Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық контексте тік ішекте табылған ірі денелер
Large bodies found in the rectum in medical context
Тік ішектегі шеткі денелер – ауыз және асқазан-ішек жолдары арқылы емес, анус арқылы енгізілген деп есептелетін, тік ішекте табылған ірі шеткі заттар. Егер пациент оны өзі алып тастай алмаса, бұл клиникалық маңызға ие болуы мүмкін. Кейде рентгенде тамақпен бірге жұтылған кішкентай шеткі денелер, мысалы, сүйектер тік ішекте тұрып қалуы мүмкін, бірақ олар клиникалық маңызға сирек ие. Тік ішектегі шеткі денелер – ас қорыту жолындағы шеткі денелердің бір тобы.
Rectal foreign bodies are large foreign items found in the rectum that can be assumed to have been inserted through the anus, rather than reaching the rectum via the mouth and gastrointestinal tract. It can be of clinical relevance if the patient cannot remove it the way they intended. Smaller, ingested foreign bodies, such as bones eaten with food, can sometimes be found stuck in the rectum upon X ray and are rarely of clinical relevance. Rectal foreign bodies are a subgroup of foreign bodies in the alimentary tract.
Белгілері мен симптомдары
Егер жат дене ішектегі нәжіс өтуге кедеріл келтірсе, механикалық ілеус пайда болуы мүмкін. Тоқ ішектің кеңеюі және перистальтиканың бұзылуы осы әсерді күшейтеді. Жат дене ішек қабырғасын зақымдап, инфекция тудыруы мүмкін. Перфорация орнына байланысты, бұл нәжіс салдарынан перитонитке немесе ретроперитонеалдық кеңістікте ірің жиналуына (абсцесске) әкелуі мүмкін. Ішек қабырғасын зақымдайтын, бірақ тесіп өтпейтін кішкентай заттар жат дене грануломасымен қапталануы мүмкін. Олар тоқ ішекте псевдотумор ретінде әрі қарыдай әсер етпей қалуы мүмкін.
If the foreign body is too big to allow feces from the colon to pass, a mechanical ileus may occur. The distension of the rectum and the disruption of the peristasis reinforce this effect. The foreign body may cause infections, destroying the intestinal wall. Depending on the location of the perforation, this may lead to a peritonitis due to the feces or an abscess in the retroperitoneal space. Smaller objects that injure the intestinal wall, but do not perforate it, may be encapsulated by a foreign body granuloma. They may remain in the rectum as a pseudotumor without any further effects.
Асқынулар
Ең көп кездесетін, бірақ әлі де сирек кездесетін асқыну – бұл шеткі дененің өзі немесе оны алып тастауға тырысудан туындаған тік ішектің перфорациясы. Диагноз қойылған перфорациялар іштің қуысын ашып, перфорацияланған аймақты алып тастау немесе тігу арқылы дереу операция жасау арқылы емделеді. Жұқпаны басу үшін антибиотиктер тағайындалады. Ауруханада жатудың орташа мерзімі 19 күн. Тағы бір орта жастағы пациент вибратордың салдарынан тік ішек перфорациясынан қайтыс болды. Перфорация тігіліп, пациентке қарқынды медициналық көмек көрсетілді, бірақ жарақаттан кейін ол жедел тыныс жетіспеушілігі синдромы мен жүйелік қабыну реакциясы синдромына шалдықты, нәтижесінде көптеген органдардың дисфункция синдромы мен өлімге алып келді. Бір мақалада аяқ киімнің шыршасынан болған перфорациядан кейін қайтыс болған жағдай сипатталған. Хирургиялық араласымнан кейін тік ішек толық жазылғанша күтімде болуы керек. 