Кіріспе

АҚШ-та қару және оған байланысты заттарды көрсету және сату іс-шарасы.

Америка Құрама Штаттарында қару көрмесі – бұл ұйымдастырушылардың әдетте үлкен, көпшілікке арналған орындарды жалға алып, содан кейін қару және оған байланысты заттар сатушыларына көрсету үшін орындарды (үстелдерді) жалғаға беруі және сатып алушылардан кіру ақысын алуымен жүзеге асатын шара. Қару көрмелерінде сатылатын қарулардың көп бөлігі заманауи спорттық қарулар болып табылады. Көрме ұйымдастырушылары сатушылардан көрсету үстелдері үшін (20-дан 145 долларға дейін) және стендтер үшін (200-ден 400 долларға дейін) ақы алады, сондай-ақ көпшіліктен кіру ақысын (5-тен 50 долларға дейін) жинайды. Қарудан басқа, оқ-дәрі, пышақтар, әскери заттар, кітаптар және басқа да тауарлар сатылады. Көптеген қару көрмелеріне екі күн ішінде 2500-ден 15000-ға дейін адам келеді. Ең ірі қару көрмелерінде екі күнде 1000-нан астам қару сатылады.

Шектеулер

1968 жылғы қаруды бақылау туралы заңға сәйкес, Федералды қару лицензиясына (FFL) ие қару сатушыларға қару көрмелерінде сауда жасауға тыйым салынды (оларға тек лицензияларында көрсетілген мекенжайда сауда жасауға рұқсат берілді). Бұл 1986 жылғы «Қару иелерін қорғау туралы» заңның (FOPA) қабылдануымен өзгерді, ол FFL иелеріне қару-жарақ көрмелерінде қаруды беруге мүмкіндік берді, егер олар GCA және басқа да тиісті федералды ережелерді сақтаса. 1999 жылы ATF қару көрмелерінің 50%-дан 75%-ға дейін сатушыларында FFL лицензиясы бар екенін хабарлады. 2013 жылдың тамызына қарай, 33 штат жеке тұлғалар арасындағы қару сатуда тексеру талап етілмейді, ал 17 штат және Вашингтон, округтік округ, кейбір немесе барлық жеке қару сатуда тексеруді талап етеді. Бұл қару дүкендері мен басқа да Федералды қару лицензиясының иелерінің сатуларынан өзгеше, олар федералды заң бойынша барлық сатып алушыларды тексеруге және барлық сатуды, оның орнына қарамастан (яғни жеке сатуды) тіркеуге міндетті.

Зерттеулер мен зерттеулер

2000 жылы Алкоголь, темекі және атыс қарулары бюросы (ATF) екі жарым жыл ішінде 1530-дан астам трафик бойынша тергеу жүргізіп, «Қарудың ізімен» атты талдауын жариялады. Онда қару-жарақ көрмелері сыбайлас жемқор FFL дилерлерінен кейін тергеу барысында трафикке түскен қарулардың саны бойынша екінші орында тұрғаны анықталды. (Алаңдаушы сатып алушылар ең көп таралған канал болды, бірақ сыбайлас жемқор FFL және қару-жарақ көрмелерімен салыстырғанда тергеу барысында трафикке түскен қарулардың орташа саны салыстырмалы түрде аз болды.) Бұл тергеулерге заңды айналымнан заңсыз айналымға ауысқан барлығы 84 128 атыс қаруы қатысты. Есеп бойынша, 212 жеке тергеуде қару-жарақ көрмелері арқылы заңсыз трафикке түскен 26 000-нан астам қару анықталды. Есепте былай делінген:

«ATF қару-жарақ көрмелері бойынша бұрынғы тергеулер көрсеткендей, сотталған қылмыскерлер мен кәмелетке толмағандар сияқты қару ұстауға тыйым салынған адамдар қару-жарақ көрмелерінде жеке қару сатып алады және қару-жарақ көрмелері осындай адамдарға қару-жарақ жеткізілетін көз болып табылады. Қару-жарақ көрмелеріндегі шолуға сәйкес, қарулар алаңдаушы сатып алушылар, реттелмеген жеке сатушылар және лицензияланған дилерлер арқылы аударылды. Қылмыскерлердің 46 пайызы қару-жарақ көрмелерінде қару сатуға немесе сатып алуға қатысқан. Қару-жарақ көрмелерінде немесе олар арқылы заңсыз аударылған атыс қарулары кейінгі қылмыстарда, оның ішінде адам өлтіру және тонау қылмыстарында қолданылып, қару-жарақ көрмелері бойынша жүргізілген тергеулердің үштен бірінен астамында табылды. Қалған 99,2% сотталғандар қаруды басқа көздерден алғанын хабарлады, оның ішінде «Досынан/туысынан» (36,8%), «Көшеден/есірткі сатушыдан» (20,9%), «Қара нарықтан/қорлықтан» (9,6%), «Байқаудан», «Базардан», «Жәбірленушіден» немесе «Ұрлық кезінде». Сотталғандардың 9%-ы «Білемін/басқа» деп жауап берді, ал 4,4%-ы жауап беруден бас тартты. 2011 жылы Мэриленд университетінің экономистері Марк Дугган мен Рэнди Хьяльмарсон және Мичиган университетінің Брайан Джейкоб қару-жарақ көрмелері қарумен жасалған адам өлтірулердің немесе өзін-өзі өлтірудің айтарлықтай өсуіне әкелмейтінін көрсеткен мақала жариялады.

