Леопольд Моцарт: әке және ұстаздың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс композиторы (1719–1787)

Иоганн Георг Леопольд Моцарт (14 қараша 1719 – 28 мамыр 1787) – неміс композиторы, скрипкашы және теориялық. Ол бүгінде Вольфганг Амадей Моцарттың әкесі және ұстазы ретінде, сондай-ақ 1756 жылғы «Versuch einer gründlichen Violinschule» скрипка оқулығымен танымал.

Балалық шағы мен жастық шағы

Ол Аугсбургте дүниеге келді, әкесі Иоганн Георг Моцарт (1679–1736) кітап мұқаулағыш, ал анасы екінші әйелі Анна Мария Сульцер (1696–1766) болды. Ол өте ерте жасынан хорға қатысып ән шырқады. Ол жергілікті иезуит мектебінде, яғни Санкт-Сальваторда оқыды, онда логика, ғылым және теологияны зерттеді, 1735 жылы үздік дипломмен бітірді. Содан кейін ол Санкт-Сальватор лицейінде білім алды. Аугсбургте оқып жүргенде студенттік театр қойылымдарында актер және әнші ретінде өнер көрсетіп, шебер скрипкашы және органшы болды. Ол сонымен қатар микроскоптар мен телескоптарға қызығушылық танытты, бұл қызығушылығы кейін де сақталды. Әке-шесі Леопольдтің католик дін қызметкері болуын жоспарлағанмен, бұл Леопольдтің өзінің тілегі болмаған сияқты. 1777 жылы мектептегі ескі досы Вольфганг Амадей Моцартқа: "Иә, ол [Леопольд] керемет адам еді. Әкем оны қатты құрметтейтін. Ал ол дін қызметкерлерін алдап, дінге келуге итермеледі!" деді. Ол Санкт-Сальватор лицейін бір жылдан кейін тастап кетті. Бір жылдық үзілістен соң, білімін жалғастыру үшін Зальцбургке көшіп, 1737 жылдың қараша айында Бенедикт монастырының университетіне (қазіргі Зальцбург университеті) философия және құқық тануды оқуға түсті.

Наннерлдің баласын өсіру

1785 жылы шілдеде Наннерл өзінің тұңғыш баласын, ұлын тудыру үшін Зальцбургке келді. Ол үйге оралғанда, нәресте әкесінің қолында қалды, ал ол қызметшілерінің көмегімен баланы өсірді. Ол Наннерлге жиі хаттар жіберді (аптасына кем дегенде бір рет), әдетте ол "Леопольдл сау" ("Леопольдл" – "кішкентай Леопольд") деген сөйлеммен басталып, баланың жай-күйі туралы толық мәлімет берді. Леопольд 1787 жылы мамыр айында әкесі қайтыс болғанға дейін сонда болды. Ол немересін тәрбиелеуден ләззат алғаны анық. Халливелл бір оқиғаны қайта-қайта айтады: Мейнард Соломон Моцарттың немересін өз үйінде ұстау арқылы тағы бір музыкалық дарынды тәрбиелеуді көздеген болуы мүмкін деп санайды. Халливелл басқа мүмкіндікті де атап көрсетеді: Берхтольдтар отбасында бала тәрбиелеу жағдайлары жеткілікті деңгейде болмаған.

