Игнац Мошелес: Богемиялық пианист және композитор өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Богемиялық пианист және композитор (1794–1870)

Исаак Игнац Мошелес (23 мамыр 1794 – 10 наурыз 1870) – богемиялық пианино виртуозы және композитор. Ол бастапқыда Лондонда, ал кейін Лейпцигте тұрды, онда досы және кейде шәкірті Феликс Мендельсонмен бірге консерваторияда фортепиано профессоры болып жұмыс істеді.

Ерте өмір және мансап

Мошелес 1794 жылы Прагада, Богемияда Клара Поппердің (Либен) және Жоахим Мосейс Мошелестің ұлы болып дүниеге келді. Ол неміс тілінде сөйлейтін, бай еврей саудагер отбасынан шыққан. Оның алғашқы аты Ысқақ еді. Әкесі гитара ойнайтын және балаларының бірі музыкант болсын деген ниетте болды. Бастапқыда ол үмітін Игнацтың әпкесіне тіреген, бірақ ол қарсылық білдірген соң, оның фортепиано сабақтары ағасына берілді. Игнац ерте жасынан Бетховеннің (сол кезде революциялық) фортепиано музыкасына құмарлық танытты, бірақ Прага консерваториясындағы оның ұстазы, Моцартты ұстанып, Бах, Моцарт және Муцио Клементиге назар аударуға шақырып, оны тоқтатуға тырысты. Әкесінің ерте қайтыс болуынан кейін Мошелес 1808 жылы Венаға қоныстанды. Оның қабілеттері соншалық болды, ол қалада Альбрехтсбергерден контрапункт пен теорияны, ал Сальериден композицияны оқыды. Осы кезде ол өзінің есімін "Ысқақ" дегеннен "Игнац" деп өзгертті. Ол 1814-1815 жылдардағы Вена конгресі кезінде Венада тұратын жетекші виртуоздардың бірі болды және осы кезде ол өте танымал болған Александр вариацияларын, Op. 32 фортепиано мен оркестрге арнап жазды, оны кейін бүкіл Еуропа бойынша орындады. Осы жерде ол сол кезде әлі композитор емес, фортепиано виртуозы болған Жакомо Мейербермен жақын дос болып, олардың импровизациялық фортепиано дуэттері жоғары бағаланды. Мошелес Хуммель мен Калькбреннерді де жақсы білген. 1820-ші жылдардағы виртуоздар арасында Хуммель, Калькбреннер, Крамер, Герц және Вебер оның ең танымал қарсыластары болды. Венада жүргенде Мошелес өзінің құрметіне бөленген Бетховенмен кездесті, ол жас жігіттің қабілетіне қатты таңғалып, өзінің баспагері Артарияның тапсырысы бойынша «Фиделио» операсының фортепианолық партитурасын дайындауды оған сеніп тапсырды. Бетховенге ұсынғанға дейін қолжазбасының соңына «Fine mit gottes Hülfe» («Құдайдың көмегімен аяқталды») деген сөздерді жазды. Бетховен Мошелес жасаған нұсқаны мақұлдады, бірақ «O Mensch, hilf dir selber!» («Адам, өзіңе өзің көмектес!») деген сөздерді қосты. Мошелес пен Бетховеннің жақсы қарым-қатынасы Бетховеннің өмірінің соңында екеуіне де маңызды болды.

Moscheles was born 1794 in Prague, Bohemia, the son of Klara Popper (Lieben) and Joachim Moises Moscheles. He was from an affluent German speaking Jewish merchant family. His first name was originally Isaac. His father played the guitar and was keen for one of his children to become a musician. Initially his hopes fixed on Ignaz's sister, but when she demurred, her piano lessons were transferred to her brother. Ignaz developed an early passion for the (then revolutionary) piano music of Beethoven, which the Mozartean Bedřich Diviš Weber, his teacher at the Prague Conservatory, attempted to curb, urging him to focus on Bach, Mozart and Muzio Clementi. After his father's early death, Moscheles settled in Vienna in 1808. His abilities were such that he was able to study in the city under Albrechtsberger for counterpoint and theory and Salieri for composition. At this time he changed his first name from "Isaac" to "Ignaz". He was one of the leading virtuosi resident in Vienna during the 1814–1815 Congress of Vienna, and it was at this time that he wrote his enormously popular virtuosic Alexander Variations, Op. 32 for piano and orchestra, which he later played throughout Europe. Here, too, he became a close friend of Giacomo Meyerbeer, at that time still a piano virtuoso, not yet a composer; their extemporized piano duets were highly acclaimed. Moscheles was also familiar with Hummel and Kalkbrenner. Among the virtuosi of the 1820s, Hummel, Kalkbrenner, Cramer, Herz and Weber were his most famous rivals. While in Vienna, Moscheles was able to meet his idol Beethoven, who was so impressed with the young man's abilities that he entrusted him with the preparation of the piano score of his opera Fidelio, commissioned by his publisher Artaria. At the end of his manuscript, before presenting it to Beethoven, Moscheles wrote the words Fine mit gottes Hülfe ("Finished with God's help"). Beethoven approved Moscheles's version, but appended the words O Mensch, hilf dir selber ("O Man, help thyself!"). Moscheles's good relations with Beethoven were to prove important to both at the end of Beethoven's life.

