Кіріспе

Заттың басқа заттардан ажыратылу жолы.

Индивидуациялау принципі немесе principium individuationis, бір заттың басқа заттардан ерекшеленуін сипаттайды. Бұл тұжырым көптеген салаларда кездеседі және Лейбниц, Карл Юнг, Гюнтер Андерс, Гилберт Симондон, Бернар Стиглер, Фридрих Ницше, Артур Шопенгауэр, Дэвид Бом, Анри Бергсон, Жиль Делёз және Мануэль ДеЛанданың еңбектерінде таба аласыз.

Қолданылуы

Индивидуация сөзі әртүрлі салаларда әртүрлі мағыналармен және түсініктермен қолданылады.

Философияда

Философиялық тұрғыдан алғанда, "индивидуация" – бұл бір нәрсенің "басқа нәрсе емес" жеке дара нәрсе ретінде қалай анықталуының жалпы идеясын білдіреді. Бұл жеке адамның әлемдегі басқа элементтерден қалай ерекшеленетінін, сондай-ақ бір адамның басқа адамдардан қалай ерекшеленетінін қамтиды. Он жетінші ғасырда философтар индивидуация мәселесін, яғни кез келген сәтте жекелікті не тудыратынын, сәйкестік мәселесімен – уақыттың әртүрлі кезеңдеріндегі бірлікті не құрайтынымен байланыстыра бастады.

Юнгтік психологияда

Аналитикалық психологияда индивидуация – жеке тұлғаның ерекшеленбеген санадан қалыптасу процесі. Бұл психикалық даму процесі ретінде қарастырылады, онда туа біткен жекелік ерекшеліктері, дамымаған психиканың құрауы және адамның өмірлік тәжірибесі, егер процесс белгілі бір деңгейде сәтті болса, уақыт өте келе үйлесімді тұтасқа біріктіріледі. Басқа психоанализ теорияларында бұл жеке адамның топтық байланыстардан және өз бейнесіне құмарлықтан арылып, жекеленіп даму сатысы деп сипатталады.

Жаңалықтар саласында

Жаңалықтар индустриясы жекелендіру терминін газет, журнал, телебағдарлама немесе веб-сайттың мазмұнын әр пайдаланушының ерекше қызығушылықтарына сәйкес жаппай түрде бейімдеуге мүмкіндік беретін жаңа баспа және онлайн технологияларды атау үшін қолдана бастады. Бұл, барлық оқырмандар, көрермендер, тыңдаушылар немесе онлайн пайдаланушылар үшін бірдей мазмұн дайындаудың дәстүрлі бұқаралық ақпарат құралдары тәжірибесінен өзгеше. Коммуникация теориясының маманы Маршалл Маклюан 1970-ші және 1980-ші жылдары электрондық байланыс құралдары арқылы өзара байланысты әлемде баспа кітаптарының болашағын талқылағанда осы тенденцияға назар аударған болатын.

Жеке өмір мен деректерді қорғау туралы заңда

2016 жылдан бері, жеке деректерді жинау және өңдеуге қатысты мемлекеттік реттеулердің күшеюімен, әсіресе ЕО құқығындағы GDPR, жекелендіру термині адамды көпшіліктен «ажыратуды» сипаттау үшін қолданыла бастады – бұл жеке өмірге, дербестікке және қадір-қасиетке қатер. Көптеген деректерді қорғау және жеке өмірге қатысты заңдарда жеке тұлғаның анықталуы дерек иелерінің заңдық қорғауға құқығы бар-жоғын анықтайтын шекті критерий ретінде қарастырылады. Алайда, жеке өмірді қорғаушылар жеке өмірге зиян тек анықтама арқылы ғана емес, сонымен қатар адамды ажырату немесе «ажыратып алу» мүмкіндігі арқылы да туындауы мүмкін деп санайды. Мұндай ажырату жеке тұлғаның жеке немесе құқықтық «танылуы» белгілі болмаса (немесе анықтала алмайтын болса) да, оны іздеуге, профильдеуге, бағытталған түрде анықтауға, байланысқа түсуге немесе оған әсер ететін шешімдерге немесе әрекеттерге ұшыратуға мүмкіндік береді. Кейбір заңнамаларда заң мәтінінде-ақ жекелендіру ұғымы қамтылған. Ал басқа заңнамаларда реттеуші нұсқауларда «анықтау» ұғымына жекелендіру кіреді, яғни жеке адамды «ажырату» немесе топтың барлық басқа мүшелерінен ерекшелеу процесі. Дегенмен, жеке өмір және деректерді қорғау туралы заңдарда тек «анықтау» немесе «анықтала алатындық» деген сөздер ғана қолданылса, сот шешімдерінің әртүрлілігінен идентификацияның құқықтық түсінігі жекелендіруді қамтиды ма, жоқ па деген мәселеде бірлікке келу қиын. Жасанды интеллект, бейнебақылау және бет-әлпетті тану жүйелері сияқты технологиялардың қарқынды дамуы цифрлық ортаны осы деңгейге дейін өзгертті, соның салдарынан «аты-жөнімен анықталмаған» дегені «жеке өмірге зиян келтірмейді» дегенге тиімді алмастырушы емес. Көптеген деректерді қорғау заңдарын жеке тұлғаларды анықтауды және жекелендіруді нақты реттеу арқылы жеке өмір мүдделерін тиісті деңгейде қорғау үшін қайта қарау қажет болуы мүмкін.

