Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гипотетикалық жасанды күн мегақұрылысы
Hypothetical artificial solar megastructure
Алдерсон дискісі (оның авторы Дэн Алдерсонның есімімен аталған) – Ларри Нивеннің «Сақиналы әлем» және Дайсон сферасы сияқты гипотетикалық жасанды астрономиялық мегақұрылыс. Диск – бірнеше мың шақырым қалыңдығы бар алып жазықтық. Күн дискінің ортасындағы тесікте орналасқан. Алдерсон дискісінің сыртқы шеңбері шамамен Марс немесе Юпитер орбитасына тең болар еді. Ұсыныс бойынша, жеткілікті үлкен дискінің массасы оның Күнінен артық болуы мүмкін. Тесіктің айналасы мың шақырым биіктіктегі қабырғамен қоршалған, бұл атмосфераның Күнге қарай жылжуына кедергі келтіреді. Сыртқы жиегіне қабырғаның қажеті жоқ. Дискідегі механикалық кернеулер белгілі кез келген материалдың төзімділігінен әлдеқайда асады, сондықтан мұндай құрылыс материалдар мен құрылыс ғылымы жетілгенше зерттеулер саласында қалады. Осындай мегақұрылысты салу үшін Күн жүйесіндегі барлық материалдан әлдеқайда көп материал қажет болады. Дискінің екі жағында да өмір болуы мүмкін, бірақ Күнге жақын жерде жылу қорғаныссыз тіршілікке қауіпті. Керісінше, Күннен алыс жерлерде тіршілік мұздап қатуы мүмкін. Сондықтан, мұндай құрылыстың тұрғынға жарамды болуы үшін, онда көптеген өмірді қолдау жүйелері болуы керек. Мұндай жүйелер болмаса да, өмірге жарамды беттік аудан ондаған, тіпті жүздеген миллион Жерге тең болар еді. Күн қозғалмайтындықтан, күндіз-түннің алмасуы болмайды, тек мәңгілік сумерек болады. Бұл мәселені Күнді диск ішінде жоғары-төмен қозғалту арқылы, бірінші бір жақты, содан кейін екінші жақты жарықтандыру арқылы шешуге болады.
An Alderson disk (named after Dan Alderson, its originator) is a hypothetical artificial astronomical megastructure, like Larry Niven's Ringworld and the Dyson sphere. The disk is a giant platter with a thickness of several thousand miles. The Sun rests in the hole at the center of the disk. The outer perimeter of an Alderson disk would be roughly equivalent to the orbit of Mars or Jupiter. According to the proposal, a sufficiently large disk would have a larger mass than its Sun. The hole would be surrounded by a thousand mile high wall to prevent the atmosphere from drifting into the Sun. The outer rim would not require a wall. The mechanical stresses within the disc would be far beyond what any known material can stand, thus relegating such a structure to the realm of exploratory engineering until materials and construction science become sufficiently advanced. Building a megastructure of this magnitude would require an amount of material that far surpasses the amount of material found in the Solar System. Life could exist on either side of the disk, though close to the Sun the heat would make life impossible without protection. Conversely, farther away from the Sun living beings would freeze. Therefore, for the entirety of such a structure to be made habitable, it would have to include a vast number of life support systems. Even without such systems, the habitable surface area would be an equivalent of tens to hundreds of millions of Earths. Because the Sun remains stationary, there is no day/night cycle, only a perpetual twilight. This could be solved by forcing the Sun to bob up and down within the disk, lighting first one side then the other.
