Йоханн Штраус II: «Вальс королі» өмірі мен шығармашылығы
Johann Strauss II
Йоханн Штраус II – австриялық композитор, «Вальс королі» атанған. 500-ден астам вальс, полька, оперетталар авторы. «Көк Дунай», «Венский вальс» сияқты әндерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия композиторы (1825–1899)
Austrian composer (1825–1899)
Иоганн Баптист Штраус II (; 25 қазан 1825 – 3 маусым 1899), сондай-ақ Иоганн Штраус кіші, кіші немесе Ұлы деп те аталады, жеңіл музыканың, әсіресе би музыкасы мен оперетталардың австриялық композиторы, сонымен қатар скрипкашы болды. Ол 500-ден астам вальс, полька, квадриль және басқа да би музыкасы, сондай-ақ бірнеше оперетта мен балет шығармаларын жазды. Өмірінде ол "Вальс патшасы" деп танылып, 19 ғасырда Венада вальстің танымалдылығын арттыруға зор үлес қосты. Иоганн Штраустың ең әйгілі туындыларының қатарында – "Көк Дунай", "Император вальсі" ("Kaiser Walzer"), "Вена орманынан әңгімелер", "Көктем дауысы" ("Frühlingsstimmen") және "Трич-Траш полькасы" бар. Оның оперетталарының ішінде "Жарқанат" ("Die Fledermaus") және "Цыган бароны" ("Der Zigeunerbaron") ең танымал. Штраус – Иоганн Штраус I мен оның бірінші әйелі Мария Анна Штреймнің ұлы болды. Оның кіші інілері Йозеф пен Эдуард Штраустар да жеңіл музыка композиторлары болды, бірақ олар ағаларындай кең танылмады.
Johann Baptist Strauss II (; 25 October 1825 – 3 June 1899), also known as Johann Strauss Jr., the Younger or the Son (links=no), was an Austrian composer of light music, particularly dance music and operettas as well as a violinist. He composed over 500 waltzes, polkas, quadrilles, and other types of dance music, as well as several operettas and a ballet. In his lifetime, he was known as "The Waltz King", and was largely responsible for the popularity of the waltz in Vienna during the 19th century. Some of Johann Strauss's most famous works include "The Blue Danube", "Kaiser Walzer" (Emperor Waltz), "Tales from the Vienna Woods", "Frühlingsstimmen", and the "Tritsch Tratsch Polka". Among his operettas, Die Fledermaus and Der Zigeunerbaron are the best known. Strauss was the son of Johann Strauss I and his first wife Maria Anna Streim. Two younger brothers, Josef and Eduard Strauss, also became composers of light music, although they were never as well known as their brother.
Атаудың жазылуы
Штраусс есімі анықтамалық кітаптарда көбінесе "ß" (Strauß) әрпімен кездессе де, Штраусс өзінің атын ұзын "s" және дөңгелек "s" (Strauſs) әрпімен жазған, бұл көне қолжазбаларда қолданылатын Fraktur ß әрпінің орнын басатын форма болды. Оның отбасы оны "Шани" (Джонни) деп шақыратын, бұл француз тіліндегі "Жан" сөзінен алынып, мейірімділік білдіретін "i" жалғауымен толықтырылған.
Although the name Strauss can be found in reference books frequently with "ß" (Strauß), Strauss himself wrote his name with a long "s" and a round "s" (Strauſs), which was a replacement form for the Fraktur ß used in antique manuscripts. His family called him "Schani" (Johnny), derived from the French "Jean" with addition of the endearment ending " i".
