Кіріспе

Ахеменидтер империясының сатрапиясы Арахосия (/ær//ə/'/k//oʊ//s//i//ə/; Ἀραχωσία Arachōsíā), немесе Харауватис (Harauvatiš), Ахеменидтер империясының сатрапиясы болды. Негізінен Гельманд өзенінің саласы – Аргандап өзені төңіресінде орналасқан, ол шығысқа қарай Инд өзеніне дейін созылған. Сатрапияның парсы тіліндегі атауы, [[Вед тіліндегі]] [[Сарасвати өзені]] атауымен этимологиялық жағынан сәйкес келеді. Ежелгі парсы жазуларында бұл аймақ 𐏃𐎼𐎢𐎺𐎫𐎡𐏁, яғни h(a) r(a) u v(a) t i деп белгіленген. Исидор мен Птолемей (6.20.4 5) Арахосиядағы қалалардың тізімін келтіреді, олардың ішінде (тағы бір) Александрия, ол Арахотус өзенінде орналасқан. Бұл қала жиі қазіргі Ауғанстанның Қандаһар қаласымен шатастырылады, оның атауы Ұлы Александрдың Үндістанға жасаған жорығы кезінде қалаға келгеніне байланысты "Александриядан" (Искандерия арқылы) шыққан деп есептелген. Бірақ, жақында балшық тақтада табылған жазу, "Кандаһар" қаласы Александрдың заманына дейін Персиямен белсенді сауда-саттық жүргізгенін дәлелдеді. Исидор, Страбон (11.8.9) және Плиний (6.61) бұл қалаға "Арахозияның ірі қаласы" деп те сілтеме жасайды. Птолемей тізімінде Арахотус (/ær//ə//k//oʊ//t/; ) немесе Арахоти (Страбон бойынша) қалалары да айтылады, ол бұл жердің бұрынғы астанасы болған. Ежелгі Плиний мен Византиялық Стефан оның бастапқы атауы Кофен (Κωφήν) екенін мәлімдейді. Хсуан Цанг бұл есімді Каофу деп атаған. Бүгінгі күні бұл қала Архандабпен теңестіріледі, ол қазіргі Қандаһар қаласының солтүстік-батысында орналасқан.

Тарих

Бұл аймақ алғаш рет Ахеменид дәуіріндегі Эламның Персеполь бекінісіндегі тақташаларда кездеседі. Ол Дарий I мен Ксеркс I-нің ежескі парсы, аккад және арамей жазбаларында, бағынышты халықтар мен елдердің тізімдерінде қайтадан айтылады. Кейіннен бұл аймақ Дарийдің Сузадағы сарайында қолданылған піл сүйегінің көзі ретінде анықталды. Бехистун жазуында (DB 3.54 76) патша персиялықтың Арахозияның Ахеменидтік әкімі Виванадан үш рет жеңілгенін баяндайды, осылайша провинция Дарийдің бақылауында қалды. Бұл "стратегиялық тұрғыдан түсініксіз шайқасқа" көтерілісшінің себебі – «Парсы мен Арахозияның зороастризм дініне байланысты тығыз қарым-қатынасы болған» деген болжам бар. Кушандықтар Арахозияны Индопарфтардан тартып алып, 230 жылға дейін аймақты биледі, содан кейін оларды Сасанидтер, екінші парсы империясы жеңіп, кушандықтар Сасанидтердің қарауындағы вассалдармен алмастырылды. 420 жылы кушаншаларды қазіргі Ауғанстаннан киониттер қуып шығып, Кидарит мемлекетін құрды. Кидариттер 460 жылдары Хефталиттермен ауыстырылды, олар 565 жылы парсы және түрік әскерлерінің одағымен жеңілді. Арахозия мұсылман арабтарының шабуылына ұшырамас бұрын, Каписа, содан кейін Кабулдың қалған Кушано-Хефталит мемлекеттерінің бір бөлігі болды. Бұл мемлекеттер бастапқыда Сасанидтердің вассалдары болған. 870 жылы Кушано-Хефталиттер (Түркшахи әулеті) Саффарлықтармен, содан кейін Саманид империясымен және 11 ғасырдың басында мұсылман түрік Газнавидтерімен алмастырылды. Араб географтары аймақты (немесе оның бөліктерін) «Арохадж», «Рохадж», «Рохкадж» немесе жай ғана «Рох» деп атаған.