Сенімі мен отбасы

Мошелес 1814-15 жылдары Венада дінін сақтайтын яһуди болды. Оның әйелі оның Венадағы қауымның мүшесі екенін, сондай-ақ Венадағы еврей қауымы үшін бейбітшілікті тойлайтын ораторий жазғанын айтты. Өмірі бойы көптеген еврей музыканттары сияқты, ол Феликс Мендельсон, Антон Рубинштейн, Жозеф Йоахим және Фердинанд Хиллер сияқты ұқсас текті музыканттармен жақын байланыста болды. Ол Венадағы Эскелес отбасысы, Париждегі Лео отбасысы және Англиядағы Ротшильдтер сияқты еврей меценаттарымен де байланысын үзбеді. 1825 жылы Гамбургтегі синагогта Гамбургтік еврей банкирінің қызы, Генрих Хайнедің туысы Шарлотта Эмденге үйленді. Бірақ Англияға қоныс аударғаннан кейін Мошелес Англия шіркеуінің мүшесі болды. Оның балалары – екі ұл және үш қызы болды. Розен, ағасы Фридрих Август Розен сияқты, шығыстанушы болды, ол Мошелес сияқты Мендельсонның да досы еді. Оның немересі, сонымен қатар суретші Елька Розен, композитор Фредерик Делиусқа үйленді. Тағы бір немересі Мари Тереза, автор Чарльз Диккенстің ұлы Генри Филдинг Диккенске тұрмысқа шықты. Мошелес пианист және дирижер ретінде Еуропаны кеңінен аралап, ақырында Лондонға (1825–1846) қоныстанды, онда 1832 жылы Корольдік филармониялық қоғамның бірлескен директоры болды. Ол ешқашан еврей тегінен бас тартпады және Прагадағы туыстарын жиі көріп тұрды, олардың барлығы еврейлік сенімдерін сақтап қалды. Диккенс ұрпақтары арқылы ол адмирал Джеральд Чарльз Диккенстің арғы атасы және актер Гарри Ллойдтың бес атасы болады. Роше ұрпақтары арқылы ол музыка зерттеушісі Джером Рошеге арғы атасы, ал тарихшы Хелен Роше мен электрондық музыкант Майк Парадинасқа арғы-арғы атасы болады.

