Кіріспе
Джулиан Джейнстің 1976 жылғы кітабы – "Дикамерлік сананың күйреуінен сананың пайда болуы" – Принстон психологы, психотарихтамашы және сана теориясының маманы Джулиан Джейнстің (1920–1997) 1976 жылғы кітабы. Ол сананың мәнін, әсіресе "іштей зерделеу қабілетін" және оның ежелгі адамзат тарихындағы эволюциясын зерттейді. Джейнс сананың туа біткен емес, тіл мен мәдениетке қатысты дамыған мінез-құлық екенін ұсынады. Ол сананы сезімдік қабылдаудан және танымдық процестерден ажыратады. Джейнс "дикамерлік сана" тұжырымын енгізеді, ол ерте замандағы адамдарда кең таралған, есту галлюцинацияларына сүйенген санасыз жағдай. Кітабында Джейнс өзінің теориясын қолдау үшін тарихи мәтіндер мен археологиялық дәлелдерді қарастырады. Ол сананың пайда болуын б.з.д. 2-мыңжылдыққа жатқызады және дикамерлік санадан санаға көшу дикамерлік жүйенің күйреуінен туындады деп санайды. Дикамерлік сана, оның түсіндіруінше, адамдардың құлақтарымен естілетін галлюцинацияларды құдайлардан келген бұйрықтар ретінде қабылдап, олардың іс-әрекеттерін бағыттайтын жағдаймен сипатталады. Кітап шыққан кезде көп назар аударды және жақсы қабылданып, көптеген сын-пікірлер мен түсіндірмелерге ие болды. Мысалы, "Мінез-құлық және Ми ғылымдары" журналында және "Канадалық психологияда" жарияланған лекциялар мен талқылауларда кітаптың мазмұнына бірнеше қорытындылар жасалды. Кітап пікірталас пен дау тудырғанымен, сана мен адам психологиясын зерттеуге елеулі әсер етті. Кейбір сыншылар Джейнстің көзқарастарына қарсы шығып, оның болжамдары мен интерпретацияларын сұраққа тоқтатты. Дегенмен, кітап сананың, тілдің және мәдениеттің пайда болуын зерттеуде ойландыратын еңбек болып қала береді және осы салалардағы талқылаулар мен зерттеулерге ықпал етуде. Бұл Джейнстің жалғыз кітабы, ол әлі де бірнеше тілде басылып шығады.
The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind is a 1976 book by the Princeton psychologist, psychohistorian and consciousness theorist Julian Jaynes (1920 1997). It explores the nature of consciousness – particularly "the ability to introspect" – and its evolution in ancient human history. Jaynes proposes that consciousness is a learned behavior rooted in language and culture rather than being innate. He distinguishes consciousness from sensory awareness and cognition. Jaynes introduces the concept of the "bicameral mind", a non conscious mentality prevalent in early humans that relied on auditory hallucinations. In his book, Jaynes examines historical texts and archaeological evidence to support his theory. He places the origin of consciousness around the 2nd millennium BCE and suggests that the transition from the bicameral mind to consciousness was triggered by the breakdown of the bicameral system. The bicameral mind, he explains, was characterized by individuals experiencing auditory hallucinations as commands from gods, guiding their actions. The book gained attention and was well received upon its release. In addition to numerous reviews and commentaries, there are several summaries of the book's material, for example, in the journal Behavioral and Brain Sciences, and in lectures and discussions published in Canadian Psychology. While the book sparked debates and controversies, it has left a lasting impact on the study of consciousness and human psychology. Some critics argued against Jaynes's views, questioning his assumptions and interpretations. Nonetheless, the book remains a thought provoking exploration of the origins of consciousness, language, and culture, and it has continued to inspire discussions and research in these areas. It was Jaynes's only book, and is still in print in several languages.
Екі палаталы ақыл
Бұл кітапта Джейнс өзінің ерте сыншыларының бірі мойындаған "сананы түсіндірудегі сәтсіздіктің керемет тарихын" қарастырады – "адамның өзіне-өзі үңілу қабілетін". Сананың туа біткендігі туралы пікірден бас тартып, Джейнс оны "тілден, әсіресе метафорадан пайда болатын" үйренген мінез-құлық ретінде түсіндіреді.
