Цин әскербасы Цзо Цзунтан: Өмірбаяны мен еңбектері
Zuo Zongtang
Цин әскерінің басшысы, Чжуо Цзуо (1812-1885) өмірі мен әскери жолы. Тайпин көтерілісіне қарсы күрестегі рөлі, Чжэцзян провинциясының губернаторы қызметі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цинь әулетінің генералы (1812–1885)
Qing dynasty general (1812–1885)
Хунань провинциясының Сянъин округінде туған Цзо, жастығында императорлық емтиханға түсіп, тек журен дәрежесін алды. Одан кейін ол ауыл шаруашылығы, география және әскери стратегияны оқып үйренуге уақытын арнады. 1851 жылы Тайпин көтерілісіне қарсы науқанға қатысып, Цинь әскеріндегі мансабын бастады. 1862 жылы Цзэн Гуофан оны Чжэцзян провинциясының губернаторы қызметіне ұсынды. Ол қызмет еткен кезеңде британдық және француз күштерінің қолдауымен Тайпин көтерілісшілеріне қарсы шабуылды үйлестірді. Осы жетістігі үшін ол Мин Чжэ вице-королі болып тағайындалды. 1864 жылы Ханчжоуды Тайпин көтерілісшілерінен басып алғаннан кейін, ол бірінші сыныпты граф титулына ие болды. 1866 жылы Цинь үкіметінің «Өзін-өзі нығайту қозғалысы» аясында Цзо Фучжоу арсеналы мен теңіз академиясының құрылысын қадағалады. Сол жылы ол Шан-Ган вице-королі болып тағайындалды, онда Ганьсу провинциясындағы индустриализацияны бақылады. 1867 жылы Ганьсу провинциясындағы әскери істерді басқару үшін Императорлық комиссар болып тағайындалды. Ганьсудағы Императорлық комиссар қызметінде ол Ниань көтерілісін басуға қатысты. 1875 жылы Дунган көтерілісіне қарсы әскери қимылдарды қадағалау үшін қайтадан Императорлық комиссар болып тағайындалды. 1870-ші жылдардың соңында ол Дунган көтерілісін толық жеңіп, Синьцзян провинциясын көтерілісшілерден қайтарып алды. 1875 жылы Гуансю императоры ерекше шешім қабылдап, Цзо императорлық емтиханды өтпегенімен, оған цзинши дәрежесін берді және оны Ханлин академиясына қабылдады. 1878 жылы оның жетістіктерін мойындап, Цзо бірінші сыныпты графтан екінші сыныпты маркизге көтерілді. 1881 жылы Лянцзян вице-королі болып тағайындалды және 1884 жылы Ұлы Кеңеске мүше болды, содан кейін қайтадан Императорлық комиссар болып тағайындалды, бұл жолы теңіз істерін қадағалау үшін. 1885 жылы Фуцзянь провинциясының Фучжоу қаласында қайтыс болды және оған өлімнен кейін Вэньсян есімі берілді. Цзо Қытайдан тыс жерлерде әскери ерлігімен танымал болғанымен, ол Қытайдың ауыл шаруашылығы ғылымы мен біліміне де үлкен үлес қосты. Атап айтқанда, ол Қытайдың солтүстік-батыс аймақтарында апиынның орнына мақта өсіруді насихаттады және Шэньси мен Ганьсу провинцияларында конфуций классикасын және ауыл шаруашылығы ғылымы бойынша жаңа еңбектерді басып шығарған ірі заманауи баспаны құрды. Америкалық қытай тағамындағы «Генерал Цзоның тауығы» аталған тағам оның құрметіне аталған, бірақ оның осы тағаммен байланысы туралы ешқандай мәлімет жоқ.
