Юниус Спенсер Морган: Америка банкері және қаржыгері

Кіріспе

Американдық банкир және қаржыгер (1813–1890)

Джуниус Спенсер Морган І (14 сәуір 1813 – 8 сәуір 1890) – американдық банкир және қаржыгер, сондай-ақ Джон Пирпонт "Дж. П." Морганның әкесі және Морган банктік үйінің патриархы. 1864 жылы ол Джордж Пибоди & Co. компаниясының мұрагері ретінде Лондон қаласында J. S. Morgan & Co. компаниясын құрды, оның кіші серіктесі болған. Ұлының көмегімен Морган банктік үйін Лондон, Нью-Йорк, Филадельфия және Париж қалаларындағы фирмаларды қамтитын трансатлантикалық қаржы империясына дейін өркендетті. 1890 жылы қайтыс болған кезде Морган банктері үкімет және теміржол қаржысында үстем күштерге айналды, ал оның банкі Американың ең танымал банктік үйі болды.

Ерте өмір

Морган 1813 жылғы 14 сәуірде Массачусетс штатының Холиоке қаласында Джозеф пен Сара Морган отбасында дүниеге келді. 13 жасында ол Коннектикут штатының Миддлтаун қаласындағы (анасының ата-анасының үйіне жақын) Америка әдеби, ғылыми және әскери академиясына (қазіргі Норвич университеті) оқуға қабылданды. Бір жылдан кейін ол Коннектикут штатының Шығыс Виндзордағы жеке академияға ауысты, ал жазда әкесінің шаруашылығында жұмыс істеді немесе Хартфордтағы әкесінің кеңсесіне көмектесті. Сол кездегі болашақ кәсіпкерлерге тәндей, Джуниус колледжге түспей, 1829 жылы Бостон банкирі Альфред Уэллстің шәкірті болды. Ол бес жыл бойы кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, банк саласымен және Бостон мен Нью-Йорктегі түрлі сауда-саттықтармен танысты.

Отбасы

Морган есімі Уэльстің Кармартен қаласына тегін алады, ал ең ерте белгілі ата-бабасы – Уэльстің Бледри ап Кидифордың үшінші ұлы Гифайд ап Бледри. Америкадағы Морган әулетінің арғы тегі Майлз Морган 1636 жылы Англияның Бристоль қаласынан Бостонға көшіп келген. Джуниустың әкесі Джозеф Революциялық армияда сарбаз болған және Массачусетс штатының Батыс Спрингфилд қаласында фермерлікпен айналысқан. Ол Коннектикут штатында бизнес ашып, мейрамхана, кофехана және дилижанс тасымалын басқарды, сондай-ақ 1819 жылы Aetna Fire Insurance Company-нің негізін қалаушы серіктесі болды. 1835 жылы Aetna компаниясымен ол үлкен байлыққа ие болды, себебі Aetna Нью-Йорктегі Ұлы өртте қираған Уолл-стрит фирмаларын сақтандырды. Джозеф жеке өзі Aetna инвесторларының үлесін сатып алды, олар полис бойынша төлем жасауға тартынған болатын. Өрттен зардап шеккен банктерге жасалған осы жылдам төлемдер Aetna-ның Уолл-стриттегі беделін бекітті және компанияға кейінірек сыйақыларын үш есеге арттыруға мүмкіндік берді.

Ерте мансап

1833 жылы сәуірде Альфред Уэллс Морганға өзінің фирмасында серіктестік ұсынды; ол әкесінің қарсылығына қарамастан, оны қабылдады. Бір жыл ішінде бизнес мүшкіл жағдайға түсіп, Джозеф Морган ұлына көмектесіп, серіктестікті тоқтатуға мәжбүр болды. Одан кейін Морганның әкесі оған Уолл-стриттегі Моррис Кетчумның жеке банкісінде жаңа серіктестік ұсынды, ол Morgan Ketchum & Co. деп аталып қайта құрылды. Фирма жалпы банктік және брокерлік қызметтер көрсетті және бірнеше шетелдік клиенттері болды.