Физикадан

Екі кванттық байланысқан бөлшекті жеке-жеке түсіну мүмкін емес. Кванттық суперпозициядағы екі немесе одан көп күйлер, мысалы, Шредингердің мысығы бір уақытта өлі де, тірі де болуы, математикалық тұрғыдан мысықтың 50% ықтималдықпен жеке тірі күйде екенін жорамалдаумен тең емес. Гейзенбергтің белгісіздік принципі позиция мен импульс сияқты толықтыратын айнымалыларды бірдей дәлдікпен білуге болмайтынын айтады – белгілі бір мағынада, олар жеке айнымалылар емес. Жекеленіп қарастырудың табиғи критерийі ұсынылған.

Артур Шопенгауэр

Шопенгауэр үшін жекелену принципі уақыт пен кеңістікке негізделген, ол көптүрліліктің негізі болып табылады. Оның пікірінше, екі жүйенің орналасуындағы ғана айырмашылық оларды ерекшелендіреді, соның салдарынан әрбір күйде басқасының күйіне тәуелсіз өзінің нақты физикалық жағдайы болады. Бұл көзқарас Альберт Эйнштейнге әсер еткен. Шредингер өзінің файлдарындағы қағаздар жинағына «Физикалық жекелену принципі туралы ойлар жинағы» деген Шопенгауэрлік атауын берді.

Карл Юнг

Юнг психологиясына сәйкес, индивидуация (индивидуация) – психологиялық интеграция процесі. «Жалпы алғанда, бұл жеке тұлғалардың қалыптасуы және басқа адамдардан ерекшелену процесі; ерекше айтқанда, бұл психологиялық жеке тұлғаның жалпы, ұжымдық психологиядан өзгеше, дербес тұлға ретінде дамуы». Индивидуация – жеке және ұжымдық бейсананы санаға әкеліп (мысалы, армандар, белсенді қиял немесе еркін ассоциация арқылы) оны тұтас тұлғаға сіңіру арқылы жүзеге асырылатын трансформация процесі. Бұл психиканың интеграциясы үшін қажетті, табиғи процесс. Индивидуация адамға психикалық және физикалық тұрғыдан толыққанды емдеу әсерін тигізеді. «Индивидуация процесінің символдары оның кезеңдерін маңызды белестер ретінде көрсетеді, олардың ішінде юнгиандықтар үшін ең бастысы – көлеңке, дана қарт және соңында еркектегі анима, әйелдегі анимус». Сондықтан, «көбінесе бастапқыда персонмен жұмыс істеуден қозғалыс басталады, екінші сатыда эгоға, үшінші сатыда көлеңкеге, содан кейін анимаға немесе анимусқа, ал соңғы сатыда Өзіңе қарай жүреді. Кейбіреулер Дана қарт пен Дана қарт әйелді Өзіңнің соңғы қадамынан бұрын келетін рухани архетиптер ретінде қарастырады». «Кез келген тіршілік иесінің ең маңызды құлшынысы – өзін-өзі тануға ұмтылысы, ол индивидуация процесін қозғаушы күш болып табылады. Өзін-өзі тануға бағытталған ішкі компасымызбен, кім және қандай болатынымызды білуге ұмтылысымыз инстинкттерден күш алады. Алхимияны зерттей бастағаннан кейін Юнг ұзақ жылдар бойы іздеген индивидуация процесіндегі психологиялық процестерді көрсететін еңбек табу арманына жетті».

Гилберт Симондон

Гилберт Симондон "Психикалық және ұжымдық жекелену" еңбегінде жеке және ұжымдық жекелену теориясын жасады, онда жеке субъект себеп емес, жекеленудің салдары ретінде қарастырылады. Осылайша, жеке атомның орнына үздірілмейтін онтологиялық жекелену процесі келеді. Симондон сондай-ақ жекеленуді мүмкін ететін "жекеленуге дейінгі өрістер" ұғымын енгізді. Жекелену – мәңгілік толық емес процесс, ол әрқашан "жекеленуге дейінгі қалдық" қалдырады, бұл болашақ жекеленулерге жағдай жасайды. Бұдан әрі, жекелену әрқашан жеке субъект пен ұжымдық субъектті бірдей жасайды, олар бір мезгілде жекеленеді. Морис Мерло-Понти сияқты, Симондон да болмыстың жекеленуін білімнің өзара байланысты және параллель жекеленуі арқылы ғана ұғынуға болатынына сенді.