Born in Xiangyin County, Hunan Province, Zuo sat for the imperial examination in his youth but obtained only a juren degree. He then spent his time studying agriculture, geography and military strategy. In 1851, he started his career in the Qing military by participating in the campaign against the Taiping Rebellion. In 1862, he was recommended by Zeng Guofan to serve as the provincial governor of Zhejiang Province. During his term, he coordinated Qing forces to attack the Taiping rebels with support from British and French forces. For this success, he was promoted to Viceroy of Min Zhe. After capturing Hangzhou from the Taiping rebels in 1864, he was enfeoffed as a first class count. In 1866, as part of the Qing government's Self Strengthening Movement, Zuo oversaw the construction of the Fuzhou Arsenal and naval academy. That same year, he was reassigned to serve as the Viceroy of Shaan Gan, where he oversaw industrialization in Gansu Province. In 1867, he was appointed as an Imperial Commissioner in charge of military affairs in Gansu. During his term as Imperial Commissioner in Gansu, he participated in the suppression of the Nian Rebellion. In 1875, he was appointed Imperial Commissioner again to supervise military action against the Dungan Revolt. By the late 1870s, he had crushed the Dungan Revolt and recaptured Xinjiang Province from rebel forces. In 1875, the Guangxu Emperor made an extraordinary exception by awarding Zuo a jinshi degree – even though Zuo never achieved this in the imperial examination – and appointing him to the Hanlin Academy. In 1878, in recognition of his achievements, Zuo was promoted from a first class count to a second class marquis. He was reassigned to serve as the Viceroy of Liangjiang in 1881 and appointed to the Grand Council in 1884, before being made an Imperial Commissioner again to oversee naval affairs. He died in 1885 in Fuzhou, Fujian Province, and was given the posthumous name Wenxiang. While Zuo is best known outside China for his military exploits, he also made contributions to Chinese agricultural science and education. In particular, he promoted cotton cultivation to northwestern China as a replacement for cash crop opium and established a large scale modern press in Shaanxi and Gansu provinces which published Confucian classics and newer works on agricultural science. The dish General Tso's chicken in American Chinese cuisine was named after Zuo, though there is no recorded connection between him and the meal.
Аттар
Зуо Зонгтанның тегі Зуо, ал аты – Зонгтан. Оның сыпайы аты Цзигао немесе Цун еді. Оның көркем аты (немесе псевдоним) – Сяншан Нонгрен, яғни «Сяннан келген шаруа». Өзін Zhuge Liang-пен салыстыруды ұнататындықтан, ол көбінесе Jinliang деген атпен қол қоятын, бұл «қазіргі Zhuge Liang» дегенді білдіреді. 1864 жылдан 1878 жылға дейін бірінші дәрежелі Кежин графы, ал 1878 жылдан 1885 жылы қайтыс болғанға дейін екінші дәрежелі Кежин маркизі болды. Цин императорлық соты Зуоға қайтыс болғаннан кейін Вэньсянь есімін берді. Зуоның жарылқаушылығы үшін оған «Зуо Луози» («Зуо есек») деген лақап ат қойылды.
Zuo Zongtang's family name was Zuo and his given name was Zongtang. His courtesy name was Jigao or Cun His art name (or pseudonym) was Xiangshang Nongren , which means "peasant from Xiang". He often signed off by the name Jinliang , which means "(Zhuge) Liang of today", since he liked to compare himself with Zhuge Liang. The titles of nobility he held were First Class Count Kejing from 1864 to 1878, and Second Class Marquis Kejing from 1878 to his death in 1885. Zuo's posthumous name, granted by the Qing imperial court, was Wenxiang
Zuo was nicknamed "Zuo Luozi" ("Zuo the mule") for his stubbornness.
Ерте өмір
Цзюо 1812 жылы Хунань провинциясының Сянъин округіндегі жер иеленуші отбасында дүниеге келді. Оның отбасы оны бес жасынан бастап жергілікті жеке мектепке оқуға жіберді, онда ол конфуций классикасын толық меңгерді. 20 жасында ол Император академиясына қабылдануға лайық болды. Цзюоның мансабы жастайынан жеті рет императорлық емтиханды сәтсіз аяқтаумен (1822–1835 жылдары) басталды. Ол шенеунік болу жоспарларынан бас тартып, Сян өзенінің жағасындағы үйіне оралып, жібек құрттарын өсіріп, кітап оқып, шай ішуге кірісті. Осы кезеңде ол батыс ғылымдарын зерттеуге көшті, бұл батыс білімінің Шығысқа таралуының бастапқы кезеңімен сәйкес келді.