54 жастағы ер адам, екі рет шеткі денені (қияр мен пастернак) алып тастау үшін операция жасалғаннан кейін, жарасы жазылмағанда тік ішегіне екі алманы енгізгеннен кейін перитониттен қайтыс болды. Көптеген жағдайларда шеткі денелер ерікті түрде енгізілген. Бұл, әсіресе, жыныстық мотивацияланған мінез-құлықты қамтиды, бұл жағдайлардың көп бөлігін құрайды. Денеге есірткі жасыру (яғни, дене тесігінде, осы жағдайда тік ішекте есірткіні заңсыз тасымалдау) – шеткі тік ішек денелерін енгізудің тағы бір ықтимал ерікті себебі. Бұған қару-жарақ, оның ішінде пышақ немесе оқ-дәрі сияқты заттарды тасымалдауға тырысу да жатады. Бір зерттеуге сәйкес, жыныстық стимуляция клиникалық маңызды тік ішектегі шеткі денелердің 80% жағдайына жауапты. Шамамен 10% жағдайларда жыныстық шабуыл болған. Кейде пациенттер дәрігерлер мен медбикелердің назарын аудару және олардың қамқорлығын сезіну үшін денені өздері енгізеді. Бұл мінез-құлық Мюнхаузен синдромы ретінде жіктеледі. Тағы бір себеп – ауруларды өздігінен емдеуге тырысу. Бір пациент созылмалы диареяны емдеу үшін жүгерінің қабығын тік ішегіне енгізген. Тағы бір пациент геморройдың (Pruritus ani) қышымын тіс щеткасымен басуға тырысқан. Тіс щеткасы бақылаудан шығып, анусына кіріп кеткен. Апаттар немесе азаптаулар шеткі дененің тік ішекке күшпен енуіне әкелуі мүмкін. Температураны өлшеу үшін анусқа енгізілген, бірақ ішінде сынған сынаптық медициналық термометр – апат салдарынан тік ішектегі шеткі денеге мысал. Ежелгі Грекияда Рафанидоз еркектердің адалдығын бұзушыларға жаза ретінде қолданылған. Бұл процедурада түймедақ анусына енгізілген. Көптеген пациенттер ұят сезіміне байланысты өздері енгізген шеткі денелерді кездейсоқ деп мәлімдейді. Тік ішекте шеткі денелердің тоқтауына бірнеше себеп бар. Жыныстық стимуляция үшін қолданылатын көптеген заттардың ұшы конустық пішіндес, ал негізі жалпақ болады. Егер заттың негізі анус арқылы тік ішекке өткен болса, пайдаланушы оны алуға шамасы келмейді. Күштірек стимуляция алу үшін затты көздегеннен гөрі тереңірек енгізуі мүмкін. Бұл жағдайда сфинктер механикалық түрде шеткі дененің шығуына кедері келтіреді. Әсіресе, тауықтардың сүйектері ішек перфорацияларының үштен екі бөлігін құрайды. Өсімдік тектес тағамдар, әсіресе попкорн, қарбыз, күнбағыс және қабақ тұқымдары ішектің төменгі бөлігінде бірігіп, безоарлар құрайды. Олар қалыпты анальды өту үшін тым үлкен болып, клиникалық маңызға ие болуы мүмкін. Бұл түрі ректальді шеткі денелер балаларда, әсіресе Солтүстік Африка мен Таяу Шығыста, тұқымдар рационның маңызды бөлігін құрайтын аймақтарда жиі кездеседі. Сирек жағдайларда безоардың ішіндегі тұқымдар ішектің төменгі бөлігінде немесе тік ішекте өніп, бітелуге әкелуі мүмкін.