ATF қылмыстық тергеулерді қару-жарақ көрмелерінде жүргізеді

2004-2006 жылдар аралығында ATF 195 қару көрмесінде (барлық көрмелердің шамамен 2% -ы) бақылау және жасырын тергеу жүргізді. Күдіктілерді нақты нысанаға алу (77%) 121 адамды қамауға және 5345 бірлік атыс қаруын тәркілеуге әкелді. 121 ATF операциялық жоспарының 79-ы бұрын тергеуде болған күдіктілерге қатысты. "Қылмыстық қызметпен байланысты" санатында ұрланған қарулар бар, бірақ есепте көрсетілген 400 қарудың ішінде қаншасы қылмыс жасауда қолданылмаған, қылмыстық әрекеттің нәтижесі болғандары нақты көрсетілмеген. Әділет министрлігі хабарлағандай, "Жаңа Орлеан аймағында қылмысқа қолданылған қарулардың жүздеген іздерін қарап шығып, белгілі топ мүшелерімен және басқа қылмыскерлермен сұхбаттасқаннан кейін, ATF арнайы агенттері жергілікті топтар мен басқа қылмыскерлердің қару алу үшін пайдаланатын көз ретінде аймақтық қару көрмелерін анықтады". АҚШ-тан Мексикаға қару-жарақ тасымалдануына қатысты, АҚШ Үкіметтік Есеп беру кеңсесі (GAO) 2009 жылдың маусымында мынадай мәлімдеме жасады:

"Бір жылда Мексикаға қанша қару-жарақ заңсыз әкелінгенін анықтау мүмкін емес, бірақ соңғы 5 жылда Мексика билігі ұстаған және іздеген қару-жарақтардың шамамен 87 пайызы АҚШ-тан шыққан, деп хабарлайды Әділет министрлігінің Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросы (ATF). АҚШ және Мексика үкіметтерінің мәлімдемесіне сәйкес, соңғы жылдары бұл қарулардың қуаты мен қауіптілігі артып келеді. Бұл қарулардың көп бөлігі Оңтүстік-Батыс шекаралық штаттардағы қару дүкендерінен және қару көрмелерінен келеді. GAO есебі басқа да дереккөздер арқылы расталды. 2009 жылдың наурызында ATF-ның Феникс филиалының жетекшісі Уильям Ньюэлл АҚШ Өкілдер палатасының комиссиясы алдында куәлік беріп, "Есірткі сатушылар АҚШ-та, оның ішінде қару көрмелері мен блоха базарлары сияқты екінші нарықта атыс қарулары мен оқ-дәрілерді оңай ала алады. Штат заңнамасына байланысты, атыс қаруын жеке сату осы орындарда көбінесе сату алдында тіркеуді немесе тексеруді қажет етпейді" деді. ATF сондай-ақ "АҚШ-Мексика шекарасы арқылы заңсыз өтетін қарулардың қуаты артып келеді. ATF Мексикадағы 2005-2007 жылдардағы тәркіленген қаруларды талдап, есірткі сатушылар жиі қолданатын келесі қаруларды анықтады: 9 мм пистолеттер; .38 Super пистолеттер; 5.7 мм пистолеттер; .45 калибрлі пистолеттер; AR 15 типті мылтықтар; және AK 47 типті мылтықтар" деп хабарлады. Дегенмен, бұл тек ATF-қа іздеу үшін жіберілген қаруларға негізделген, Мексика үкіметі тәркілеген барлық атыс қаруларының шағын бөлігі, және олардың барлық тәркіленген қарулардың өкілі болу деңгейі күмәнді. Мексиканың Ұлттық Автономиялық Университетінің қауіпсіздік сарапшысы Рауль Бенитездің пікірінше, "Мексиканың Гватемаламен шекарасы осындай қарулардың кіретін басты нүктесі болып келді және бүгінде осы арқылы келетіндердің 10-15 пайызын құрауы мүмкін". Уильям Ла Женсе мен Максим Лотт Мексиканы "қарқынды қару базары" деп сипаттады, онда халықаралық көздерден әртүрлі әскери қаруларды сатып алуға болады: "Оңтүстік Кореядан фрагментациялық гранаталар, Қытайдан АК-47, Испания, Израиль және бұрынғы Кеңес блогының өндірушілерінен иыққа арқаланып атуға арналған ракета ұшырғыштар". Сонымен қатар, Мексиканың есірткі картельдері Латын Америкасының революциялық қозғалыстарымен, мысалы Колумбияның FARC тобымен ұзақ жылдардан бері есірткі және қару саудасы бойынша байланыс орнатқан. Барлық жеке тұлғалар толық автоматты қаруды алу үшін төленген 200 долларлық салықтың мөртабасын алу үшін, әдетте, бірнеше ай күтуге тиіс. Мөртаба алынғанға дейін III сыныптағы дилер толық автоматты қаруды өз бақылауында сақтайды. Сонымен қатар, 1986 жылғы "Оқ-дәрі иелерін қорғау туралы" заңға дейін жасалған толық автоматты қаруларды ғана беруге рұқсат етіледі. Мексикада табылған толық автоматты қарулардың ешқайсысы АҚШ-қа қатысты емес.