Хоу Матер және компания

1836 жылдың қаңтар айында Морганның әкесі Хартфордтағы ең ірі Хоу Мазер және Ко компаниясының Хартфордтағы құрғақ тауарлар сауда фирмасында оған серіктестік үлесін сатып алды. Ол 1847 жылы әкесі қайтыс болғанға дейін фирмада жұмыс істеді. 1837 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде Морган фирманың қарыздарын жинау үшін Оңтүстікке сапар шекті, мүмкіндігі болса қолма-қол ақшамен, әйтпесе көбінесе мақтамен төленді. Ол 1840 жылдарға дейін қарыздарды жинау және мақта сатып алу мақсатымен саяхаттап, Хартфордтағы кәсіпкер ретіндегі беделін нығайта берді. 1845 жылы әкесі Джуниус атынан фирмаға қосымша 25 000 доллар инвестициялады. 1847 жылы әкесінен қалған мүліктен мұра алғаннан кейін, Морган Mather Morgan & Co компаниясының аға серіктесі болып тағайындалды. 1850 жылы ол Лондонға сапар шегіп, сол қаланың жетекші сауда банкирлерімен кездесіп, өзінің фирмасын шетелдік сауда мен банк ісіне кеңейтуді жоспарлады.

J. M. Beebe, Morgan & Co.

1850 жылдың күзінде Морган Бостондық жас саудагер Джеймс М. Бибпен серіктестікке келісті, ол өсіп келе жатқан импорт бизнесін жүргізіп тұрды. Фирманың екі кіші серіктесінің бірі болашақ Нью-Йорк штатының губернаторы және АҚШ вице-президенті Леви П. Мортон еді. 1851 жылдың ақпан айында Морган Howe & Mather компаниясындағы үлесін 600 000 долларға сатып, Бостонның Пембертон алаңына көшіп кетті. Ол көп ұзамай ұлттың қаржылық элитасының қатарына енді. Фирма Морганға жаһандық нарықтарға қол жеткізуге, Бостон портынан экспортталатын мақта және басқа да тауарларды қаржыландыруға мүмкіндік берді.

Пибоди және оның серіктестері

1853 жылдың 15 мамырында Джеймс Бибтің ұсынысымен Морган Лондондағы американдық банкир Джордж Пибодиге барды. Денсаулығы нашар болған Пибоди Морганға өзінің банктік үйіне кіші серіктес ретінде қосылуды ұсынды, ал ол Пибоди зейнетке шыққаннан кейін он жыл өткен соң аға серіктес болады деді. Пибоди банкке өзінің атын қолдануға және қажет болған жағдайда, біраз капиталды да ұсынуға уәде берді. Морган бастапқыда келіспеді, бірақ ақырында қабылдап, 1854 жылдың қазан айында фирмаға кіші серіктес болып кірді. Морганның алғашқы міндеті – фирманың негізгі американдық шоттарын нығайту және дамыту болды. Ол үшін ол 1836 жылы Лондонға көшіп келген Пибодиде болмаған американдық бизнес туралы білімі мен байланыстарын пайдаланды. Морган алғашқы айларын Пибоди үшін АҚШ-та жұмыс істеп өткізді, Дункан, Шерман және Компания сияқты американдық клиенттермен байланыс орнатып, жаңа клиенттер іздеді және ақпарат жинады. Осы кезеңде Морган алғаш рет Филадельфияның жетекші банктерінің бірі – Drexel & Company-ның негізін қалаушы Фрэнсис М. Дрекселмен танысты. Дрексел өзінің банкін Морган арқылы Пибодимен біріктірді, осылай Америка тарихындағы ең күшті және маңызды банктік одақтардың бірі құрылды. Морган 1854 жылы Лондонға келгеннен кейін, Пибоди және Компания қаладағы американдық бағалы қағаздардың жетекші дилері ретінде бірден күшті позицияға ие болды; Қырым соғысы кезінде және одан кейін американдық астық, мақта және теміржол бағалары өсті. Морган фирманың темір портфелінің көп бөлігін басқарды, соның ішінде Нью-Йорк пен Лондонда теміржол облигацияларын сату да оның құзырында болды. Темір бизнесі фирманы американдық теміржол құрылысын қаржыландыруға көбірек тартуға себеп болды, оның ішінде 1853 жылы Огайо және Миссисипи теміржол компаниясының облигацияларын ұсынушы ретінде де қатысты. Америка теміржолдарының өркендеген бағалы қағаздарының негізінде құрылған бұл фирма Нью-Йорк ақша нарығы және мемлекеттік қаржыны қоса алғанда, бірнеше басқа нарықтарда да бекінді. 1856 жылға қарай Пибоди Морганға осыншалықты сенімді болды, ол бизнесті оның жетекшілігінде қалдырып, өзі АҚШ-қа ұзақ сапарға кетті.

