Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахель аймағындағы патшалықтар мен империялар
Kingdoms and empires centered in the Sahel
Сахель патшалықтары – Сахараның оңтүстігіндегі шөлейт даласында орналасқан, 8-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейін өмір сүрген орталықтандырылған патшалықтар немесе империялардың тізбегі. Бұл мемлекеттердің байлығы шөл дала арқылы өтетін сауда жолдарын бақылаудан туындады. Олардың күшіне түйелер мен жылқылар сияқты ірі малдың болуы себеп болды, олар үлкен империяны орталықтандырылған басқаруда ұстауға жеткілікті жылдамдыққа ие болды және сондай-ақ осындай шайқастарда тиімді қолданылды. Бұл империялардың барлығы да белгілі бір деңгейде орталықтандырылмаған, құрамындағы қалалардың көптеген дербестік құқықтары болды. Сахель мемлекеттерінің оңтүстікке қарай Боно және Йорубаның орманды аймақтарына кеңеюіне мүмкіндік болмады, себебі атты әскерлер орман ішінде тиімсіз болды, ал жылқылар мен түйелер аймақтың жұқпалы ауруларына төтеп бере алмады.
The Sahelian kingdoms were a series of centralized kingdoms or empires that were centered on the Sahel, the area of grasslands south of the Sahara, from the 8th century to the 19th. The wealth of the states came from controlling the trade routes across the desert. Their power came from having large pack animals like camels and horses that were fast enough to keep a large empire under central control and were also useful in such kind of battle. All of these empires were also quite decentralized with member cities having a great deal of autonomy. The Sahel states were limited from expanding south into the forest zone of the Bono and Yoruba as mounted warriors were all but useless in the forests and the horses and camels could not survive the diseases of the region.
Экономика
Біріккен патшалықтар мен империялар болды, олардың үлкен қалалары мен маңызды қалалары болған; сондай-ақ, халықтары шашыраңқы орналасқан, нашар ұйымдастырылған аумақтар да болды. Адамдар егіншілікпен, мал шаруашылығымен, аң аулаумен, балық аулаумен және қолөнермен (металл өңдеу, тоқыма, керамика) шұғылданды. Олар өзендер мен көлдер арқылы қатынап, жақын және алыс жерлерде сауда жасады, өздерінің ақшаларын пайдаланды.
There were integrated kingdoms and empires, with substantial cities and significant towns; and less organised territories with large scattered populations. People practised agriculture, stock rearing, hunting, fishing, and crafts (metalworking, textiles, ceramics). They navigated along rivers and across lakes, traded over short and long distances, and used their own currencies.
Сахел патшалықтарының тарихы
Бұл аймақта пайда болған алғашқы ірі мемлекет Гана империясы болды. Шамамен 3-ші ғасырда құрылған, ол қазіргі Сенегал және Мавритания аумағында орналасқан. Гана, 3-ші ғасырда түйенің Батыс Сахельге әкелінуінен кейін, Аудагостты Солтүстік Африкадағы Тахерт және Сиджилмасамен байланыстырған транссахаралық сауда жолдары арқылы байлыққа ие болды. Ганада алғаш рет Волаф саудагерлері жүк тасуға арналған жануарларды пайдаланды. Гана 3-ші ғасырдан 13-ші ғасырға дейін аймаққа үстемдік етті. Осы кезеңде аймақтағы кіші мемлекеттерге батыстағы Такрур, оңтүстіктегі Мали патшалығының Малинке мемлекеті және шығыстағы Гаоға ортасталған Сонгай кірді. Алморавидтердің шабуылына байланысты Гана құлағаннан кейін, Соссо патшалығы сияқты, бірқатар қысқа мерзімді мемлекеттер пайда болды. 1235 жылдан кейін Мали империясы аймаққа үстемдік етіп, алыс оңтүстіктегі Боно мемлекетімен сауда жасады. Нигер өзенінің бойында, Гананың батысында, қазіргі Нигер және Малиде орналасқан Мали империясы 1350 жылдары өркендеген шағына, бірақ 1400 жылға қарай бірқатар қарастырылған мемлекеттердің бақылауын жоғалтты. Бұл мемлекеттердің ең қуаттысы – 1460 жылдары Сонни Али патша тұсында қарқынды кеңейген Сонгай империясы болды. 1500 жылға қарай, ол Камеруннан Магрибке дейін созылып, Африка тарихындағы ең ірі мемлекетке айналды. 1591 жылы Марокконың Саади әулетінің шабуылы нәтижесінде оның аумағы тек Денди провинциясын қамтыды. 1901 жылы француздықтар соңғы аскияны тақтан түсірген кезде империя құлдырады. Шығысқа қарай, Чад көлінің жағасында, 9-шы ғасырда Канем ретінде құрылған Канем-Борну мемлекеті Сахель аймағының орталық бөлігінде үлкен беделге ие болды. Олардың батысында Хауса қалалық мемлекеттері үстемдік құрды. Бұл екі мемлекет тығыз қарым-қатынаста болды, бірақ тұрақтылықты сақтады. 1810 жылы Сокото халифаты көтеріліп, Хаусаны жаулап алып, орталықтандырылған мемлекет құрды. Ол және Канем-Борну әрі қарай өмір сүре берді.
The first major state to rise in this region was the Ghana Empire. Established in c. the 3rd century, it was centered in what is today Senegal and Mauritania. Ghana grew wealthy through the trans Saharan trade routes linking Aoudaghost with Tahert and Sijilmasa in north Africa following the introduction of the camel to the western Sahel in the 3rd century AD. Ghana was the first to benefit from the introduction of pack animals by Wolof traders. Ghana dominated the region between the 3rd century and the 13th century. Smaller states in the region at this time included Takrur to the west, the Malinke kingdom of Mali to the south, and the Songhai centred on Gao to the east. When Ghana collapsed in the face of invasion from the Almoravids, a series of brief kingdoms followed, notably that of the Sosso; after 1235, the Mali Empire rose to dominate the region, which traded with Bono state at the far south. Located on the Niger River to the west of Ghana in what is today Niger and Mali, it reached its peak in the 1350s, but had lost control of a number of vassal states by 1400. The most powerful of these states was the Songhai Empire, which expanded rapidly beginning with king Sonni Ali in the 1460s. By 1500, it had risen to stretch from Cameroon to the Maghreb, the largest state in African history. Its territory diminished to cover only the Dendi province in 1591 as a result of the invasion by the Saadi Dynasty of Morocco. The empire collapsed in 1901 when the French deposed the last askia. Far to the east, on Lake Chad, the state of Kanem Bornu, founded as Kanem in the 9th century, now rose to greater preeminence in the central Sahel region. To their west, the loosely united Hausa city states became dominant. These two states coexisted uneasily, but were quite stable. In 1810, the Sokoto Caliphate rose and conquered the Hausa, creating a more centralized state. It and Kanem Bornu would continue to exist.