Танымал мәдениетте
1974 жылы ғылыми-фантастика жазушысы Ларри Нивен Альдерсон дискісінің «готикалық немесе қылыш пен сиқыр романын сахналауға тамаша орын болатынын» айтты. «Атмосферасы дұрыс, және нағыз монстрлар бар». Адамдардың өмір сүруге жарамды аймағы «салыстырмалы түрде тар» болғандықтан (Жердің қазіргі орбитасынан 5% жақын және алыс жердегі беттік ауданы 50 миллион есе артық), дискіні (және оның құрылысының құнын) ыстық және суық планеталардан келген басқа ғарыштан келгендермен бөлісуге болады. Ұзақ уақыт өткен соң, тіршілік формалары сирек қоныстанған аймақтарға бейімделіп дамиды. «Егер өркениет құласа, жағдай қызықты да, қорқынышты да болуы мүмкін». Вест-Энд Геймстің Torg ролелік ойынының «Айсли» фантастикалық әлемі (немесе «космосы») үшін Альдерсон дискісіне ұқсас дискі тәрізді планета (әлдеқайда кішірек болса да) туған отан ретінде қызмет етті. Альдерсон дискісінен айырмашылығы, Айслдің «диск әлемі» фантастикалық физика заңдарымен жұмыс істейді, оның ішінде дискіні екіге бөлетін «гравитациялық жазықтық» бар, сондықтан қарама-қарсы жақтары жазықтыққа қарай «құлайды». Айслдің диск әлемінде күн қозғалып тұрады және бірнеше ішкі қабаттар бар. Дискінің екі жағы да, ішкі қабаттары да қоныстанған. Чарльз Стросстің «Миссильдік саңылау» романында бүкіл Жердің (сондай-ақ көптеген басқа планеталардың) көшірмелері белгісіз күштермен қара тесік айналасында салынған Альдерсон дискісіне орналастырылған. Иан Макдональдтың «Күн патшайымы» романында біздің Күн жүйесінің параллель әлемінде динозаврлардан пайда болған жаратылыстар барлық массаны Альдерсон дискісіне (көзі тірі күнмен) айналдырған. Терри Пратчеттің «Strata» ғылыми-фантастикалық романында басты кейіпкер Кин Арад дискі тәрізді планетаның құпия «жазық Жерін» түсіндіру үшін Альдерсон дискісінің тұжырымын келтіреді. «Gigastructural Engineering & More» – 4X Stellaris ойынының танымал модификациясы, онда Альдерсон дискісі ойыншы қоныстана алатын мегақұрылым ретінде ұсынылған. «Honkai: Star Rail» ойынында Пенакони планетасы – екі кішкентай Альдерсон дискісінің айналасында айналып тұратын қонақүйді қамтитын үлкен жасанды ғарыш станциясы сияқты мегақұрылым.
In 1974, the science fiction writer Larry Niven suggested that an Alderson disk "would be a wonderful place to stage a gothic or sword and sorcery novel. The atmosphere is right, and there are real monsters." Because the zone habitable by humans is 'relatively narrow' (5% closer in and farther out than Earth's current orbit would provide 50 million times the surface area of Earth), the disc (and the cost of its construction) could be shared with aliens from hotter and colder planets. Over long periods of time, lifeforms would evolve to settle the sparsely inhabited regions in between. "If civilization should fall, things could get eerie and interesting." A disk shaped planet similar to an Alderson disk (though far smaller) served as the homeworld of the fantasy "Aysle" setting (or "cosm") of West End Games' Torg roleplaying game. In contrast with the Alderson disk, the Aysle "diskworld" works according to fantasy physics, including a "gravity plane" that bisects the disk laterally, so that opposite sides "fall" towards the plane. The diskworld of Aysle had a bobbing Sun and multiple inner layers. Both sides of the disk were inhabited, as were the internal layers. In Charles Stross's Missile Gap, a copy of the whole Earth (along with copies of many other planets) is placed on an Alderson disk built around a black hole by unknown forces. Ian McDonald's novel Empress of the Sun features a parallel universe version of our solar system where creatures evolved from dinosaurs have converted all the mass to an Alderson disk (with a bobbing sun). In Terry Pratchett's science fiction novel Strata the concept of an Alderson disk is brought up by the protagonist, Kin Arad, as an explanation for the mysterious 'flat earth' that is the focus of the story. In Gigastructural Engineering & More, a popular modification to the 4X game Stellaris, the Alderson Disk is featured as a buildable megastructure inhabitable by the player. In the game Honkai: Star Rail, the planet of Penacony is actually a large artificial space station like megastructure housing a hotel surrounded by two small Alderson disks orbiting it.