On May 15, 1853, at the recommendation of James Beebe, Morgan visited the American banker George Peabody in London. Peabody, who was in poor health, offered Morgan to join his banking house as a junior partner, to be made the senior partner upon Peabody's retirement in ten years. Peabody pledged the bank could continue to use his name and if necessary, some capital. Morgan demurred but eventually accepted, joining the firm as junior partner in October 1854. Morgan's initial task was to strengthen and develop the firm's principal American accounts, using his first hand knowledge of and connections to American business which Peabody, who had moved to London in 1836, lacked. Morgan spent his first few months working for Peabody in the United States, establishing contacts with American clients like Duncan, Sherman & Company, reaching out to new potential clients, and gathering information. During this period, Morgan first met Francis M. Drexel, founder of Drexel & Company, one of Philadelphia's leading banks. Drexel allied his bank with Peabody's through Morgan, forming one of the most powerful and important banking alliances in American history. Upon Morgan's arrival in London in 1854, Peabody & Co. was immediately in a position of strength as a leading dealer in American securities in the city; American grain, cotton, and railroad values soared during and after the Crimean War. Morgan was placed in charge of much of the firm's iron portfolio, which included the marketing of railroad bonds in both New York and London. The iron business had drawn the firm into greater involvement in financing American railway construction, including as the initial offeror of bonds for the Ohio and Mississippi Rail Road Company in 1853. Built around a core of booming American railway securities, the firm established itself in several other markets, including the New York money market and government finance. By 1856, Peabody was confident enough in Morgan to leave him in sole care of the business while Peabody took an extended tour of the United States.

1857 жылғы үрей

Темір жол құрылысының қарқыны 1857 жылы тоқталып, бағалар күрт төмендеді, соның салдарынан Лондонда Пибоди & Co. банкротқа жақын тұр деген қауесет тарады. Пибодидің ірі клиенттерінің кейбіреуі қызметін тоқтатты немесе толығымен жабылды, ал Дункан Шерман көмексіз аударымдарын жүзеге асыра алмады. Пибодидің өзінің кредиторлары, оның ішінде бәсекелес «Бэрингс» банкі, қарыздарын дереу төлеуді талап етті. Пибоди фирманы жабуға әкелер жағдаймен Лондонның ірі банктерінен берілетін шартты көмектен бас тартты, орнына Англия банкінен 800,000 фунт стерлингтік шұғыл несие алды. Пибоди & Co. банкротқа жақын келгеннен кейін Морган барлық корреспондент банктерден, тіпті оларды ренжіту қаупі болса да, сондай-ақ бұрынғы құрметті әріптестерінен де есеп беруді талап ететін сақ инвесторға айналды. Осы кезеңде өзінің қаржылық қиындықтарына қарамастан, Пибоди мен Морган Сайрус Уэст Филдтің қиындыққа толы трансатлантикалық кабель жобасын тұрақты түрде қолдады. Морган 1856 жылы Филдтің мүддесі үшін Вашингтонда жеке лоббилеу жұмыстарын жүргізді, ал Пибоди & Co. Филдтің 350,000 фунт стерлингтік бастапқы капиталының 10,000 фунт стерлингіне жазылып, кейіннен американдық инвесторларды табуға тырысқан кезде жобаны аяқтау үшін Филдке қаржылай көмек көрсетті. 1858 жылдың қазан айында Филдтің кабелі жыртылып, жобаның аяқталуын тағы сегіз жылға, 1866 жылға дейін кешіктірді. Бұл тұста Морган мен Пибоди Филдтің жобасына деген сенімін сақтап қалды. Фирма ақырында жобадан пайда тапты, бірақ оның басты мақсаты Морганды өсіп келе жатқан коммуникация индустриясындағы маңызды демеуші ретінде орнату болды.

Америка Азаматтық соғысы

Морган 1859 жылдың ақпан айында фирманың белсенді басшысы болды, ал Пибоди формалды түрде аға серіктес қызметінде қалды. Ол Лондон қоғамында белгілі бір рөлге ие болды, Гайд-парктегі және Роемптондағы үйлерінде көптеген әлеуметтік жиындар ұйымдастырды. «Пибоди & Co.» Атлантикалық мақта саудасына маңызды инвестиция жасағанмен, оның негізгі қызметі АҚШ-тың шығысындағы корреспонденттік банктермен және теміржол компанияларымен байланысты болды. Сондықтан ол Лондондағы өзге банктердей американдық құлдыққа тікелей тәуелді болған жоқ және Америка Азамат соғысы кезінде Одақ жағына қосылып, пайда тапты. Азамат соғысы басталғаннан кейін Морган Одақтың соғыс облигацияларын үлкен пайдамен саудалады. Нью-Йорктегі ұлы Джон Пирпонтпен бірлесіп жұмыс істеп, Морган Виксбург қаласының түсуі туралы ақпаратты телеграф арқылы Лондонға жалпыға хабарланғанға дейін алып, облигациялардың бағасы өспей тұрып, Одақтың облигацияларын сатып алды. Бірақ банктің Лондондағы беделі одан әрі пайда табуға бөгет болуы мүмкін еді; Одақтың соғыс облигацияларын сатып алу, Конфедерацияның мақта плантацияларымен тығыз байланыста болған ағылшын тоқыма өнеркәсібін наразылыққа ұшырату қаупін тудырды. Филадельфиялық банкир Джей Кук және Германиямен байланысы бар Уолл-стрит банктері соғыс кезінде үлкен табысқа жеткенімен, «Пибоди & Co.» олармен салыстырғанда шамалы пайдаға ие болды.