The most common – but still rare – complication is a perforation of the rectum caused by the foreign object itself or attempts to remove it. Diagnosed perforations are operated immediately by opening the abdomen and removal or suturing of the perforated area. In order to suppress infections, antibiotics are prescribed. Average hospitalization is 19 days. Another middle aged patient died due to a rectal perforation by a vibrator. The perforation was sutured and the patient received intensive medical care, but he contracted acute respiratory distress syndrome and systemic inflammatory response syndrome due to the trauma, resulting in multiple organ dysfunction syndrome and death. There is a paper describing a death after a perforation with a shoehorn. The rectum has to be nursed after a surgical procedure until healing is complete. A 54 year old man, who had been operated on twice in order to remove a foreign body (a cucumber and a parsnip), died due to a peritonitis after he inserted two apples into the rectum before the wound had healed. The foreign body was inserted voluntarily in the vast majority of cases. This especially includes sexually motivated behaviour, encompassing the majority of cases. Bodypacking, i. e. illegal transport of drugs within a body orifice (here: inside the rectum), is another – potentially – voluntary reason for insertion of foreign rectal bodies. This includes attempts to transport objects like weapons, including knives, or ammunition. According to one study, sexual stimulation was responsible for 80% of clinically relevant foreign rectal bodies. About 10% of the cases were due to sexual assault. In rare cases, the patient inserted the object into the rectum without a way to remove it intending to receive attention and pity from doctors and nurses. This behaviour is categorized as Munchausen's syndrome. Another cause may be attempted self treatment of diseases. One patient attempted to treat his chronic diarrhea by inserting an ear of maize into his rectum. Another patient tried to soothe the itching due to his hemorrhoids (Pruritus ani) with a toothbrush. The toothbrush went out of control and disappeared inside his anus. Accidents or torture may cause an involuntary insertion of a foreign body. A mercury medical thermometer inserted into the anus in order to measure the temperature, but broke off while inside, is an example of a foreign rectal body due to an accident. Ancient Greece knew the Rhaphanidosis as a punishment for male adulterers. It involved the insertion of a radish into the anus. Many self inserted rectal bodies are stated as accidentally by the patients due to feelings of shame. There are several reasons that contribute to the jamming of rectal bodies inside the rectum. Many of the objects used for sexual stimulation have a conical tip in order to facilitate penetration, while the base is flat. Extraction by the user may be impossible if the base of the object passed the anus towards the rectum. In order to receive a stronger stimulation, the object may be inserted deeper than intended. In this case, the sphincter prevents, by mechanical means, the extraction of the foreign body. Bones especially, i. e. from chickens, cause about two thirds of all intestinal perforations. Plant based food, especially seeds like popcorn, watermelon, sunflower and pumpkin seed, may clump together inside the lower intestines to form bezoars. Those may grow too big for normal anal passage, thus becoming clinically relevant. This kind of rectal foreign body happens chiefly in children, especially in Northern Africa and the Middle East, where those seeds form an elemental part of the diet. In very rare cases, seeds inside a bezoar may germinate inside the lower intestines or the rectum, causing a blockade.
Диагностика
Көптеген науқастар анамнез барысында ұялып, ақпаратты тек қана тартыншақтап береді. Бұл емдеу кезінде маңызды болуы мүмкін мәліметтердің қалып қоюына себеп болуы мүмкін. Осы себепті науқастар дәрігерге барарды аса кешкірмейді. Ұялып, ыңғайсыздық сезінетін науқастарға сенімді және сағынышпен қарау, сәтті емдеу үшін ең бастысы және тіпті өмірді сақтап қалуға мүмкіндік береді. Әдетте, шетелдік дененің нақты орны мен тереңдігін анықтау үшін бірнеше радиологиялық суреттер түсіріледі. Бұл көбінесе рентген арқылы жасалады. Төмен контрастты материалдан (мысалы, пластиктен) жасалған шетелдік денелерді анықтау үшін медициналық УДТ немесе КТ-сканерлеу қажет болуы мүмкін. Осы әдістермен алынған шетелдік дене туралы ақпарат емдеу кезінде өте маңызды, себебі тік ішек немесе жоғай тобықтың жарылуына жол бермеу керек.
Many patients feel ashamed during the anamnesis and provide information only reluctantly. This may lead to missing information that may be important during therapy. For the same reason, patients may not visit a doctor until very late. Trusting and sensitive care for the ashamed and uncomfortable patients is paramount for a successful therapy and may be life saving. Usually, several radiological images are recorded in order to pinpoint the precise place and depth of the foreign body. This is usually done by X ray. Foreign bodies made from low contrast material (e. g. plastics) may necessitate medical ultrasound or a CT scan. Information about the foreign body obtained in those ways are of high importance during therapy, as a perforation of the rectum or the anus is to be absolutely avoided.
