Кіріспе

Неміс авторы, редакторы және эссеісі Карл Филипп Мориц (Гамельн, 15 қыркүйек 1756 – Берлин, 26 маусым 1793) – «Қызыл дауыл» (Sturm und Drang), соңғы ағартушылық және классицизм дәуірлерінің неміс авторы, редакторы және эссеісі, сонымен қатар ерте неміс романтизміне де ықпал етті. Ол шапақшының шәкірті, мұғалім, журналист, әдеби сыншы, өнер және тіл білімі профессоры, сондай-ақ Берлиннің екі академиясының мүшесі болып өмір сүрді.

Өмірбаян

Мориц 1756 жылы Хамельн қаласында кедей отбасында дүниеге келді. Аз ғана білім алғаннан кейін, ол шляпа жасаушының шәкірті болды. Көңілі толмайтын тырысулардың соңынан Ганновердегі меценаттың назарына ілігіп, гимназияға түсті; алайда, ол көп ұзамай Готтағы Экхофтың актерлік ұсынысын қабылдады, бірақ сәтті болмаған соң оқу үшін (1776) Эрфуртқа оралды; дегенмен, қайта шаршап, Барбидегі Геррнхутерлерге (Моравия шіркеуі) қосылып, Виттенбергте теологияны оқыды (1777); содан кейін Потсдам әскери жетімханасында қайырымдылықты оқытты, бірақ көп ұзамай қайтадан саяхаттауға көшті. Берлинде сабақ берген кезде ол жазушы, уағыздаушы және ақын ретінде танылды, сосын Англияға барды. Одан кейін Берлин гимназиясында (жоғары мектепте) профессор болды. Соңыннан ол "Vossische Zeitung" газетін редакциялап, оны халыққа жақын етуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Кейін Италияға (1786) сапар шегіп, Гётемен кездесті, ал Германияға оралғаннан кейін Гётенің Веймардағы қонағы ретінде тұрды. Герцог Карл Август оған Берлин ғылым академиясына қабылдануына көмектесті, ал 1789 жылы Мориц Берлиндегі Корольдік Көркемсурет академиясында ежелгі тарихтан сабақ берді. Оның студенттерінің арасында Людвиг Тиек, Вильгельм Генрих Вакенродер және Александр фон Гумбольдт болды. Ол Жан-Польдің жанкүйері болды, Мозе Мендельсонмен және Асмус Якоб Карстенспен дос болды.