда "Дос Пассостың" 20 ғасырдағы Америкадан "бірқатар құқықтарын жоғалтуы" туралы пікір білдірді. Джастин Эдвардс "Үлкен ақша" романындағы кинематографиялық тәсілдердің қолданылуын талқылады. Дональд Пизер "Үлкен ақша" романындағы "тек сөздер ҰЛЫ КҮШКЕ қарсы" деген мәтін бөлігін егжей-тегжейлі зерттеді. Джанет Галлигани Кейси трилогиядағы "Дос Пассостың" әйел персонаждардың өсуін бейнелеуін және дамуын талдады. Стивен Лок "Дос Пассостың" "Камера көзі" бөлімдерін пайдалануының артындағы кинематографиялық идеяларды зерттеді.

Аңыз тәсілдері

Шығармалық баяндау бөлімдерінде АҚШ трилогиясы он екі кейіпкердің өмірін суреттейді, олар XX ғасырдың басында американдық қоғамда өз орнын табуға күреседі. Әрбір кейіпкер бала кезінен бастап оқырманға еркін тікелей емес сөйлеу арқылы ұсынылады. Олардың өмірлері бөлек болғанымен, кейіпкерлер кейде кездеседі. Көзқарасы ешқашан көрсетілмейтін кейбір екінші дәрежелі кейіпкерлер кейіпкерлер арасында байланыс құрап, фондық рөлде пайда болады. "Камера көзі" бөлімдері сана ағыны стилінде жазылған және Дос Пассостың өзінің бала кезінен саяси тұрғыдан белсенді жазушыға дейінгі дамуын көрсететін автобиографиялық "Кунстлерроман" болып табылады. "Камера көзі 50" трилогияның ең әйгілі сөзі бар, онда Дос Пассос Сакко мен Ванцеттидің атылуына байланысты: "Жарайды, біз екі ұлтпыз" дейді. "Newsreels" бөлімінде "42-ші параллель" үшін Чикаго Трибьюнынан, ал "1919" және "Үлкен ақша" үшін Нью-Йорк Уорлд газетінен алғашқы беттердегі тақырыптар мен мақала фрагменттері, сондай-ақ танымал әндердің мәтіндері келтірілген. "Камера көзі 50"-ге дейін жарияланған "Newsreel 66" Сакко мен Ванцеттиге қатысты үкімді жариялап, "Интернационал" әнінің сөздерін қамтиды. Биографиялар тарихи тұлғалар туралы мәліметтер береді. Осы өмірбаяндардың ішінде ең көп антологияға енгені – Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан белгісіз сарбаз туралы "Американдықтың денесі" әңгімесі, ол "1919" романын аяқтайды.

Стиль

Бұл повестволеу тәсілдерінің аражігін ажырату көбінесе тақырыптық емес, стильдік сипатта болады. Кейбір сыншылар «The Big Money» романындағы ойдан шығарылған Мэри Френч кейіпкері мен журналист Мэри Хитон Ворс арасындағы байланысты көрсетіп, көркем әдеби кейіпкерлер мен өмірбаяндардың қатаң ажыратылуын күмәндандырды. Газет мақалаларынан нақты цитаталар жиі өмірбаяндарға енгізіліп, олардың «Newsreel» бөлімдерінен де қатаң ажыратылуын сұраққа айналдырады. Трилогияның фрагменттелген повестволеу стилі кейіннен британдық ғылыми-фантастика жазушысы Джон Брюннердің туындыларына әсер етті. Ол Жан-Поль Сартрдың «Азаттыққа жолдар» трилогиясына да ықпал етті.

Саяси жағдай

Дос Пассостың трилогиясы, оның кейінгі мансабындағы маңызды саяси өзгеріске дейін, ол өзін анық саяси солшыл жаққа орналастырған кезеңде жазылды. Дос Пассос кейіпкерлердің Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, соғыс кезінде және соғыстан кейінгі күнделікті өмірін бейнелейді, оларды итермелейтін әлеуметтік және экономикалық күштерге ерекше назар аударады. "Үлкен ақшаның" артынан талмайтын кейіпкерлер сәттілікке жетеді, бірақ сәттілік оларды адамдық қасиеттерінен айырады. Ал басқалары капитализмнің құрбаны болып, жан-жақтан қысылып, құлап түседі. Дос Пассос жоғары қабатқа өрлеген, сәттілікке жеткен кейіпкерлерге көп көңіл бөлмейді, бірақ капиталистік қоғамның кембағал, зәру қалған құрбандарына әрдайым құрметпен қарады. Ол жеңімпаздар мен жеңілгендердің өмір сүріп, қандай да бір тұрақтылыққа қол жеткізуге тырысқандағы қиындықтарын зерттейді. Кітапта Өнеркәсіп жұмысшыларының белсенділері айқын құрметпен суреттелген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдық радикалды солшылдардың алдына шыққан Американдық коммунистік партияға қатысты ол сақтық танытады; кейбір коммунистерге деген құрмет көрсетілгенімен, олар партияның бюрократиялық жүйесіне батып кеткендей көрінеді. Кітап президент Вудро Вильсонға ашық наразылық білдіреді, оның Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін ішкі наразылықты қанауын егжей-тегжейлі көрсетеді.

Бейімделулер

Роман бірнеше рет радио және сахналық қойылымдар үшін бейімделді. Пол Шир Дос Пассоспен бірлесіп "драматикалық көрсетілім" жасады. Говард Саклер 1968 жылы Caedmon Books баспасымен жақсы қабылдаған аудио қойылым үшін оны бейімдеді. Rush тобының Нил Перт 1981 жылы шыққан "Moving Pictures" альбомындағы "The Camera Eye" әнінің мәтінін жазуға трилогиядан шабыттанды. Маргарет Бондс та Дос Пассоспен бірлесіп жұмыс істеді және 1959 жылы АҚШ-та өтетін музыкалық театр туындысын жазды.

Басылымдар

Дос Пассос "42-ші параллель" кітабының "Соңғы кітапхана" басылымына "А.Қ.Ш." атты алғы сөз қосты, ал осы баспа тақталары Харкорт Брейс трилогия үшін де пайдаланды. 1946 жылы Хоутон Миффлин Реджинальд Марштың түсті бет қағаздары мен суреттерімен жабдықталған екі қорапты үш томдық жинақты шығарды. 1946 жылғы үлкен саудалық басылымның мұқабасы қызыл түсті матадан жасалған, омыртқасында қызыл әріптермен жазу және "А.Қ.Ш." трилогиясының атауы көк түсті тіктөртбұрыш үстінде басылған. Суреттелген басылым 1996 жылға дейін, Дос Пассостың туғанына 100 жыл толуына дейін әртүрлі мұқабалармен қайта басылды, содан кейін "Америка кітапханасы" басылымы жарық көрді.