Кіріспе

Цинь әулетінің әскери және полиция күштері

Жасыл стандарттық армия (; Маньчжу: niowanggiyan turun i kūwaran) – Қытайдағы Цинь әулетінің бағынындағы әскери бөлімдердің бір түрі. Ол көбінесе хань этносының әскерлерінен құралған және маньчжур-монғол хань сегіз туымен бірдей ішкі әрекет етті. Хуэй халқының көп шоғырланған аймақтарында мұсылмандар Жасыл стандарттық армияда сарбаз болып қызмет еткен. Цинь Қытайды толық бақылауға алғаннан кейін, Жасыл стандарттық армия көбінесе полиция күштері ретінде қолданылды. Қытайды жергілікті жерде әскери басқаруды негізінен Жасыл стандарттық хань әскерлері жүзеге асырды, ал хань туы, моңғол туы және маньчжур туы тек қана әскери қарсылық туған кезде ғана төтенше жағдайларда қолданылды.

Коксинга және үш феодаттықтардың көтерілісі

Маньчжурлар Хан қытайлық жалауларын Гуандун, Чжэцзян және Фуцзянь провинцияларында Минге адал жандарға қарсы күресуге жіберді. Цинь әулеті жаппай халықты азайту саясатын және тазарту шараларын жүргізді, адамдарды жағалауды эвакуациялауға мәжбүр етіп, Коксинганың Минге адал жандарынан ресурстарды жоюға тырысты, соның салдарынан маньчжурлар «судан қорқыпты» деген миф пайда болды. Оңтүстік Фуцзяньның кейбір аймақтарында солтүстік Хан жалаулары Цинь үшін шайқасты, осылайша этникалық Танка халқына ерекше зиян келтірген бұрынғы жағалау эвакуациясы маньчжурлардың судан қорқуынан бұйрылған деген пікірді жоққа шығарды. Үш феодаттық көтерілісінің (1673–81) басында маньчжурлар/Цинь үш феодатқа қарсы 200 000 жалаудан басқа, 400 мың Жасыл Ту армиясы сарбаздарын жөнелтті. Алайда, 1673 және 1674 жылдары Цинь әскерлері көтерілісші Ву Сангуидің күштерінен ауыр жеңіліске ұшырады. Цинь үш феодатқа қарсы хан қытайлық әскерлердің көпшілігінің және хан элитасының қолдауын алды, олар Ву Сангуидің көтерілісіне қосылудан бас тартты. Бірақ Сегіз жалау және маньчжур офицерлері Вудың күштеріне қарсы тиімді әрекет ете алмады, сондықтан Цинь көтерілісшілерді бағындыру үшін Сегіз жалаудың орнына 900 000-нан астам хан қытайлық әскерді жөнелтті. Ву Сангуидің күштері Мин әскерлерінен құралған Жасыл Ту армиясымен талқандалды. Үш феодаттық көтерілісі кезінде маньчжур генералдары мен жалаулары хан қытайлық Жасыл Ту армиясының жақсы нәтижелер көрсеткеніне ұялды. Бұл туралы Канси императоры хабардар болды, ол генералдар Сүн Сыкэ, Ван Цзинбао және Чжао Ляндунға көтерілісті басу үшін Жасыл Ту армиясын басқаруды тапсырды. Цинь хан қытайлықтарды жақсы жауынгерлер деп санады, сондықтан көтерілісшілерді жеңу үшін Жасыл Ту армиясын, жалауларды емес, негізгі күш ретінде пайдаланды. Қытайдың солтүстік-батысында Ван Фученге қарсы Цинь жалауларын резерв ретінде артқа орналастырды. Олар Чжан Ляндун, Ван Цзинбао және Чжан Юн сияқты хан қытайлық генералдар мен жауынгерлерін негізгі әскери күштер ретінде пайдаланды және көтерілісшілерге қарсы жеңіске жетті. Сычуань және оңтүстік Шаньси 1680 жылы Ван Цзинбао мен Чжао Ляндун басшылығымен хан қытайлық Жасыл Ту армиясы қайта басып алды, ал маньчжурлар тек логистика және азық-түлікпен айналысты. Соғыста 400 мың Жасыл Ту армиясы сарбазы және 150 мың жалау қызмет етті.