Zuo was born in 1812 in a land holding family in Xiangyin County, Hunan Province. His family paid for him to attend a local private school starting from the age of five, where he mastered the Confucian classics. At the age of 20, he qualified to attend the Imperial Academy. Zuo's career got an inauspicious start when, in his youth, he failed the imperial examination seven times (ca. 1822–1835). He decided to abandon his plans to become an official and returned to his home by the Xiang River to farm silkworms, read, and drink tea. It was during this period that he first directed his attention to the study of Western sciences, in the early days of the eastward spread of Western learning.
Тайпиндер көтерілісі
1850 жылы Тайпин көтерілісі басталғанда, 38 жастағы Зуо Хунань губернаторы Цзэн Гуофанның кеңесшісі болып тағайындалды. 1856 жылы оған Хунань провинциялық үкіметінде ресми түрде қызмет ұсынылды. 1860 жылы Зуоға 5000 еріктілерден тұратын Сиань армиясы (кейін «Чу армиясы» деп аталды) берілді. Сол жылдың қыркүйек айында ол Тайпин көтерілісшілерін Хунань және Гуанси провинцияларынан шығарып, жағалаудағы Чжэцзян провинциясына дейін қуды. Зуо Шаосин қаласын басып алды және одан Фуцзянь және Гуандун провинцияларына, көтеріліс алғаш басталған жерге қарай оңтүстікке жылжыды. 1863 жылы Зуо Чжэцзян провинциясының губернаторы және соғыс хатшысы болып тағайындалды. 1864 жылдың тамызында Зуо, Цзэн Гуофанмен бірге Тайпин Аспан Патшалығының жасөспірім билеушісі Хун Тянгуифуды тақтан түсіріп, көтеріліске нүкте қойды. Көтерілісті басудағы еңбегі үшін «Бірінші дәрежелі Кежин графы» атағына ие болды. Ол, Цзэн Гуофан және Ли Хунцзян – көтерілісті басудағы үш жетекші, олар «Цзэн, Зуо, Ли» деп аталды. 1865 жылы Зуо Фуцзянь мен Чжэцзянның вице-королі және генерал-губернаторы болып тағайындалды. Кеме жасау өнеркәсібінің комиссары ретінде Зуо келесі жылы Фучжоу қаласында Қытайдың алғашқы заманауи кеме жасау зауыты мен теңіз академиясын құрды.
When the Taiping Rebellion broke out in 1850, Zuo, then 38 years old, was hired as an advisor to Zeng Guofan, the governor of Hunan. In 1856, he was formally offered a position in the provincial government of Hunan. In 1860, Zuo was given command of a force of 5,000 volunteers, the Xiang Army (later known as "Chu Army"), and by September of that year, he drove the Taiping rebels out of Hunan and Guangxi provinces, into coastal Zhejiang Province. Zuo captured the city of Shaoxing and, from there, pushed south into Fujian and Guangdong provinces, where the revolt had first begun. In 1863, Zuo was appointed Provincial Governor of Zhejiang and an Undersecretary of War. In August 1864, Zuo, together with Zeng Guofan, dethroned the Taiping Heavenly Kingdom's teenage ruler, Hong Tianguifu, and brought an end to the rebellion. He was created "First Class Count Kejing" for his part in suppressing the rebellion. He, Zeng Guofan and Li Hongzhang were called Zeng, Zuo, Li, the leaders in suppressing the rebellion. In 1865, Zuo was appointed Viceroy and Governor General of Fujian and Zhejiang. As Commissioner of Naval Industries, Zuo founded China's first modern shipyard and naval academy in Fuzhou the following year.