J. S. Morgan & Co.

1864 жылы Морганның Пибодимен жасасқан он жылдық келісімі аяқталды. Пибоди уәдесін орындап зейнеткерлікке шықса да, Морганға өзінің атын және капиталын пайдалануға рұқсат бермеді. Морганның немересі кейін бұл оқиғаны «өміріндегі ең қатты көңіл көшіру» деп еске алды. Пибоди Морганның 22 Олд Брод-стрит кеңсесін жалға алу шартына да қолайсыз талаптар қосты. Морган Пибодидің орнын басып, фирма басшысы болды және атын өзгерткенде аздап ойланып, J. S. Morgan & Co. деп атады. Көңілі толмаса да, J. S. Morgan Лондондағы ең ірі американдық банк болып, алдыңғы он жылда 444 000 фунт стерлинг табыс тапты, Морганға болашақ инвестициялар үшін берік негіз қалдырды. Дегенмен, Морган өзінің банкін Ротшильдтер мен Барингс банкісімен бір деңгейге жеткізуді мақсат тұтты. 1870 жылы Седан шайқасынан кейін және Тур қаласында Францияның Уақытша үшінші Республикасы құрылғаннан соң, Барингс пен Ротшильдтер жаңа үкіметке несие желісін ашуға келіспеді. Морган 10 000 000 фунт стерлингтік облигацияларды ұйымдастырып шығарды, оларды синдикат номиналдан 15 пункт арзанға сатты. Қаңтарда Париж құлағаннан кейін және Париж Коммунасы құрылғаннан соң облигациялардың құны 80 пункттен 55 пунктке дейін төмендеді, бұл J. S. Morgan & Co. банкротқа жақындауына себеп болды. Морган бағаны қолдау үшін мүмкіндігінше көп облигация сатып алуға тырысты. Француздар соғыстан кейін 1873 жылы облигацияларды мерзімінен бұрын төледі, осы арқылы олардың құнын номиналға дейін көтеріп, Морганға 1 500 000 фунт стерлинг пайда әкелді, бұл J. S. Morgan & Co. банкін халықаралық қаржының алдыңғы қатарына шығарды. Сол жылы Морганға тағы бір күтпеген табыс келді, Филадельфиялық Энтони Дрексел J. S. Morgan & Co. компаниясымен серіктестік құруды ұсынды. Дрексел сол кезде Джей Куктан кейін Филадельфиядағы үкіметтік қаржының екінші тұлғасы болды. Бұл ұсыныс қабылданды және Drexel, Morgan & Co. Лондон банкісінің жаңа Нью-Йорк филиалы болды, ал Пирпонт Дрекселдің кіші серігі атанды. Пирпонт сондай-ақ Дрекселдің Филадельфиядағы және Париж фирмаларына қосылды, бұл Моргандарға төрт қалада бекініс орнатуға мүмкіндік берді. Морган енді Лондондағы ең бай американдық банкир болды және Хайд-парктің оңтүстік жағына қараған Найтсбридж сарайына көшіп барды. Ол сондай-ақ Роемптон қаласындағы Довер үйін сатып алды. 1873 жылы Джей Куктың банктік империясының құлдырауы Морганның Америкадағы беделін күрт арттырды. Франко-прусс соғысынан кейін американдық астық (соның салдарынан теміржол) бағасы күрт төмендеген кезде, Куктың Солтүстік Тынық мұхиты теміржолына салған ауыр инвестициясы міндеттемелерді өтеуге жеткіліксіз болды. Теміржол бағалы қағаздары Credit Mobilier жанжалынан кейін одан әрі әлсіреді. Куктың фирмасы 18 қыркүйекте құлап, 1873 жылғы үлестік дағдарыстың бір бөлігі ретінде банкроттық толқынын тудырды. Қалай болғанда да, Пирпонт фирманы 1 000 000 доллардан астам пайдаға жеткізіп, Drexel Morgan банкін американдық үкіметтік қаржының шыңына шығарды.