Реформа және құлдырау

Үш феодаторлық соғыс жылдарында Кангси императорының Цин әскери жүйесін реформалауы Цин армиясының екі тармағы арасындағы әскери әкімшілік пен функцияларды негізгі бөлуге әкелді. Ескі Баннер жүйесінің Сегіз туы әулетке күзет күші ретінде сақталды, бірақ 18 ғасырда қытай және моңғол әскерлері бірте-бірте алынып, баннер әскерлерінің көпшілігі тағы да этникалық маньчжуларға айналды. Цин провинцияларда Жасыл штандарт армиясының басқару құрылымын жоғары және төмен шенді офицерлер арасында бөлді. Ең жақсы және ең күшті бөлім жоғары шенді офицерлердің бақылауында болды, бірақ сол уақытта бұл бөлімшелердің саны басқа бөлімшелерге қарағанда аз болды, олар түрлі төмен шенді офицерлер арасында бөлінді, сондықтан олардың ешқайсысы Цинге қарсы көтеріліс бастай алмады, себебі олардың бірі де әскердің барлығын бақылай алмады. 18 ғасырдан бастап Жасыл штандарт армиясы негізінен жандармерия немесе полиция күші ретінде қызмет етті, жергілікті заң мен тәртіпті сақтау және ұсақ тәртіпсіздіктерді басу үшін жұмыс істеді. Сонымен қатар, ірі жорықтарға жіберілген күштердің көп бөлігі осы армиядан құралды. Жасыл штандарт армиясы өте шашыраңқы болды, империяның барлық жерінде мыңдаған үлкен және кішкентай бекеттер орналасқан, олардың көпшілігі он екі адамнан тұратын. Ол батальондық гарнизонға бөлініп, әр провинциядағы бас қолбасшыларға өңірлік бригада генералдары арқылы есеп берді. Губернаторлар мен генерал-губернаторлардың әрқайсысының жеке бақылауында Жасыл штандарт әскерлерінің батальоны болды, бірақ олардың негізгі міндеттері шабуыл немесе бүлікпен күресудің орнына сот және кіріс саласында болды. Бейбіт уақытта бір офицердің 5000-нан аса сарбазға қолбасшылық етуі сирек кездесетін. Қатаң айтқанда, Жасыл штандарт армиясы мұрагерлік күш емес еді, бірақ әулет өзінің жұмылдыру шараларын негізінен қызмет ететін сарбаздардың ұлдары мен басқа туыстарына бағыттады. Әскерге шақыру өмір бойы жұмыс деп есептелді, бірақ одан босатылып, азаматтық қызметке қайта оралу өте оңай болды. Шекаралық аймақтарда Жасыл штандарт әскерлері үшін ротация жүйесі қолданылды. Кашгарияда Шэньси мен Ганьсудан келген Жасыл штандарт әскерлері үш жылдық мерзімге қызмет етуге міндеттелді, кейіннен бес жылға дейін ұзартылды, содан кейін үйлеріне оралды. 1794–1804 жылдардағы Ақ лотос көтерілісінен бастап Жасыл штандарт армиялары әскери тиімділігінің төмендеуін көрсетті, бұл оларды көтерілісшілермен күресте мүлдем тиімсіз етті. Бұл төмендеуге кем дегенде сегіз фактор ықпал етті: 1) сарбаздардың жалақысы инфляциямен бірге өспеді, сондықтан көптеген сарбаздар отбасын асырау үшін басқа жұмыс іздеуге мәжбүр болды; 2) лауазымдардың кеңінен таралуы орталықтандырылған оқытуға кедерілді, ал армияның полициялық және азаматтық міндеттері жаттығуға уақыт қалдырмады; 3) соғыс уақытындағы күштер көптеген қолданыстағы бөлімшелерден аз сандағы сарбаздарды алу арқылы құрылды, бұл бөлімшелердің ынтымағын бұзып, "бөлінуге, нашар үйлесімділікке және оперативтік тиімсіздікке" әкелді; 4) армия қатарындағы бос орындар толтырылмады, сондықтан офицерлер жоғалған сарбаздардың жәрдемақысын өздеріне алды немесе лауазымдарды жеке жандармен толтырды; 5) құмар ойындар мен опиумға тәуелділік; 6) сарбаздарға өз орнына, көбінесе тіңкірлерді, жаттығу және күресу үшін жалдауға рұқсат ету практикасы; 7) сирек жаттығулар; 8) тәртіпсіздік, себебі тәжірибесіз офицерлерге құрмет көрсетілмейтін, олардың тағайындалуы сүйіспеншілік немесе жекжаттыққа байланысты болды. Бұрынғы мұсылман бүлікшісі Ма Чжанао Дунан көтерілісі (1862–77) кезінде Цин жағына көшті, содан кейін оның мұсылман күштері соғыстан кейін Цин армиясының Жасыл штандарт армиясына қабылданды. Цин әулеті Бірінші Қытай-Жапон соғысы (1894–1895) және Боксерлер көтерілісі (1900) аяқталғаннан кейін қарулы күштерін заманауи, еуропалық үлгідегі ұлттық армияға қайта құруға тырысты. Жасыл штандарт армиясы толығымен қайта құрылды. 1907 жылы армияны қайта ұйымдастыру жөніндегі комиссия Жасыл штандарт әскерлерінің ең нашарларын босатуды, ал қалғандарын провинциялық "патрульдік және қорғаныс күштеріне" қайта ұйымдастыруды ұсынды, олар бейбіт уақытта жандармерия ретінде қызмет етуі және соғыс кезінде тұрақты күштердің резервін құруы керек еді. Жасыл штандарт бөлімшелерінің 20-30 пайызы таратылмақ. 1911 жылғы Синьхай төңкерісіне дейін бұл бөлімшелердің реформасы әлі де жалғасып жатты, бірақ патрульдік және қорғаныс күштері дерлік барлық провинцияда құрылды.