Ерте өмір
Штраус 1825 жылғы 25 қазанда Венаға жақын Сент-Ульрихте (қазіргі Нойбаудың бір бөлігі), Австрияда, композитор Иоганн Штраус I және оның бірінші әйелі Мария Анна Штрейм отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің бабасы венгр еврейі болған – нацистер Штраустың музыкасын "неміс" деп жоғары бағалап, кейіннен осы фактіні жасыруға тырысты. Әкесі оның музыкант емес, банкир болуын қалаған. Тек әкесі өзінің отбасын Эмили Трампуш үшін тастап кеткен соң ғана, ұлы анасының қолдауымен композиторлық мансабына толыққанды бейіл бөлді. Штраус контрапункт пен гармонияны теоретик профессор Йоахим Хоффманнан оқыды. Ол бастапқыда кішкентай оркестрін құрды, мүшелерін "Зур Штудт Белград" тавернасынан жинады, онда жұмыс іздеген музыканттарды оңай жалдауға болатын.
Strauss was born into a Catholic family in St Ulrich near Vienna (now a part of Neubau), Austria, on 25 October 1825, to the composer Johann Strauss I and his first wife, Maria Anna Streim. His paternal great grandfather was a Hungarian Jew – a fact which the Nazis, who lionised Strauss's music as "so German", later tried to conceal. His father did not want him to become a musician but rather a banker. It was only when the father abandoned his family for a mistress, Emilie Trampusch [de], that the son was able to concentrate fully on a career as a composer with the support of his mother. Strauss studied counterpoint and harmony with theorist Professor Joachim Hoffmann, He initially formed his small orchestra where he recruited his members at the Zur Stadt Belgrad tavern, where musicians seeking work could be hired easily.
Композитор ретінде дебют
Иоганн Штраус I-нің жергілікті ойын-сауық орындарына тигізген ықпалы зор болғандықтан, олардың көптегені әкесінің ашуын қорқып, кіші Штраусқа келісімшарт ұсынуға тартынды. Бұл оның көптеген алғашқы табыстарына куә болған орын еді. Штраус 1844 жылғы қазан айында Доммайерде өнер көрсете бастады, онда ол "Sinngedichte", Op. 1 және "Gunstwerber", Op. 4 вальстері, сондай-ақ "Herzenslust", Op. 3 полькасы сияқты алғашқы туындыларын орындады. 1848 жылғы Австрия империясындағы төңкерістер Венаны дүрліктірді, соның салдарынан әке мен бала арасындағы қатыгез бәсекелестік одан да айқын көрінді. Ұлы төңкерісшілердің жағына қосылуға шешім қабылдады. Бұл шешім оның мансабына зиян келтірді, себебі Австрия патшалығы оған екі рет KK Hofballmusikdirektor лауазымын бермей қойды, бұл лауазым алғаш рет Иоганн I-ге оның музыкалық еңбегін мойындау үшін арналған еді. Сонымен қатар, кіші Штраус "Марсельезаны" қоғамда орындағаны үшін Вена билігі тарапынан тұтқындалды, бірақ кейіннен босатылды. Үлкен Штраус монархияға адал қалды және "Радецкий маршын", Op. 228 (Габсбургтер фельдмаршалы Иосиф Радецкий фон Радецкеге арналған) жазды, ол оның ең танымал шығармаларының біріне айналды. 1849 жылы Венада қызыл денге жұққаннан кейін үлкен Штраус қайтыс болған соң, кіші Штраус екі оркестрді біріктіріп, концерттік турларға шықты. Ол "Көк Дунай" вальсін және басқа да шығармаларын орындап, үлкен құрметке ие болды.
Johann Strauss I's influence over the local entertainment establishments meant that many of them were wary of offering the younger Strauss a contract for fear of angering the father. which had been the site of many of his earlier triumphs. Strauss made his debut at Dommayer's in October 1844, where he performed some of his first works, such as the waltzes "Sinngedichte", Op. 1 and "Gunstwerber", Op. 4 and the polka "Herzenslust", Op. 3. Vienna was wracked by the revolutions of 1848 in the Austrian Empire, and the intense rivalry between father and son became much more apparent. The son decided to side with the revolutionaries. It was a decision that was professionally disadvantageous, as the Austrian royalty twice denied him the much coveted position of KK Hofballmusikdirektor, which was first designated especially for Johann I in recognition of his musical contributions. Further, the younger Strauss was also arrested by the Viennese authorities for publicly playing "La Marseillaise", but was later acquitted. The elder Strauss remained loyal to the monarchy and composed his "Radetzky March", Op. 228 (dedicated to the Habsburg field marshal Joseph Radetzky von Radetz), which would become one of his best known compositions. When the elder Strauss died from scarlet fever in Vienna in 1849, the younger Strauss merged both their orchestras and engaged in further tours. performing his "Blue Danube" waltz, amongst other pieces, to great acclaim.
