Йоханн Баптист Штраус I: Австриялық композитор өмірі мен шығармашылығы
Johann Strauss I
Йоханн Баптист Штраус I (1804-1849) – австриялық композитор, вальс, полька, галоптардың авторы. "Радецкий маршымен" әйгітэлді, музыкалық әулеттің негізін қалаушы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия композиторы (1804–1849)
Austrian composer (1804–1849)
Иоганн Баптист Штраус I (14 наурыз 1804 – 25 қыркүйек 1849), сондай-ақ Иоганн Штраус аға, Ұлы немесе Әке (Johann Strauß Vater) деп те аталады, Романтикалық дәуірдің австриялық композиторы. Ол жеңіл музыкасымен, атап айтқанда вальстер, полькалар және галоптармен танымал болды, оларды Джозеф Ланнермен бірге кеңінен таратып, оның ұлдары – Иоганн, Йозеф және Эдуард – музыкалық династиясын жалғастыру үшін негіз қалады. Ол ең белгілісі Радецкий маршысымен (Иосиф Радецкий фон Радецтің құрметіне аталған) шығармасымен танымал.
Johann Baptist Strauss I (; 14 March 1804 – 25 September 1849), also known as Johann Strauss Sr., the Elder or the Father (Johann Strauß Vater), was an Austrian composer of the Romantic Period. He was famous for his light music, namely waltzes, polkas, and galops, which he popularized alongside Joseph Lanner, thereby setting the foundations for his sons—Johann, Josef and Eduard—to carry on his musical dynasty. He is best known for his composition of the Radetzky March (named after Joseph Radetzky von Radetz).
Өмір және жұмыс
Иоганн Штраус Леопольдштадтта (қазіргі Вена) дүниеге келген. Штраустың ата-анасы Франц Боргиас Штраус (10 қазан 1764 – 5 сәуір 1816) және Барбара Доллманн (3 желтоқсан 1770 – 28 тамыз 1811) қонақүй иелері болған. Ол католик болып туған. Штраустың анасы жеті жасында «жақырап жүретін қызбадан» қайтыс болды, ал бес жылдан кейін әкесі Дунай өзенінде суға батып, мүмкін, өз-өзіне қол жұмсады. Штраустың қамқоршысы, тігінші Антон Мюллер оны кітапты жинақтаушы Иоганн Лихтшайдлдің шәкірті етіп орналастырды; Штраус шәкірттікпен қатар скрипка мен виоладан сабақ алды. Кейінірек ұлы Иоганн Штраус II айтқан әңгімеге қайшы, Штраус 1822 жылы кітапты баулаушы шәкірті болуды сәтті аяқтады. Ол өзінің тобымен Германия, Нидерланды, Бельгия және Ұлыбританияда гастрольдік сапарлар жасады. Осы Штраусс оркестрінің дирижерлік тізгіні мен басқаруын ақырында оның ұлдарына берді, ол 1901 жылы Эдуард Штраус таратып жібергенге дейін. 1837 жылы Францияға саяхатта Штраус квадриллді естіп, оларды өзі жазуға кірісті, 1840 жылы Фашингте бұл биді Австрияға әкелуге үлкен үлес қосты, онда ол өте танымал болды. Осы саяхат (1837 жылы) Штраустың әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан көрермендер арасында танымалдылығын дәлелдеді және бұл 1838 жылы Виктория патшайымының таққа отыруына арналған Англиядағы музыкалық өнеркөрсету жоспарына жол ашты. Штраус өз шығармаларына замандас әуендерін де енгізді, мысалы, «Винер карнавал» операсына Оберон увертюрасын қосты, 3-ші шығармасы, сондай-ақ (сол кездегі бұрынғы) француз ұлттық әнұраны «La Marseillaise»-ті «Paris Walzer», Op. 101-ге енгізді. Штраус 1825 жылы Венадағы Лихтенталь шіркеуінде Мария Анна Штреймге (1801–1870) үйленді. Некеде оның жиі шетелге саяхаттауынан туындаған ұзақ уақытқа созылған болмауынан, бірте-бірте алыстауына әкелді. Олардың алты баласы болды: Иоганн (1825 жылы туған), Йозеф (1827 жылы туған), Анна (1829 жылы туған), Тереза (1831 жылы туған), Фердинанд (1834 жылы туған, он ай ғана өмір сүрген) және Эдуард (1835 жылы туған). Эдуардтың тұңғыш ұлы Иоганн Штраус III болды. Отбасылық үйі «Hirschenhaus» деп аталды, бірақ Венада «Goldener Hirsch» (Алтын айғыр) деп танылды. Штраус қатаң тәртіпті адам болды және ұлдарының музыкалық талантына қарамастан, олардың ешқайсысының да музыкада мансап құруын қаламады. Иоганн-младший банк саласында білім алуы керек еді, оның ағасы Йозеф Штраус әскери мансапқа тағайындалды, ал ең жас Эдуард Штраус Австрия консулына кіруі керек еді. 1834 жылы Штраус сегіз баласы бар Эмили Трампушпен байланыс жасады. 