Мендельсон мен Лондон кезеңі

Веналық кезеңнен кейін Мошелес үшін еуропалық концерттік турлардың сенсациялық сериясы басталды. Карлсбадта Мошелестің ойнағанын естігеннен кейін Роберт Шуман бала кезінде фортепиано виртуозы болуға ұмтылды. Бірақ Мошелес Лондонда ерекше жылы қабылдауға ие болды, онда 1822 жылы Лондон музыка академиясының (кейіннен Корольдік музыка академиясы) құрметті мүшесі атанды. Жыл соңында ол күнделігіне: «Мен Англияда үйімде сезінемін» деп жазды және үйленгеннен кейін сол жерде қалды. Мошелес Еуропаның көптеген ірі қалаларын аралап, 1822 жылы Лондонда алғаш рет өнер көрсетіп, Мюцио Клементи мен Иоганн Баптист Крамердің достығын жеңіп алды. Мошелес сонымен қатар Муцио Клементидің шәкірті болды. 1823 жылдың наурыз айында Мошелес Сомерсеттегі Бат қаласына ұзақ сапар жасап, 4-ші фортепиано концерті (Op. 64) бойынша жұмыс істей бастады. Бристольге жасаған саяхатында Колеридж: «Мошелес Бристоль каналының көрінісіне ләззаттанады және былай дейді: «Клифтоннан Уэльс тауларының алғашқы көрінісінен артық не болуы мүмкін? Ұшқынсыз көрініс! Адажио жазуға арналған орын; көк таулар осы жарқын каналға керемет фон құрайды». Пианино концерті алғаш рет 16 маусымда Лондонда орындалды. Бірақ осыған дейін, 1824 жылы, ол Берлиндегі Абрахам Мендельсон Бартольдиге барып, балалары Феликс пен Фанниге сабақ беру туралы шақыруды қабылдады. Оларды кездестіргенде: «Бұрын-соңды мұндай отбасыны көрген емеспін. Он бес жастағы Феликс – құбылыс. Оның алдында қандай дарынды балалар бар? Ол қазірдің өзінде толыққанды суретші. Оның үлкен әпкесі Фанни да ерекше қабілетті» деді. Біраз уақыттан кейін: «Бүгін түстен кейін Феликс Мендельсонға алғашқы сабағымды бердім, мен бір сәтте де оқушы емес, ұстаздың қасында отырғанымды ұмытпадым» деп жазды. Осылайша ерекше қарқынды қарым-қатынас басталды, ол Мендельсонның өмірі бойына және одан кейін де жалғасты (ол 1847 жылы қайтыс болды). Мошелес 1829 жылы Феликсті алғаш рет Лондонға әкелуде маңызды рөл атқарды – Абрахам оны осы сапарға оның қамқорлығына тапсырды. Мошелес мұқият дайындалған. Лондонда ол Ротшильдтердің кештерінде тұрақты және табысты орындаушы, сондай-ақ музыкалық кеңесші болды, сонымен қатар сэр Джордж Смарт пен Филармониялық қоғамға баға жетпес көмек көрсетіп, өзінің концерттік турларында кездескен еуропалық музыканттардың таланты туралы кеңес берді. 1825 жылы Смарт Еуропаға жаңа музыка мен музыканттарды іздеу үшін барғанда, Мошелес оған байланыс тізімі мен таныстыру хаттарын берді, соның ішінде Бетховен мен Мендельсон да болды. Прагада Мошелес ағасы Смарттың жетекшісі болды. Смарт Берлиндегі Мендельсондарға барып, Феликс пен Фанни екеуіне де таң қалды. Бұл ақырында Мендельсонның 1829 жылы қоғамда дирижерлік етуге шақырылуына әкелді. 1827 жылы Мошелес Филармониялық қоғам мен өліп бара жатқан Бетховен арасында делдалдық жасады. Ол Бетховеннің ауру кезінде қоғамға қажетті қаржыны жіберуге көмектесті. Бетховен бұл үшін өзінің (толықтырылмаған) 10-шы симфониясын жазуды ұсынды. Мендельсонның 1829 жылдан өмірінің соңына дейін Англиядағы үлкен табысы оның досына да жақсы әсер етті. Мошелес музыкасы қазір ескірген болып көрінсе де, ол музыка мұғалімі ретінде үлкен сұранысқа ие болды және оның оқушылары арасында бай және аристократиялық сыныптардың көптеген балалары болды. Ол сондай-ақ «Принц Альберттің пианині» болып тағайындалды, бұл оның мәртебесін растады. Мошелес клавесинді сололық аспап ретінде қайта таныстырды. Ол сондай-ақ Лондонда (және басқа жерлерде) Мендельсонмен бірге концертте жиі өнер көрсетті – екі музыканттың да сүйіктісі Бахтың бірнеше клавиатуралы аспаптар үшін концерттері болды. Мұндай жағдайларда Мендельсон мен Мошелес бір-бірімен импровизациялық каденцаларда бәсекелескенімен танымал болды. Үш клавесиндік концертті бір рет Талберг үшінші клавиатурада, екінші рет Клара Шуманмен орындады. Мошелес көбінесе дирижер ретінде, әсіресе Бетховеннің дирижері ретінде пайда болды.