Некелер
1862 жылы Штраус әнші Генриетта Треффцкеге үйленді, олар 1878 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Ол қайтыс болғаннан кейін алты аптадан соң Штраус актриса Анжелика Диттрихке үйленді. Диттрих оның музыкасын ынталы түрде қолдамады, олардың әлеуметтік статусы мен пікірлердегі айырмашылықтары, әсіресе оның салқын мінезі, оны ажырасуға итермеледі. Сонымен қатар, Филипп Фарбах жас Штраустың KK Hofballmusikdirektor лауазымына алғашқы өтінішіне жауап бермей, бас тартты. Парижде танымал болған неміс оперетта композиторы Жак Оффенбах та оперетта саласында Штраустың бәсекелесі болды. Штраусты басқа да көрнекті композиторлар құрметтеді: Рихард Вагнер бір кезде "Шарап, әйелдер және ән" (Wein, Weib und Gesang) вальсін ұнатып тыңдайтынын мойындады. Рихард Штраус (туыс емес) өзінің "Розенкавальер" вальсін жазғанда Иоганн Штраус туралы айта келіп: "Венаның күлімдеген гениін қалай ұмытуға болады?" деді. Иоганн Брамс Штраустың жеке досы болды; ол "Қошайық, миллиондаған адамдар!" ("Seid umschlungen, Millionen!") вальсін, Op. 443, оған арнады. Екі композитордың да өмірбаянында Штраустың әйелі Адельдің Брамске әдеттегідей, желігіне автограф қоюын сұрағаны туралы әңгіме айтылады. Композиторлар көбінесе өзінің ең танымал шығармаларынан бірнеше такт жазып, содан кейін қолы қоятын. Алайда Брамс "Көк Дунайдан" бірнеше такт жазып, оның астына: "Өкінішке орай, Иоганнес Брамс емес" деп жазды.
Strauss married the singer Henrietta Treffz in 1862, and they remained together until her death in 1878. Six weeks after her death, Strauss married the actress Angelika Dittrich. Dittrich was not a fervent supporter of his music, and their differences in status and opinion, and especially her indiscretion, led him to seek a divorce. Also, Philipp Fahrbach denied the younger Strauss the commanding position of the KK Hofballmusikdirektor when the latter first applied for the post. The German operetta composer Jacques Offenbach, who made his name in Paris, also posed a challenge to Strauss in the operetta field. Strauss was admired by other prominent composers: Richard Wagner once admitted that he liked the waltz "Wein, Weib und Gesang" (Wine, Women and Song) Op. 333. Richard Strauss (unrelated), when writing his Rosenkavalier waltzes, said in reference to Johann Strauss, "How could I forget the laughing genius of Vienna?" Johannes Brahms was a personal friend of Strauss; the latter dedicated his waltz "Seid umschlungen, Millionen!" ("Be Embraced, You Millions! "), Op. 443, to him. A story is told in biographies of both men that Strauss's wife Adele approached Brahms with a customary request that he autograph her fan. It was usual for the composer to inscribe a few measures of his best known music, and then sign his name. Brahms, however, inscribed a few measures from the "Blue Danube", and then wrote beneath it: "Unfortunately, NOT by Johannes Brahms."