1844 жылы күйеуі Эмилиден туған қызының әкесі екенін ашық мойындағанда Мария Анна ажырасуға талап етті. Ажырасқаннан кейін Анна Штраус Иоганн Штраус II-нің музыкалық мансабын дамытуға бел буды. Отбасылық проблемаларға қарамастан, аға Штраус жиі гастрольдік сапарлар жасады және көптеген қайырымдылық ұйымдарына жаңа шығармалар жазуға әрдайым дайын болды. Оның вальстері бірте-бірте ауылдық биден кейінгі ұрпақтарға танымал Вена вальсіне айналды. Олар үш төрттік уақытта қысқа кіріспемен жазылды; көбінесе бес екі бөлімді вальс құрылымының кейінгі тізбегіне аз немесе ешқандай сілтеме жасалмайды; әдетте қысқа кодамен қоса беріледі және қозғаушы аяқтаумен аяқталады, бірақ оның ұлы Иоганн Штраус II вальс құрылымын кеңейтіп, әкесіне қарағанда көбірек аспаптарды қолданды. Ол өзінің үлкен ұлы сияқты музыкалық таланты жоқ болса да, сондай-ақ іскерлік ақыл-ойы да жеткіліксіз болса да, ол Джозеф Ланнермен бірге жеке атаулары бар шығармаларды жазуға тырысқан алғашқы вальс композиторларының бірі болды, бұл олардың ноталарын сатуды арттыруға бағытталған, соның арқасында музыка әуесқойлары сол шығармаларды оңай тануға мүмкіндік алды. Шын мәнінде, өзінің есімін қалыптастырған Венадағы Sperl Ballroom-дағы қойылымдары кезінде ол балуан залдың меценаттарынан белгіленген кіру ақысын жинау тұжырымдамасын ұстанды, бұл бұрынғы коллекция тақтасын өткізу практикасынан өзгеше болды, онда кіріс меценаттардың ізгі ниетіне байланысты болды. Иоганн Штраус II әкесінің шығармаларын жиі орындап, оларға деген құрметін ашық білдірді, бірақ олардың бәсекелестігі күшті екені, сол кездегі баспасөз оны қоздырғаны виеналықтарға құпия емес еді. Иоганн Штраус I өзінің ұлына дирижерлік дебют ұсынған Доммайер казиносында қайтадан ойнаудан бас тартты және өмірінде ұлынан мансаптық жағынан жоғары тұрды, бірақ Штраус II классикалық репертуарда одан танымал болды. 1846 жылы Иоганн Штраус I император Фердинанд I-ден K. K. Hofballmusikdirektor (Императорлық және Корольдік сарай балдарының музыка директоры) құрметті атағын алды.
Johann Strauss was born in Leopoldstadt (now in Vienna). Strauss's parents, Franz Borgias Strauss (10 October 1764 – 5 April 1816) and Barbara Dollmann (3 December 1770 – 28 August 1811), were innkeepers (Zum heiligen Florian). He was born a Roman Catholic. Strauss’ mother died of 'creeping fever' when he was seven and five years later his father drowned, possibly as a result of suicide, in the Danube river. Strauss' guardian, the tailor Anton Müller, placed him as an apprentice to the bookbinder, Johann Lichtscheidl; Strauss took lessons in the violin and viola in addition to fulfilling his apprenticeship. Contrary to a story later told by his son Johann Strauss II, Strauss successfully completed his bookbinder apprenticeship in 1822. He toured with his band to Germany, the Netherlands, Belgium and Britain. The conducting reins and management of this Strauss Orchestra would eventually be passed on to the hands of his sons until its disbandment by Eduard Strauss in 1901. On a trip to France in 1837 Strauss heard the quadrille and began to compose them himself, becoming largely responsible for introducing that dance to Austria in the 1840 Fasching, where it became very popular. It was this very trip (in 1837) which has proved Strauss' popularity with audiences from different social backgrounds and this paved the way to forming an ambitious plan to perform his music in England for the coronation of Queen Victoria in 1838. Strauss also adapted various popular melodies of his day into his works so as to ensure a wider audience, as evidenced in the incorporation of the Oberon overture into his early waltz, "Wiener Carneval", Op. 3, and also the (at the time former) French national anthem "La Marseillaise" into his "Paris Walzer", Op. 101. Strauss married Maria Anna Streim (1801–1870) in 1825 in the Roman Catholic Lichtental Parish Church in Vienna. The marriage was relatively unhappy because of his prolonged absences caused by frequent tours abroad which led to a gradual alienation. They had six children: Johann (born 1825), Josef (born 1827), Anna (born 1829), Therese (born 1831), Ferdinand (born 1834 and living only ten months) and Eduard (born 1835). Eduard's first son was Johann Strauss III. The family home was called 'Hirschenhaus' but was better known in Vienna as the 'Goldener Hirsch' (The Golden Stag). Strauss was a strict disciplinarian and demanded that none of his sons pursue careers in music, despite their display of musical talent. Johann Junior was to study banking, likewise his brother Josef Strauss was destined for a military career, whereas the youngest Eduard