Кіріспе
Бір ұшы сызық бойымен тартылғанда, таяқтың нүктесімен салынатын қисық. Геометрияда трактрикс (; көпше түрі: трактрикстер) – үйкеліс күші әсерімен, тартылатын нүктеге (тракторға) жалғастырылған сызық сегментімен көлденең жазықтықта тартылғанда қозғалатын объектінің траекториясы. Бұл сызық, объект пен тартушы арасындағы бастапқы сызыққа перпендикуляр бағытта, шексіз кішкентай жылдамдықпен қозғалады. Сондықтан, бұл – іздеу қисығы. Оны алғаш рет Клод Перро 1670 жылы енгізді, ал кейін Исаак Ньютон (1676) және Кристиан Гюйгенс (1693) зерттеді.
In geometry, a tractrix (; plural: tractrices) is the curve along which an object moves, under the influence of friction, when pulled on a horizontal plane by a line segment attached to a pulling point (the tractor) that moves at a right angle to the initial line between the object and the puller at an infinitesimal speed. It is therefore a curve of pursuit. It was first introduced by Claude Perrault in 1670, and later studied by Isaac Newton (1676) and Christiaan Huygens (1693).
Қасиеттері
Көгерісті теңдеу арқылы параметрлеуге болады. Геометриялық тұрғыдан анықталғандықтан, трактристің асимптота мен тиісті нүктесі арасындағы оның жанамасының бөлігі тұрақты ұзындығы a-ға тең. 1=x = x1 және 1=x = x2 арасындағы бір тармақтың доға ұзындығы ал трактрикс пен оның асимптотасы арасындағы аудан интегралдау немесе Мамикон теоремасы арқылы есептелуі мүмкін. Трактристің нормальдарының ортақ жабыны (яғни, трактристің эволюциясы) катенария (немесе тізбек тәрізді қисық) арқылы беріледі. Трактристің асимптотасы бойынша айналу нәтижесінде пайда болатын айналу беті псевдосфера болып табылады. Трактрикс – трансценденттік қисық; оны полиномдық теңдеумен сипаттау мүмкін емес.
Іс жүзінде қолдану
1927 жылы П. Г. А. Х. Войт мүйіз арқылы өтетін толқын фронты тұрақты радиусты шар тәрізді болады деген болжамға негізделген мүйізді дыбыс шығару құрылғысының дизайнын патенттеді. Мақсаты – мүйіз ішіндегі дыбыстың ішкі шағылысуынан туындайтын бұрмалауды азайту. Соның нәтижесінде трактрисаның айналу беті пайда болады. Бұл технология металл жапырақтарды қалыптау үшін маңызды қолданысқа ие. Атап айтқанда, терең созу кезінде металл жапырақты иілген кезде, қалыптың бұрышына трактрисалық профиль қолданылады. Тісті белдік шкивінің дизайны тістері үшін трактриса-катенария пішінін пайдалана отырып, механикалық қуат берудің тиімділігін жақсартады. Бұл пішін шкивке ілісетін белдік тістерінің үйкелісін азайтады, себебі жылжымалы тістер минимал сырғумен байланыс жасайды және ажыратылады. Алғашқы уақыт белдіктерінде қарапайым трапеция тәрізді немесе дөңгелек тіс пішіндері қолданылған, бұл айтарлықтай сырғанау мен үйкеліске әкеп соқты.
Сурет салу машиналары
1692 жылдың қазан-қараша айларында Кристиан Гюйгенс үш тракторлы сурет салу машинасының сипаттамасын жасады. Бұл идея тракциялық принципті іске асыратын аналогтық есептеу механизмі болды. Бұл құрылғы Лейбництің заманындағы технологиямен жасау қиын болды және ешқашан іске асырылмады. 1706 жылы Джон Перкс гиперболалық квадрат табу үшін тракциялық машина жасады. 1729 жылы Джованни Полени логарифмдік функцияларды салуға мүмкіндік беретін тракциялық құрылғы жасады. Осы машиналардың тарихы Х. Дж. М. Бостың мақаласында келтірілген.