Сахналық жұмыстар
Штраустың ең танымал оперетталары – «Жарқанат», «Венециядағы бір түн» және «Циган бароны». Оның оперетталарының тақырыптарынан алынған көптеген би өнерлері бар, мысалы, «Кальястро вальсі» Op. 370 («Венадағы Кальястродан»), «О, сүйкімді мамыр» вальсі Op. 375 («Принц Метуселемнен»), «Оңтүстік гүлдері» вальсі Op. 388 («Патшайымның тісқақ жамылғысынан») және «Сүйісқандық вальсі» Op. 400 («Қызықты соғыстан»), олар ұмытылып, кеңінен танымал болды. Штраус сонымен қатар «Риттер Пазман» операсын жазды және 1899 жылы қайтыс болғанда «Күлшегір» балетін құрастыру үстінде болды.
The most famous of Strauss' operettas are Die Fledermaus, Eine Nacht in Venedig, and Der Zigeunerbaron. There are many dance pieces drawn from themes of his operettas, such as "Cagliostro Walzer" Op. 370 (from Cagliostro in Wien), "O Schöner Mai" Walzer Op. 375 (from Prinz Methusalem), "Rosen aus dem Süden" Walzer Op. 388 (from Das Spitzentuch der Königin), and "Kuss Walzer" op. 400 (from Der lustige Krieg), that have survived obscurity and become well known. Strauss also wrote an opera, Ritter Pázmán, and was in the middle of composing a ballet, Aschenbrödel, when he died in 1899.
Өлім және мұра
Штраус өмір бойы әртүрлі денсаулық проблемаларынан, соның ішінде гипохондриядан, бірнеше фобиядан және бронхиалдық катарардан зардап шекті. 1899 жылдың мамыр айының соңында ол тыныс алу жолдарының ауруына шалдықты, ол плевропневмонияға ұласты, ал 1899 жылдың 3 маусымында 73 жасында Венада қайтыс болды. Ол Орталық зиратта жерленген. Ол қайтыс болған кезде әлі де «Ашенбродель» балетін аяқтаумен айналысып жатқан еді. 1929 жылы Вена филармониясымен арнайы Штраустың бағдарламасын орындаған Клеменс Краустың күш-жігерінің арқасында Штраустың музыкасы қазір Венадағы жыл сайынғы Жаңа жылдық концертте тұрақты түрде орындалады. Штраустың көрнекті орындаушыларының қатарында Вилли Босковский, Штраустың отбасылық дәстүріне сәйкес, скрипканы қолға ұстап дирижерлік ету дәстүрін жалғастырған, сондай-ақ Герберт фон Караян, Карлос Клейбер, Лорин Маазель, Зубин Мехта және Риккардо Мути бар. Бұған қоса, 1966 жылы құрылған Венаның Иоганн Штраусс оркестрі, Штраусс отбасын әйгілі еткен гастрольдік оркестрлерге құрмет көрсетеді. 1987 жылы голландтық скрипкашы және дирижер Андре Риу да Иоганн Штраусс оркестрін құрды. Эдуард Штраус таңқаларлықтай түрде 13 ақпанда 1901 жылы әлемнің 840 қаласында концерттер бергеннен кейін Штраусс оркестрін таратып, аспаптарды кепілге берді. Оркестрдің соңғы скрипкалары Екінші дүниежүзілік соғыстың от кешкен кезінде жойылды. Бүгінде орындалатын Штраустың көптеген шығармалары бұрын сәл өзгеше нұсқада болған болуы мүмкін, себебі Эдуард Штраус 1907 жылы Венаның Марияхильф ауданындағы пеш зауытында Штраустың түпнұсқалық оркестрлік мұрағатының көп бөлігін жойды. Үш бауырдың арасында тірі қалған жалғыз Эдуард, өзі мен бауыры Йозеф арасындағы келісімге сәйкес, кім аман қалса, сол екіншісінің шығармаларын жояды деген келісімге келгеннен кейін, бұл қатаң шараны қолданды. Бұл шара Штраусс отбасының шығармаларын басқа композиторлардың иелігіне өтуіне жол бермеуді мақсат еткен. Бұл Штраустың Венаның тағы бір танымал вальс және марш композиторы Карл Майкл Зихермен бәсекелесуінен туындаған болуы мүмкін. Венада Иоганн Штраус II-ге арналған екі мұражай бар. 1860 жылдары ол тұрған Пратертрасседегі резиденциясы қазір Вена мұражайының бөлігі болып табылады. Штраусс мұражайы бүкіл отбасы туралы, бірақ негізгі назар Иоганн Штраус II-ге арналған.