Strauss was expected to join the Austrian consulate. By 1834 Strauss had taken a mistress, Emilie Trampusch, with whom he had eight children. When her husband openly acknowledged his paternity of a daughter born to Emilie in 1844, Maria Anna sued for divorce. With the ending of the marriage, Anna Strauss determined to further Johann Strauss II's musical career, allowing him to develop his skills as a composer. Despite family problems, Strauss senior continued to tour frequently and was always prepared to write novelty pieces for numerous charitable organizations. His waltzes were gradually developed from a rustic peasant dance into one which posterity would recognize as the Viennese waltz. They were written in three quarter time with a short introduction; often with little or no reference to the later chain of five two part waltz structure; usually appended with a short coda and concluded in a stirring finish, although his son Johann Strauss II expanded the waltz structure and utilized more instruments than his father. While he did not possess a musical talent as rich as his eldest son's, nor a business mind as astute, he was among the handful of early waltz composers along with Joseph Lanner to actively write pieces with individual titles — with the view to boost sales of their sheet music — which enabled music enthusiasts to easily recognize those pieces. In fact, during his performances at the Sperl Ballroom in Vienna, where he established his name, he actively pursued the concept of collecting a fixed entrance fee from the patrons of the ballroom instead of the old practice of passing around a collection plate where income was reliant on the goodwill of the patrons. Johann Strauss II often played his father's works and openly declared his admiration of them, although it was no secret to the Viennese that their rivalry was intense, with the press at that time fueling it. Johann Strauss I refused to play again at the Dommayer's Casino, which offered his son his conducting debut, and was to tower over his son during his lifetime in terms of career advancement, but Strauss II was to eclipse him in terms of popularity in the classical repertoire. In 1846, Johann Strauss I was awarded the honorary title of K. K. Hofballmusikdirektor (Director of Music for the Imperial and Royal Court Balls) by Emperor Ferdinand I.
Штраус 25 қыркүйекте 1849 жылы Венада 45 жасында қызыл жегіден қайтыс болды, оған өзінің заңды емес балаларының бірінен жұққан. Ол Доблинг зиратында достасы Джозеф Ланнердің қасына жерленді. 1904 жылы олардың екеуінің де мәйіті Zentralfriedhof зиратындағы құрметті қабірлерге көшірілді. Бұрынғы Доблинг зираты қазірде Штраус Ланнер паркі болып табылады. Гектор Берлиоз «Вена вальсінің әкесіне» құрмет көрсетіп, «Вена Штрауссыз Австриясыз Дунайсыз сияқты» деген пікір білдірді. Элис Купер және басқалармен бірге гитарист Нита Штраус өзінің Иоганн Штраустың ұрпағы екенін мәлімдейді.
Strauss died in Vienna on 25 September 1849 at the age of 45 from scarlet fever contracted from one of his illegitimate children. He was buried at the Döblinger cemetery beside his friend Joseph Lanner. In 1904, both of their remains were transferred to the graves of honour at the Zentralfriedhof. The former Döbling Cemetery is now a Strauss Lanner Park. Hector Berlioz paid tribute to the 'Father of the Viennese Waltz' by commenting that "Vienna without Strauss is like Austria without the Danube". Nita Strauss, guitarist with Alice Cooper and others, claims to be a descendant of Johann Strauss.
Täuberln Walzer, Op. 1 Little Doves (1827)
Döblinger Réunion Walzer, Op. 2 Dobling Reunion Waltz
Wiener Carneval, Op. 3 Viennese Carnival (1828)
Kettenbrücke Walzer, Op. 4 Suspension Bridge (1828)
Gesellschafts Walzer, Op. 5 Association’s Waltz
Wiener Launen Walzer, Op. 6 Vienna Fancies Waltz
Tivoli Rutsch Walzer, Op. 39 Tivoli Slide (1830)
Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben! Walzer, Op. 49 Life is a Dance
Elisabethen Walzer, Op. 71
Philomelen Walzer, Op. 82
Paris Walzer, Op. 101 (1838)
Huldigung der Königin Victoria von Grossbritannien, Op. 103 Homage to Queen Victoria of Great Britain
Wiener Gemüths Walzer, Op. 116 Viennese Sentiments (1840)
Loreley Rhein Klänge, Op. 154 Echoes of the Rhine Loreley (1843)