Жетістік және тағайындалу
Зуоның табыстары жалғасты. 1867 жылы ол Шэньси және Ганьсу провинцияларының вице-королі және Шэньсидегі қарулы күштердің императорлық комиссары болды. 1884 жылы оның Сян армиясының офицері Лю Цзиньтан Синьцзян провинциясының бірінші губернаторы болып тағайындалды. Синьцзянның губернаторы Шэньси және Ганьсу вице-короліне бағынышты болды. Осы лауазымдарында Зуо 1868 жылы тағы бір көтерілісті, Ниань көтерілісін басуға жетістікке қол жеткізді. Осы әскери жетістіктен кейін Зуо 120 000 сарбазымен батысқа қарай жорық жасап, 1870 жылдары Қытайдың солтүстік-батысында (Шэньси, Нинся, Ганьсу, Цинхай және Синьцзян провинциялары) Дунган көтерілісінде заманауи батыс қаруларымен көптеген жеңістерге қол жеткізді. Хэчжоудан Ма Чжанао, Ма Анлян, Ма Цянлин, Дун Фүсян және Ма Хайян сияқты бірнеше Хуэй мұсылман генералдары Зуоның армиясына қосылып, оған «мұсылман көтерілісшілерін» талқандауға көмектесті. Зуо оларды марапаттап, Хэчжоу маңындағы хань қытайларын басқа жерге көшіріп, олардың әскерлеріне қала ішінде тұрмағанша Хэчжоу маңындағы аудандарда қалуға рұқсат берді. 1878 жылы Зуо Якуб Бегтің көтерілісін сәтті басып, Ресейдің Ілі шекаралық қаласын басып алуын тоқтатуға көмектесті. Ол Цин императорлық сарайында Синьцзян мәселесін қалай шешу керектігі туралы пікірталаста белсенділік танытып, Синьцзянның провинция болуын жақтады, Ли Хунчжанға қарсы шықты, ол «пайдасыз Синьцзян» деп атаған жерден бас тартып, Қытайдың жағалау аймақтарын қорғауға назар аударуды қалады. Алайда, Зуо пікірталаста жеңіске жетті, Синьцзян провинция болды және көптеген әкімшілік лауазымдар оның Хунань офицерлерімен толтырылды. Зуо Ресей империясына қарсы соғыс жариялауға ынта білдірді, мәселені Шыңжаңдағы ресейлік күштерге өзінің Сян армиясымен шабуыл жасау арқылы шешуді үмітті. 1878 жылы Синьцзяндағы жағдай шиеленіскен кезде Зуо Цин әскерін Ресей басып алған Кулджаға жинақтады. 1878 жылы «Канадалық Spectator» газеті: «Түркістаннан келген хабарлар бойынша, қытайлықтар Ресейдің Қашғардағы бекінісі Кулджаға қарсы күш жинақтауда. Ресейлік экспедиция Ярт Вернайктан Цин әскерімен шабуылға ұшырап, кері қайтуға мәжбүр болды» деп жазды. Ресейліктер Цин әскерінен қорқып, олардың мыңдаған сарбазы заманауи қарулармен жабдықталған және еуропалық офицерлермен оқытылған. Ресейлік күштер Цин империясының шекарасына жақын болғандықтан, олар келіссөзге келісуге мәжбүр болды. Зуоның әскері заманауи неміс Дрейзе иық мылтықтарымен және Крупп артиллериясымен, сондай-ақ тәжірибелік қарулармен қаруланды. Ұлтына және монархына қосқан үлесі үшін Зуо 1874 жылы Бас хатшылықтың Бас хатшысы болып тағайындалды және 1878 жылы «Екінші дәрежелі маркиз Кэцзин» атағына ие болды.