After his Viennese period there followed for Moscheles a sensational series of European concert tours – it was after hearing Moscheles play at Carlsbad that the boy Robert Schumann was fired to become a piano virtuoso himself. But Moscheles found an especially warm welcome in London, where in 1822 he was awarded an honorary membership of the London Academy of Music (later to become the Royal Academy of Music). At the end of the year he wrote in his diary, "I feel more and more at home in England", and he had no hesitation in settling there after his marriage. Moscheles visited most of the great capitals of Europe, making his first appearance in London in 1822, and there securing the friendship of Muzio Clementi and Johann Baptist Cramer. Moscheles was also a student of Muzio Clementi. In March 1823, Moscheles paid a long visit to Bath in Somerset and started work on his Piano Concerto No. 4 (Op. 64). On an excursion to Bristol, Coleridge says that, "Moscheles delights in the view of the Bristol Channel and adds, "What can be finer than the first view of the Welsh mountains from Clifton? an enchanting panorama? The very place to write an adagio; the blue mountains form such a grand background to this bright channel." The piano concerto had its first performance, in London, shortly afterwards, on 16 June. Before that, however, in 1824, he had accepted an invitation to visit Abraham Mendelssohn Bartholdy in Berlin to give some lessons to his children Felix and Fanny. His comments on meeting them were: "This is a family the like of which I have never known. Felix, a boy of fifteen is a phenomenon. What are all prodigies compared with him? He is already a mature artist. His elder sister Fanny is also extraordinarily gifted." Shortly afterwards he wrote: "This afternoon I gave Felix Mendelssohn his first lesson, without losing sight for a moment of the fact that I was sitting next to a master, not a pupil." Thus began a relationship of extraordinary intensity which lasted throughout and beyond Mendelssohn's life (he died in 1847). Moscheles was instrumental in bringing Felix to London for the first time in 1829 – Abraham entrusted Felix to his care for this visit. Moscheles had carefully prepared for it. In London, apart from becoming a regular and successful performer as well as a musical adviser for the soirées of the Rothschilds, he had become an invaluable aid for Sir George Smart and the Philharmonic Society, advising them of the talents of European musicians he encountered on his own concert tours. When Smart himself toured Europe in 1825 looking for new music and musicians for the Society, Moscheles furnished Smart with a list of contacts and letters of introduction, including both Beethoven and Mendelssohn. In Prague, Moscheles's brother acted as Smart's guide. Smart visited the Mendelssohns in Berlin and was impressed with both Felix and Fanny. This eventually led to Mendelssohn's invitation to conduct at the Society on his 1829 visit. In 1827, Moscheles acted as intermediary between the Philharmonic Society and the dying Beethoven. He helped persuade the Society to send Beethoven desperately needed funds during the composer's illness. In return, Beethoven offered to write for the Society his (uncompleted) Tenth Symphony. Mendelssohn's great success in England from 1829 until the end of his life also reflected well on his friend. Although Moscheles's music was now being looked on as a little old fashioned, he was heavily in demand as a music teacher and included amongst his pupils many children of the rich and aristocratic classes. He was also appointed "Pianist to Prince Albert", a sinecure, which nevertheless confirmed his status. Moscheles notably reintroduced the harpsichord as a solo recital instrument. He also often performed in concert with Mendelssohn in London (and elsewhere) – one great favourite of both musicians were Bach's concerti for multiple keyboard instruments. On these occasions Mendelssohn and Moscheles were renowned for vying with each other in impromptu cadenzas. Performances of the three harpsichord concerto were given, on one occasion with Thalberg at the third keyboard, on another with Clara Schumann. Moscheles often appeared as a conductor, especially of Beethoven.

Лейпциг жылдары

Осы кезеңде Мошелес музыка жазуды және концерттік турларда саяхаттауды жалғастырғанмен, ол табыс табу үшін оқытушылыққа қатты тәуелді болды, бұл оны үлкен стресске ұшыратты. Сондықтан Мендельсон 1843 жылы Лейпцигте консерватория құрғанда, ол өзінің досы Мошелесті сол жерге әріптес ретінде тартуға тырысты, концерттік және музыка жасау кестесінде оған жеткілікті уақыт беруге уәде берді. Бірнеше жылдан кейін, 1846 жылы Мошелес бұл лауазымды қуана қабылдады. Ол консерваторияның ұзақ жылдар бойы қызмет еткен және ондаған жылдар бойы фортепианодан сабақ берген көрнекті мүшесі болды. Консерватория, іс жүзінде, Мендельсонның музыкалық мұрасына арналған қасиетті орынға айналды. 1859-1863 жылдар аралығында Лейпцигте Мошелеспен оқыған сыншы және пианист Эдвард Даннреутер кейін былай деп жазды: [ ] консерваторияның фортепиано залындағы екі ескі рояльдің жексенбі күні түнгі сағат 12.30-дан таң атқанға дейін Мендельсонның ре минорлық концертін өздігінен репетициялайтыны туралы әңгіме тарады! Бұл, әдеттегідей болғандықтан. Осылайша, Вагнердің Мендельсонға (және Мейерберге) қарсы шабуыл жасауға тура келді, бұл шабуылды Вагнердің «Музыкадағы еврейлік» атты әйгілі мақаласындағы келемезді сөздерінен кейін жасады. Ол Вагнердің редакторы Бренделдің консерватория кеңесінен кетуін талап ету арқылы жасады. Мендельсон сияқты, Мошелес музыканың Бах пен Бетховен кезеңінде алтын ғасырына жеткенін сенді және Вагнер, Лист және Берлиоз көрсеткен жаңа бағыттарға күдікпен қарады (бірақ міндетті түрде қарсы болған жоқ). Дегенмен, оның барлығымен (әсіресе Вагнерден басқа) жеке қарым-қатынасы жақсы болды. Мендельсонның Ұлыбританиядағы мұрасы Лейпциг консерваториясының ағылшын музыканттары арасында жоғары беделге ие болуын қамтамасыз етті. Мошелес оқытқан кезеңде Артур Салливан мен Чарльз Вильерс Стэнфорд та осы консерваторияда білім алды. Мошелес 1870 жылдың 10 наурызында Лейпцигте қайтыс болды, бұл Лейпциг Гевандхаус оркестрімен соңғы репетициясына қатысқаннан соң тоғыз күн өткен соң болды.

