Кіріспе

Психонаутика (көне грек тілінен ψυχή psychē 'жан, рух, сана' және ναύτης naútēs 'теңізші, навигатор') – сананың өзгерген күйлерінің субъективті әсерлерін сипаттау және түсіндіру әдістемесі, соның ішінде медитация немесе сананы өзгертетін заттардың әсерінен туындаған күйлерді де қамтиды. Сондай-ақ, психонаутика – зерттеушінің ерікті түрде өз санасын өзгертілген психикалық күйге ендіріп, осыған байланысты тәжірибелерді зерттеуге бағытталған зерттеулер тобы. Бұл термин кең мағынада қолданылып, рухани мақсаттарда немесе адамның өмірлік жағдайын зерттеу үшін қолданылатын барлық әдістерді қамтиды, оның ішінде шаманизм, Тибет буддизмінің ламалары, ежелгі Үндістанның сиддхарлары, сезімталдықтан айыру және психоделиктерді топта тәжірибеден өткізу баламалы медициналық емдеуді дамытуға мүмкіндік береді. Мұндай зерттеулерді жүзеге асыратын адам психонавт деп аталады.

Этимологиясы мен жіктелуі

Психонаутика термині 1950 жылдардың аяғында Солтүстік Америкада пайда бола бастаған психонавт терминінен туындаған. Терминнің қазіргі қолданысына сәйкес келетін алғашқы сілтеме 1965 жылы шыққан "Group Psychotherapy" журналында кездеседі. 1968 жылы жарық көрген "Beyond Baroque" журналында Тимоти Лири психонавт деп аталған. Неміс авторы Эрнст Юнгер Артур Хефтерге сілтеме жасай отырып, психонаутикамен байланысты идеяларды 1970 жылғы өзінің есірткі тәжірибесі туралы "Annäherungen: Drogen und Rausch" (сөзбе-сөз: "Жақындасулар: Есірткілер мен мастық") атты эссесінде сипаттаған. Бұл эсседе Юнгер есірткілік тәжірибе мен физикалық зерттеу арасында көптеген параллельдер жүргізеді, мысалы, жасырын "рифтерге" кездесу қаупін атап көрсетеді. Питер Дж. Кэрролл 1982 жылы медитация, ритуалдар және есірткілерді сананы және психикалық құбылыстарды, немесе "хаос сиқырын" эксперименталды түрде зерттеуде пайдалану туралы "Психонавт" атты кітап жазды. Бұл терминнің ғылыми контексте алғаш рет 2001 жылы этноботаник Джонатан Отт еңбектерінде қолданылған.