Zuo's successes continued. In 1867, he became Viceroy of Shaanxi and Gansu provinces and Imperial Commissioner of the armed forces in Shaanxi. In 1884, his fellow Xiang Army officer, Liu Jintang, was appointed as the first governor of Xinjiang Province. The Governor of Xinjiang was the subordinate to the Viceroy of Shaanxi and Gansu. In these capacities, Zuo succeeded in putting down another uprising, the Nian Rebellion, in 1868. After this military success, Zuo marched west with his army of 120,000, winning many victories with advanced Western weapons in the Dungan Revolt in northwestern China (Shaanxi, Ningxia, Gansu, Qinghai and Xinjiang provinces) in the 1870s. Several Hui Muslim generals, such as Ma Zhan'ao, Ma Anliang, Ma Qianling, Dong Fuxiang, and Ma Haiyan from Hezhou, who had defected to Zuo's army, helped him crush the "Muslim rebels". Zuo rewarded them by relocating the Han Chinese from the suburbs of Hezhou to another place and allowing their troops to stay in the Hezhou suburbs as long as they did not live in the city itself. In 1878, Zuo successfully suppressed Yakub Beg's uprising and helped to negotiate an end to Russian occupation of the border city of Ili. He was vocal in the debate at the Qing imperial court over what to do with the Xinjiang situation, advocating for Xinjiang to become a province, in opposition to Li Hongzhang, who wanted to abandon what he called "useless Xinjiang" and concentrate on defending China's coastal areas. However, Zuo won the debate, Xinjiang was made a province, and many administrative functions were staffed by his Hunan officers. Zuo was outspoken in calling for war against the Russian Empire, hoping to settle the matter by attacking Russian forces in Xinjiang with his Xiang Army. In 1878, when tension increased in Xinjiang, Zuo massed Qing forces toward the Russian occupied Kuldja. The Canadian Spectator stated in 1878, "News from Turkestan says the Chinese are concentrating against Kuldja, a post in Kashgar occupied by the Russians It is reported that a Russian expedition from Yart Vernaic has been fired upon by Chinese troops and forced to return." The Russians were afraid of the Qing forces, thousands of whom were armed with modern weapons and trained by European officers. Because the Russian forces near the Qing Empire's border were under manned and under equipped, they agreed to negotiate. Zuo's troops were armed with modern German Dreyse needle rifles and Krupp artillery as well as experimental weapons. For his contributions to his nation and monarch, Zuo was appointed a Grand Secretary to the Grand Secretariat in 1874 and elevated to "Second Class Marquis Kejing" in 1878.
Кейінгі өмір және өлім
Цуо 1880 жылы сол кездегі Цин империясының Мемлекеттік кеңесіне тағайындалды. Бюрократиялық саясаттан көңілі толмаған Зуо қызметтен босатуды сұрады және 1881 жылы Лянцзянның бас губернаторы болып тағайындалды. 1884 жылы Қытай-Француз соғысы басталғанда, Цуо төртінші және соңғы рет бас қолбасшы, императорлық комиссар және Фуцзянь провинциясының жағалау қорғанысын қадағалайтын әскери инспектор болып тағайындалды.
Zuo was appointed to the Grand Council, the cabinet of the Qing Empire at the time, in 1880. Uneasy with bureaucratic politics, Zuo asked to be relieved of his duties and was appointed Viceroy of Liangjiang in 1881. In 1884, upon the outbreak of the Sino French War, Zuo received his fourth and last commission as commander in chief and Imperial Commissioner of the military and Inspector General overseeing coastal defences in Fujian Province.