Мазмұны
Кітап үш бөлімнен тұрады, олар "Кітаптар" деп аталады. "Адам санасы" деген тақырыптағы бірінші кітап сананы талқылайды және тарихта адам өзінің санасын қашан сезіне бастағаны туралы сұрақ қояды. Кітап Гомердің "Илиадасы" туралы бақылаулар жасайды және екі камералы сана гипотезасын ұсынады, оны өркениеттің пайда болуымен байланыстырады. "Тарих куәсі" деген тақырыптағы екінші кітапта бұл гипотеза неолиттік мәдениетке және Месопотамия мен грек өркениеттерінің дамуына қатысты қолданылды. Үшінші кітап "Қазіргі әлемдегі екі камералы сананың іздері" деп аталады, онда бұл гипотеза қазіргі заманғы психологиялық теорияларға – билік, болжам, иелену, поэзия, музыка, гипноз және шизофрения туралы теорияларға қолданылады.
Қабылдау және ықпал
"Екікамерлі сананың бұзылуындағы сананың пайда болуы" еңбегі – танымал ғылым саласындағы сәтті туынды, алғашқы таралымы екіншісі басылмас бұрын толығымен сатылып кетті. Ол ондаған жағымды пікірлерге ие болды, соның ішінде Джон Апдайк (The New Yorker), Кристофер Леман Хаупт (The New York Times) және Маршалл Маклюхан (Toronto Globe and Mail) сияқты белгілі сыншылардың пікірлері де бар. 1977 жылы "Time" және "Psychology Today" журналдарында, ал 1978 жылы "Quest/78" журналында Джейнс және оның идеялары туралы мақалалар жарияланды. 1978 жылы кітап "National Book Award in Contemporary Thought" сыйлығына ұсынылды. Жаңа басылымы, кейбір сынға жауап беретін және негізгі тақырыптарды қайта баяндайтын қосымша сөзбен, 1990 жылы АҚШ-та және 1993 жылы Ұлыбританияда (Penguin Books) жарық көрді, содан кейін 2000 жылы қайта басылды. Ричард Докинстің 2006 жылғы "Құдайдың қатесі" атты еңбегінде бұл кітапқа қатысты: «Бұл кітаптың мәні жоқ немесе гениальды туынды, арасында жақсы нәрсе жоқ! Көптеген жағдайда біріншісі, бірақ мен сақтықпен бағалаймын». Джейнстің сана туралы жұмысы Дэниел Деннетт, Сьюзан Блэкмор және Кен Уилбер сияқты философтарға әсер етті, ал ми шарының екікамерлі моделі шизофрения зерттеушілері Генри Насралла мен Тим Кроуға ықпал етті. Екікамерлілік теориясы психолог Томас Пози мен клиникалық психолог Джон Гамильтонның есту галлюцинацияларын алғашқы зерттеулеріне түрткіс болды. 1990 жылдардың соңында жаңа миді бейнелеу технологиясын пайдалана отырып, Джейнстің идеялары есту галлюцинациялары мен психикалық ауруларды қайта қарастыруға үлес қосқаны үшін қайта назар аударды және мойындалды. Джейнс өзінің кітабына деген реакциялардың кең спектрін «идеялардың маңызды деп санайтындардан бастап, қатты қарсылыққа дейін» деп сипаттады. Егер біреу сананың тарихтың бір бөлігі екенін айтса, оны қабылдау қиын. Егер [психологтар] оны қабылдаса, олар зертханаға қайта оралуға құлшыныс білдірмес еді.
Танымал мәдениетте
"Your bicameral mind / Mind your bicameral" деген хабарлама Дэвид Боуидің "Boys Keep Swinging" (1979) әнінің винил тақтайшасының соңғы жолағына жазылған. Бұл түсінік Westworld (2016–2022) телесериалында андроидік адамдардың (хосттардың) психологиясының қалай жұмыс істейтінін түсіндіруде маңызды рөл атқарды. Сюжет бойынша, хосттар толық санаға ие болғаннан кейін адамдарға қарсы бүлік көтереді. 1-ші маусымның финалы "The Bicameral Mind" (2016) деп аталады.