Емдеу
Шетелдік затты алып тастауға арналған емдік шаралар, тік ішектегі заттар сияқты алуан түрлі болуы мүмкін. Көп жағдайда шетелдік денелер шыны сияқты қаңқалы материалдардан тұрады. Көптеген науқастар дәрігерге көріну үшін бірнеше сағат, тіпті бірнеше күн күтеді. Олар оны алып тастауға тырысқанша, көбінесе өздері немесе білмейтін адамдардың көмегімен алып тастауға әрекеттенеді. Бұл көбінесе сәтті алып тастау үшін жағдайды нашарлатады. Көп жағдайда шетелдік денені эндоскопиялық жолмен алып тастауға болады. Мысалы, вибраторларды колоскопия кезінде полиптерді алып тастау үшін қолданылатын үлкен ілмек арқылы алып тастауға болады. Иілгіш эндоскоп үлкен және бітісіп қалған заттарға көмектеспейді. Мұндай жағдайларда қатты құралдар мен сорғыштарды қолдану тиімдірек болуы мүмкін. Қашықты "бекіткіш" ретінде пайдалануға болады, оны шыны ішінде қалдырып, гипс толтыру кезінде шынымен бірге алып тастауға болады. Егер зат тым жоғары, яғни сигмоидтің аймағында болса және жоғарыда аталған әдістердің бірімен алып тастау мүмкін болмаса, төсек режимі мен седация заттың қайтадан тік ішекке түсуіне көмектеседі, онда оны алып тастау және шығару оңайырақ болады. Стационарлық бақылау қажет болуы мүмкін.
The therapeutic measures to remove the foreign body can be as diverse as the objects inside the rectum. In many instances, the foreign bodies consist of fragile materials, such as glass. Most patients wait for several hours or even days until they visit a doctor. Before they do, they often repeatedly try to remove the object themselves or by a layperson. This often worsens the situation for a successful extraction. In most cases, the foreign body can be removed endoscopically. Vibrators, for example, can be often removed using a large sling usually used to remove polyps during coloscopy. A flexible endoscope can be of no help with large and jammed objects. It may be preferable to use rigid tools in those cases. and suction cups. A spoon can be used as an "anchor" by leaving it inside the glass during the plaster filling, removing it together with the glass. If the object is too far up, in the area of the colon sigmoideum, and cannot be removed using one of the above methods, bed rest and sedation can cause the object to descend back into the rectum, where retrieval and extraction are easier. Stationary aftercare may be indicated.
Басқа жануарлар
Ветеринарияда шетелдік ректальді денелер сирек кездеседі. Толық ішек арқылы өтіп, содан кейін тік ішекте қалуы – адамдардағыдай, сирек болады. Жануарларда әртүрлі материалдардан тұратын безоарлар пайда болуы мүмкін, олар тік ішекке миграцияланып, проблемалар тудыруы мүмкін.
Foreign rectal bodies are rare in veterinary medicine. A passage through the entire intestines, followed by a stay inside the rectum is – as with humans – rare. Animals may have bezoars out of different materials, which may migrate to the rectum and cause problems.
Иг Нобель сыйлығы
1995 жылы Иг Нобель сыйлығы Мэдисон, Висконсин қаласынан Дэвид Б. Буш пен Джеймс Р. Старлингке 1986 жылғы «Тік ішекке түскен шет денелер: жағдайлар туралы есептер және әлемдік әдебиеттің толық шолуы» мақаласы үшін табысталды (Иг Нобель сыйлығының лауреаттары тізімін қараңыз).
The Ig Nobel Prize was awarded in 1995 to David B. Busch and James R. Starling from Madison, Wisconsin, for their 1986 article Rectal foreign bodies: Case Reports and a Comprehensive Review of the World's Literature (see List of Ig Nobel Prize winners).