In 1864, Morgan's ten year agreement with Peabody expired. Though Peabody retired as promised, he denied Morgan the use of his name and capital. Morgan's grandson later recalled this as "at that time, the bitterest disappointment of his life". Peabody also forced unfavorable terms on Morgan's lease of the bank's 22 Old Broad Street offices. Morgan succeeded Peabody as head of the firm and reluctantly changed its name to J. S. Morgan & Co. Despite his disappointment, J. S. Morgan was the largest American bank in London and had earned £444,000 in the prior ten years, leaving Morgan a powerful platform for future investments. Still, Morgan was ambitious to place his bank on par with the Rothschilds and Barings Bank. In 1870, after the Battle of Sedan and the establishment of a provisional French Third Republic in Tours, Barings and Rothschilds were unwilling to establish a line of credit for the new government. Morgan led a syndicated bond issue of £10,000,000, which the syndicate sold at 15 points below par. After the fall of Paris in January and the establishment of the Paris Commune, the bonds dropped from 80 points to 55, nearly bankrupting J. S. Morgan & Co. Morgan sought to prop up the price by purchasing as many bonds as he could. The French prepaid the bonds in 1873, following the war, which brought their value up to par and netted Morgan £1,500,000 profit, which propelled J. S. Morgan & Co. into the upper ranks of international finance. Another windfall arrived at Morgan's doorstep that same year when Philadelphia's Anthony Drexel proposed an affiliation with J. S. Morgan & Co. Drexel was then Philadelphia's second power in government finance after Jay Cooke. This proposal was accepted and Drexel, Morgan, & Co. became the new New York affiliate of the London bank, with Pierpont as Drexel's junior partner. Pierpont also joined Drexel's Philadelphia firm and his Paris firm, giving the Morgans footholds in four cities. Morgan was now the wealthiest American banker in London and moved into a Knightsbridge mansion facing the south side of Hyde Park. He also purchased Dover House in Roehampton. In 1873, Morgan's American presence dramatically increased after the failure of Jay Cooke's banking empire. When American grain (and consequently rail) prices fell dramatically after the resolution of the Franco Prussian War, Cooke's heavy investment in the Northern Pacific Railway was no longer sufficient to meet liabilities. Railroad securities were further weakened by the Credit Mobilier scandal. Cooke's firm collapsed on September 18, triggering a wave of bank failures as part of the Panic of 1873. Despite the conditions, Pierpont turned the firm a profit of over $1,000,000, leaving Drexel Morgan at the apex of American government finance.

Саясат

Әкесі сияқты Морган да Виг партиясын жақтап, оның белсенді қолдаушысы болды. Морган Виг саясаткері және дипломаты Эбботт Лоуренстің жақын досы еді. 1842 жылдың ақпан айында оның қайын атасы Джон Пирпонт Массачусетс штатының губернаторы лауазымына Либерти партиясынан кандидат ретінде ұсынылды. Морган Пирпонтқа өтінімін кері тартып алуға кеңес берді, ол да солай жасады.

Дін

Морган әкесінің күйеуінің унитариан шіркеуінде үйленгенімен, Хартфордтағы әкесінің епископ шіркеуіне қатысты.

Өлім және жерлеу

1890 жылғы 3 сәуірде Морган Монте-Карлода түстен кейін атпен жүрді. Жылқылары қарсыдан келе жатқан пойызға қорқып, жүгіріп кеткенде, Морган көлікшісі жылқыларды тоқтата ала ма деп, тұрып қарады. Атпен жүргізілетін көлік тас үйіндісіне шағылысып, Морган қабырғаға лақтырылды. Ол білезігін сындырып, миына соққы алды және 1890 жылғы 8 сәуірде қайтыс болғанға дейін бес күн бойы есінен танылмады. Оның қабірге қосылуына Роланд Матэр, Леви П. Мортон, Энтони Джозеф Дрексель, Чонси М. Депью, Корнелиус Вандербильт II, Дж. С. Роджерс, Дж. Кирни Уоррен және Эдвард Джон Фелпс қатысты. Ол Хартфордтағы Седар-Хилл зиратындағы отбасылық жерлеу орнына жерленді. Коннектикут штатының Капитолийінде аза тұру үшін тулар жартылай түсірілді. Ол қайтыс болғанда 12,4 миллион доллар (бүгінгі күнгі құны) көлемінде мүлік қалдырды.