Strauss often suffered from a variety of lifelong health problems, including hypochondria, several phobias, and bronchial catarrh. In late May of 1899, he developed a respiratory illness which developed into pleuropneumonia, and on 3 June 1899 he died in Vienna, at the age of 73. He was buried in the Zentralfriedhof. At the time of his death, he was still composing his ballet Aschenbrödel. As a result of the efforts by Clemens Krauss, who performed a special all Strauss programme in 1929 with the Vienna Philharmonic, Strauss's music is now regularly performed at the annual Vienna New Year's Concert. Distinguished Strauss interpreters include Willi Boskovsky, who carried on the Vorgeiger tradition of conducting with violin in hand, as was the Strauss family custom, as well as Herbert von Karajan, Carlos Kleiber, Lorin Maazel, Zubin Mehta and Riccardo Muti. In addition, the Wiener Johann Strauss Orchester, which was formed in 1966, pays tribute to the touring orchestras which once made the Strauss family so famous. In 1987 Dutch violinist and conductor André Rieu also created a Johann Strauss Orchestra. Eduard Strauss surprisingly wound up the Strauss Orchestra on 13 February 1901 after concerts in 840 cities around the globe, and pawned the instruments. The orchestra's last violins were destroyed in the firestorm of the Second World War. Most of the Strauss works that are performed today may once have existed in a slightly different form, as Eduard Strauss destroyed much of the original Strauss orchestral archives in a furnace factory in Vienna's Mariahilf district in 1907. Eduard, then the only surviving brother of the three, took this drastic precaution after agreeing to a pact between himself and brother Josef that whoever outlived the other was to destroy their works. The measure was intended to prevent the Strauss family's works from being claimed by another composer. This may also have been fueled by Strauss's rivalry with another of Vienna's popular waltz and march composers, Carl Michael Ziehrer. Two museums in Vienna are dedicated to Johann Strauss II. His residence in the Praterstrasse, where he lived in the 1860s, is now part of the Vienna Museum. The Strauss Museum is about the whole family, with a focus on Johann Strauss II.
БАҚ-тағы суреттер
Штраусс әулеті мүшелерінің өмірі бірнеше фильмдер мен телефильмдердің сюжетіне алынған, мысалы, "Ұлы вальс" (1938), 1972 жылы қайта түсірілді; "Штраусс отбасы" (1972); "Штраусс әулеті" (1991) және "Штраусс, 3/4 уақыттың патшасы" (1995). Көптеген басқа фильмдерде оның туындылары мен мелодиялары қолданылған. Альфред Хичкок 1934 жылы Штраустың өмірбаянына арналған "Вена вальсі" ("Waltzes from Vienna") фильмін түсірді. Венаға сапардан кейін Уолт Дисней төрт көркем фильм жасауға шабыттанды. Солардың бірі – Штраустың өмірбаянына негізделген "Вальс патшасы" ("The Waltz King") фильмі, ол 1963 жылы АҚШ-та "Диснейдің ғажайып әлемі" ("The Wonderful World of Disney") аясында көрсетілді.
The lives of the Strauss dynasty members are the subject of several film and television features, such as The Great Waltz (1938), remade in 1972; The Strauss Family (1972); The Strauss Dynasty (1991) and Strauss, the King of 3/4 Time (1995). Many other films used his works and melodies. Alfred Hitchcock made a biographical film of Strauss in 1934 called Waltzes from Vienna. After a trip to Vienna, Walt Disney was inspired to create four feature films. One of those was The Waltz King, a loosely adapted biopic of Strauss, which aired as part of The Wonderful World of Disney in the U. S. in 1963.