Вольфгангпен қарым-қатынасы

Вольфганг 1781 жылы Венадағы жұмыс берушісі, архиепископ Коллоредомен болғаннан кейін қайтып оралмай, қалада қалып, жеке мансапты кездестірді. Бұл әрекет белгілі бір дәрежеде сәтті болды; Вольфганг зор атаққа ие болды және бір кезде өте жақсы жағдайда болды (бірақ кейінірек нашар жоспарлау осы жағдайды өзгертті). Бұл шешім Вольфгангтың музыкалық дамуына көмектескені сөзсіз; оның ең танымал туындыларының көп бөлігі Венада жазылған. Моцарттың жауап хаттарында (олар ғана сақталған) көрсетілгендей, оның әкесі Венаға көшуге қатты қарсы болды, өйткені Вольфгангтың Зальцбургке оралуын қалады. Осыдан кейін отбасылық жанжал туды. Ол сондай-ақ Вольфгангтың 1782 жылы Констанца Веберге үйленуіне де қарсы болды және рұқсатты кешіккен, теріс және мәжбүрлеумен берді. Биографтар Констанцаның Зальцбургке сапары кезінде (1783 жылдың шілдесі мен қазаны) Леопольдпен қарым-қатынасының қаншалықты нашар болғаны туралы әртүрлі пікірде. 1785 жылы ол Вольфганг пен Констанцаны Венада, оның ұлының мансаптық жетістігінің шыңында кездестірді. Ол ұлының орындаушы ретіндегі табысына тікелей куә болды және 12 ақпанда Жозеф Гайднның оған арналған скрипкалық квартеттерін тыңдағаннан кейін айтқан мақтау сөздерін естіді: «Құдайға ант етеймін және адал адам ретінде сізге айтамын, сіздің ұлыңыз – мен жеке танысқан немесе есіммен білген ең ұлы композитор: Оның талғамы бар, сонымен қатар композиция туралы терең білімі бар». Бұл сапар Леопольдтың ұлын соңғы рет көруі болды, бірақ олар хат алысуды жалғастырды, ал Вольфганг кейде Леопольд пен Наннерлге достарымен ойнау үшін фортепиано концерттері мен скрипкалық квартеттерінің көшірмелерін жіберіп отырды. 1785 жылы Леопольд Моцарт Наннерлдің баласын қабылдағанда, Вольфгангқа бұл туралы хабарланбады. Алайда, келесі жылы Вольфганг бұл туралы Венадағы ортақ танысынан білді. Сол кезде Вольфганг Леопольдқа хат жазып, Констанца екеуі концерттік турнеге шыққанда екі баласына қарауға дайын екенін сұрады. Леопольд оған қатал сөздермен жауап беріп, бас тартты. Оның Вольфгангқа жазған хаты сақталмаған, бірақ оның Наннерлге жазған қысқаша мазмұны сақталған (17 қараша 1786 жыл): Осы хаттың түсіндірмелері үшін қараңыз: , Леопольдқа көңіл жасайтын және , Вольфгангқа көңіл жасайтын. Осы хатты жазған кезден бастап, 1787 жылдың бірінші жартысына дейін оның денсаулығы нашарлай бастады. 4 сәуірде ол ауыр сырқатқа шалдықты. Сол күні Вольфганг оған хабардан алаңдап хат жазды, бірақ онымен кездесу үшін Зальцбургке бармады. Леопольд Моцарт 28 мамырда қайтыс болғанда (төменде қараңыз), Вольфганг жерлеу рәсіміне қатыса алмады, өйткені Сальцбургке сапар тым ұзақ болды. Әкесінің өлімін қалай қабылдағаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол досы Готфрид фон Жаккинге жазған хатындағы постскриптум, дау-дамай мен жартылай жақындыққа қарамастан, әкесінің өлімі оған ауыр соққы болғанын көрсетеді: «Бүгін үйге оралғанда мен сүйікті әкемнің қайтыс болғаны туралы қайғылы жаңалықты алдым. Мен қандай күйде екенімді сіз елестете аласыз».

Wolfgang left home for good in 1781, when instead of returning from a stay in Vienna with his employer Archbishop Colloredo he remained in the city to pursue a freelance career. This effort was to a fair degree successful; Wolfgang achieved great fame and was for a time quite prosperous (though poor planning later changed this status). The move almost certainly aided Wolfgang's musical development; the great majority of his most celebrated works were composed in Vienna. As indicated by Mozart's return letters (which alone survive), his father was strongly opposed to the Vienna move, wanting Wolfgang to return to Salzburg. A fairly harsh family quarrel resulted. He was also strongly opposed to Wolfgang's marriage to Constanze Weber in 1782, and gave his permission late, reluctantly, and under duress. Biographers differ on the extent that Constanze was later snubbed by Leopold, if at all, during her visit with Wolfgang (July – October 1783) to Salzburg; the Grove Dictionary calls the visit "not entirely happy". In 1785, he visited Wolfgang and Constanze in Vienna, at a time when his son's career success was at its peak. He witnessed first hand his son's success as a performer, and on February 12 heard Joseph Haydn's widely quoted words of praise, upon hearing the string quartets Wolfgang dedicated to him, "Before God and as an honest man I tell you that your son is the greatest composer known to me either in person or by name: He has taste, and, furthermore, the most profound knowledge of composition." The visit was the last time that Leopold saw his son, though they continued to correspond, and Wolfgang sometimes sent copies of his piano concertos and string quartets for Leopold and Nannerl to perform with friends. Later in 1785, when Leopold Mozart took in Nannerl's child, Wolfgang was not informed. However, in the following year Wolfgang found this out from a mutual acquaintance in Vienna. At this time, Wolfgang wrote to Leopold to ask if he would be willing to take care of his own two children while he and Constanze went on concert tour. Leopold turned him down, probably with harsh words. His letter to Wolfgang does not survive, but his summary to Nannerl of it does (November 17, 1786):

For interpretations of this letter, see , which takes a viewpoint sympathetic to Leopold, and , which takes a viewpoint sympathetic to Wolfgang. Starting around the time he wrote this letter and continuing through the first part of 1787, his health was failing. He had become seriously ill by April 4. On this day, Wolfgang wrote to him in alarm at the news, though he did not travel to Salzburg to see him. When Leopold Mozart died on 28 May (see below), Wolfgang was unable to attend the funeral, the travel time to Salzburg being too long. Little information is available on how Wolfgang took his father's death, but a postscript he included in a letter to his friend Gottfried von Jacquin suggests that, despite the quarrels and partial estrangement, his father's death was a blow to him: "I inform you that on returning home today I received the sad news of my most beloved father's death. You can imagine the state I am in."