Кіріспе

Калифорния штатының үкіметі – Калифорния Конституциясымен белгіленген Калифорния штатының мемлекеттік құрылымы. Калифорния өз үкіметін құру үшін биліктерді бөлу жүйесін пайдаланады. Ол үш тармақтан тұрады: атқарушы, Калифорния губернаторынан және басқа да конституциялық түрде сайланған және тағайындалған лауазым иелері мен мекемелерден; заң шығарушы, Калифорния штатының заң шығарушы органынан – Ассамблея мен Сенаттан; және сот, Калифорния Жоғарғы Сотынан және төменгі соттардан. Сонымен қатар, округтерден, қалалардан, арнайы аудандардан және мектеп округтерінен тұратын жергілікті билік, сондай-ақ конституциялық, заңдық немесе ортақ құқық негізінде тәуелсіз жұмыс істейтін мемлекеттік органдар мен мекемелер де бар. Штат сайлаушылардың бастама, референдум, қайта шақыру және бекіту құқығы арқылы тікелей қатысуына да мүмкіндік береді.

Заң шығарушы билік

Калифорния штатының заң шығару органы – штаттың заң шығару жиналысы. Ол Калифорния штатының Ассамблеясынан, құрамында 80 мүше бар төменгі палатадан, және Калифорния штатының Сенатынан, құрамында 40 мүше бар жоғарғы палатадан тұратын екіпалаталы орган. Ассамблея мүшелері екі жылдық мерзімге сайланады; Сенат мүшелері төрт жылдық мерзімге сайланады, ал орындықтардың жартысы екі жылдық сайлау циклдарында сайлауға түседі. Калифорния Жоғарғы соты Калифорнияның бас судьясынан және алты судьядан тұрады. Соттың habeas corpus ісін қоса алғанда, түрлі істер бойынша бастапқы құзыреті бар, сондай-ақ Калифорния апелляциялық соттарының барлық шешімдерін қарауға дискрециялық құқығы бар, және өлім жазасы белгіленген істерді міндетті түрде қарау жауапкершілігі бар. Апелляциялық соттар – аралық сатыдағы апелляциялық соттар. Штат географиялық жағынан алты апелляциялық округке бөлінген. Ескерерлік жайт, Калифорнияның барлық жарияланған апелляциялық шешімдері, апелляциялық округке қарамастан, барлық жоғары соттар үшін міндетті болып табылады. Калифорнияның жоғары соттары – басқа сот немесе мемлекеттік органға қарауға арнайы берілмеген азаматтық және қылмыстық істерді қарап шешетін жалпы құзыретті соттар. Конституцияға сәйкес, 58 округтің әрқайсысында жоғары сот бар. Жоғары соттарда апелляциялық бөлімдер де бар (апелляциялық судьялар ретінде отырған жоғары сот судьялары), олар бұрын төменгі соттарда қараған істер бойынша, басқа жоғары сот судьяларының (немесе комиссарлардың немесе уақытша судьялардың) шешімдеріне шағымдарды қабылдайды, мысалы, қағида бұзушылықтар, қылмыстар және «шектелген азаматтық» істер (даулы сома 25 000 доллардан төмен болған істер).

Тікелей демократия

Мемлекет сондай-ақ сайлаушылардың бастама, референдум және қайта шақыру жолымен тікелей қатысуына да мүмкіндік береді.

Бақылаушы бақылау

2015 жылы коммерциялық емес «Қоғамдық адалдық» орталығы штаттардың сыбайлас жемқорлықты азайтуға және ашықтықты арттыруға бағытталған шараларын қаншалықты тиімді іске асырғанын қарастырған шолуында Калифорния еліміздегі екінші ең жоғары баға – C− алды. Ең нашар көрсеткіштер ақпаратқа қолжетімділік және сот жүйесінің ашықтығы салаларында байқалды. 2008 жылы жарияланған соңғы есеп бойынша Калифорнияның бағасы C болды, бұл оны штаттар тізімінде төменгі сатыға жайғастырды. Есептің нәтижелерін талқылау кезінде кадрлық жүйе бұзылған деп танылды және осы мәселені шешу үшін «Адам ресурстарын жаңғырту жобасы» іске асырылып жатқаны атап өтілді.

Жергілікті билік

Калифорния штаты заңды құрамдас бөліктері болып табылатын округтерге бөлінеді. 58 округ, 482 Калифорния қаласы, шамамен 1102 мектеп округі және шамамен 3400 арнайы округ бар. Округтер мен қалалық муниципалитеттер жергілікті ережелерді қабылдауға құқылы, олар әдетте тиісінше округтік немесе қалалық кодекстерде кодификацияланады және егер басқаша белгіленбесе, қылмыстық құқық бұзушылықтар болып саналады. Қалалар мен округтерден тәуелсіз мектеп округтері мемлекеттік білім беруді ұйымдастырады.