Мұра
Цуодан кейін келген көптеген генералдар оған деген құрметтерін білдірді. Республика дәуірінде Гоминьдан генералы Бай Чонси Цуоның стилімен Синьцзянды Ұлттық үкімет үшін қайта басып алуды және Ресейдің ықпалын аймақтан ығыстыруды мақсат етті. Цуо Гоминьдан генералы Ма Чжуньин (Салар тайпасының абызының ұрпағы) тарапынан өзінің үлгілерінің бірі ретінде еске алынды, себебі Ма Кумул көтерілісі кезінде КСРО-ға жақтас губернатор Джин Шуреннен Синьцзянды Ұлттық революциялық армияның 36-дивизиясымен қайтарып алып, Ұлттық үкіметке тапсырды. Цуо әскери шеберлігімен танымал болғанымен, бейбітшілік пен тұрақтылықтың кілті білімді және өркендеген азаматтарда екеніне сенді. Ол кейде өзін «Сяндық шаруа» деп атап, ауыл шаруашылығына үлкен қызығушылық танытты. Ол Қытайдың экономикалық тәуелсіздігін арттыру және азаматтардың тұрмыс деңгейін жақсарту, сондай-ақ олар өсіретін дақылдарды бақылау арқылы халықты басқару мақсатында коммерциялық ауыл шаруашылығының ғылыми реформасын қолдады. Қытайдың солтүстік-батысында өткізген 12 жылында ол әртүрлі дақылдар мен әдістерді жан-жақты зерттеді. Ежелгі екі ауыл шаруашылығы әдісін – ұзақ мерзімді егіс және дақыл алмастыру (代田法) және сирек қолданылатын, қарқынды, шағын жерлердегі егіс (區田法) әдісін салыстырып, Цуо соңғы әдістің, тығыз отырғызылған монокультураларды шағын жерлерде өсірудің, солтүстік-батыс аймақтың құрғақ және экстремалды климатына көбірек сәйкес келетініне сенді. Бұл әдісті насихаттау үшін ол осы әдісті түсіндіретін екі брошюра жазды, олар жергілікті шаруалар арасында тегін таратылды. Цуо сонымен қатар опиумның елдің тұрақтылығы мен экономикалық денсаулығына төндіретін қауіпті мойындады және Гансу мен Шэньси провинцияларындағы басты ақшалай дақыл ретінде опиум мағын мақтамен алмастыруды ұсынды. Ол мақта тұқымын ірі көлемде таратуға және оны өсіру және өңдеу туралы брошюралар жариялауға рұқсат берді. 1878 жылы ол қазіргі Гуансу провинциясының Мулан округінде жаңа тоқыма өнеркәсібін құру және әйелдерге қоғамдық тұрғыдан қабылданған жұмыс орындарын ұсыну мақсатында ірі тоқыма фабрикасының құрылысын қадағалады. Пэн осы тағамды Цуо Зонгтаңның құрметіне атады. Бір аңыз бойынша, нақты дәлелдері жоқ, қытай және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы толтырылған жаймақ – Апам Балик генералдың өнертабысы екендігі айтылады. Ол оны жергілікті өнімдерді пайдалану және өз әскерлерін қымбат ингредиенттерден азат ету үшін ойлап тапқан деседі.
Zuo was admired by many generals who came after him. During the Republican era, the Kuomintang general Bai Chongxi wanted to reconquer Xinjiang for the Nationalist government, in Zuo's style, and expelled Russian influence from the area. Zuo was also referred to by Kuomintang general Ma Zhongying (a descendant of a Salar noble) as one of his models, as Ma led the National Revolutionary Army's 36th Division to reconquer Xinjiang for the Nationalist government from the pro Soviet governor Jin Shuren during the Kumul Rebellion. While Zuo is best known for his military acumen, he believed that the key to peace and stability lay in an educated, prosperous citizenry. He sometimes referred to himself by his art name, "peasant from Xiang", and was keenly interested in agriculture. He advocated the scientific reform of commercial agriculture both as a way to strengthen China's economic self sufficiency and also as a way to manage civilian populations by improving their standard of living and controlling the kinds of crops they grew. During the 12 years he spent in northwestern China, he undertook extensive agricultural research on different crops and methods. Comparing the benefits and indications of two ancient agricultural methods, the more established long field, crop rotation method (代田法) and the less common intensive, small field method (區田法), Zuo believed that the latter method, cultivating small fields of densely planted monocultures, was more suitable to the dry, extreme climate of the northwest region. To promote this method, he authored two pamphlets explaining the method which were then distributed freely to local farming communities. Zuo also recognised the threat of opium to the nation's stability and economic health and advocated replacing opium poppies with cotton as the major cash crop in Gansu and Shaanxi provinces. He authorised the large scale distribution of cotton seeds and published pamphlets on its cultivation and processing. In 1878, he also oversaw the establishment of a large weaving factory in present day Mulan County, Gansu Province, with the aim of creating a new textile industry in the region and providing socially acceptable employment to women. Peng named the dish in honour of Zuo Zongtang. One apocryphal story, for which no evidence is offered, credits the Chinese and Southeast Asian stuffed pancake Apam balik to the general. He is said to have invented it as a way to use local products and save his men from more expensive ingredients.