Although throughout this period Moscheles continued to write music and travel on concert tours, he depended heavily on teaching for income, and this placed him under considerable stress. When therefore Mendelssohn established a Conservatory at Leipzig in 1843 he was keen to attract his friend Moscheles there as a colleague, promising him ample time in his schedules for concertising and music making. After several years, Moscheles gladly accepted the position in 1846. He became a longstanding and prominent member of the Conservatory faculty, teaching piano there for several decades. The Conservatory became in effect a shrine to Mendelssohn's musical legacy. The critic and pianist Edward Dannreuther, who studied under Moscheles at Leipzig between 1859 and 1863, later wrote:

[ ] it was whispered that the two old Grands in the pianoforte room of the Conservatorium were wont to rehearse Mendelssohn's D minor Concerto all alone by themselves, from 12.30 on Sunday night until cock crow! Force of habit, probably. It thus fell to Moscheles to lead the counter attack on Wagner after the latter's snide attack on Mendelssohn (and Meyerbeer) in his notorious article Das Judenthum in der Musik ("Jewry in Music"), which he did by requesting the resignation from the Conservatory's board of Wagner's editor, Brendel. Like Mendelssohn, Moscheles believed that music had reached its Golden Age during the period Bach to Beethoven, and was suspicious of (although not necessarily antagonistic towards) new directions such as those shown by Wagner, Liszt and Berlioz. Nevertheless, his personal relations with all of these (except perhaps Wagner) remained cordial. The Mendelssohn legacy in Britain meant that the Leipzig Conservatory had a high reputation amongst English musicians and amongst those who studied there during Moscheles's time were Arthur Sullivan and Charles Villiers Stanford. Moscheles died in Leipzig on 10 March 1870, nine days after attending his last rehearsal with the Leipzig Gewandhaus Orchestra.

Музыка

142 опус нөмірінің ішінде Мошелес бірқатар симфониялық шығармалар жазды. Овертюрадан, балеттен және симфониядан басқа, барлығы фортепиано мен оркестр үшін жазылған: сегіз фортепиано концерті (соңғысы тек фрагмент түрінде сақталған, оркестрлік партиялары жоқ) және халық әндеріне арналған вариациялар мен фантазиялар жиынтығы. Оның төртінші фортепиано концертінің финалының негізгі тақырыбы "Британ гранадерлері" әніне негізделген. Мошелес сонымен қатар бірнеше камералық шығармалар қалдырды (соның ішінде жазылған фортепиано триосы), және фортепианоға арналған көптеген шығармалар, оның ішінде сонаталар мен этюдтер, тіпті Мошелес музыкасы ұмытылған кезде де озық студенттер оларды оқуын жалғастырды. Сондай-ақ, бірнеше ән де бар. Жақында, осы композитордың және оның замандастарының шығармаларына деген қызығушылықтың шағын, бірақ байқалатын жаңаруымен, Moscheles-тің көптеген шығармалары компакт-дискіде қолжетімді болды, әсіресе шағын және тәуелсіз жазба компаниялары арқылы. Барлық аяқталған фортепиано концерттері мен фортепиано мен оркестрге арналған фантазиялар Говард Шелли орындауында Hyperion Records лейблінде бар, ол сонымен қатар Тасмания симфониялық оркестріне жетекшілік етті; олар сондай-ақ Пирс Лейн орындауындағы толық фортепиано этюдтерін шығарды. Иан Хобсон алғашқы алтысын жазды және Шелли жазбаған екі вариацияны қосты.