Кіріспе

Жұлдызды секіру – әуесқой астрономдардың түнгі аспандағы астрономиялық объектілерді табу үшін жиі қолданатын әдісі. Оны координаттық шеңберлерді пайдаланудың орнына немесе олармен бірге, сондай-ақ «автоматикалық іздеу» немесе «қолымен бағыттау» жүйелерімен де қолдануға болады.

Мәселе

Көптеген қызығушылық тудыратын әсем денелер (ғарыш нысандары) қанағаттандырмайтын жарықпен көзге көрінбейді. Телескоптар немесе бинокльдер көбірек жарық жинап, әлсіз нысандарды көруге мүмкіндік береді, бірақ көрініс өрісі кішірек болады, осылайша аспанда бағдарлану қиындатылады. Бинокльдің көрініс өрісі көбінесе сегіз градустан аспайды, ал әдеттегі әуесқой телескоптарының көрініс өрісі қолданылатын үлкейтуге байланысты бір градустан кем болуы мүмкін. Көптеген нысандарды жоғары үлкейтумен қарау тиімді, бірақ бұл сөзсіз тар көрініс өрісімен байланысты.

Техникасы

Жұлдызды секіру – әлсіз нысандарды табу үшін жарқын жұлдыздарды бағытша ретінде пайдалану. Жарқын жұлдыздар мен ізделіп отырған нысандардың салыстырмалы орналасуын білу қажет. Жұлдыздық картаның көмегімен жұлдызды секіруді жоспарлағаннан кейін, бақылаушы алдымен іздеуші аспап (finderscope), рефлекстік көзқарастыру құралы немесе бақылауға қолданылатын аспаптың төмен ұлғайтуымен бір немесе бірнеше жарқын жұлдызды анықтайды. Содан кейін аспап, мүмкін бұрыштық қашықтықты анықтау үшін торды пайдалана отырып, бір немесе бірнеше қадаммен жылдырылады, аспандағы жұлдыздардың белгілі үлгілерін қадағалап, мақсатты нысанға жетеді. Дұрыс орнатылған экваторлық тіреуі бар телескопты пайдаланып, бақылаушы жұлдыздық картадағы экваторлық координаттар жүйесін қолданып, белгілі нысаннан бастап оң көтерілу немесе еңіс сызықтары бойынша "секіріп" немесе "сырғып" мақсатты нысанды таба алады. Бұл ретте координаталық шеңберлердің көмегімен оңайлатуға болады. Аспап нысанаға келгеннен кейін, бақылау үшін жоғары ұлғайтуларды қолдануға болады.

Мысал

Жұлдызды секірудің қарапайым мысалы – Геркулес шоқжұлдызындағы Месие 13 шоғырын табу, ол көп жағдайда қанағаттандырылмайтын көзбен көруге тым әлсіз. Жұлдыздық картада көрсетілгендей, М 13 ζ Геркулес және η Геркулес жұлдыздарын қосатын сызықта орналасқан. Жұлдызды секіру әдістерін қолдана отырып, бақылаушы ең алдымен осы екеуін жалаңаш көзбен анықтап, содан кейін құралды (бинокль немесе телескоп) ζ-дан үштен екі жоғары, η-дан үштен бір төмен нүктеге бағыттайды, арқылы M 13-ті көреді. Экваторлық бекіткіші бар телескопты пайдаланатын бақылаушы η-дан M 13-ке дейін төмен қарай иіліп, іздейді.