Кіріспе
Консерватизмдегі саяси идеология – саяси философия.
the political philosophy
Liberal conservatism is a political ideology combining conservative policies with liberal stances, especially on economic issues but also on social and ethical matters, representing a brand of political conservatism strongly influenced by liberalism. The ideology incorporates the classical liberal view of minimal government intervention in the economy, according to which individuals should be free to participate in the market and generate wealth without government interference. However, liberal conservatives also hold that individuals cannot be thoroughly depended on to act responsibly in other spheres of life; therefore, they believe that a strong state is necessary to ensure law and order and that social institutions are needed to nurture a sense of duty and responsibility to the nation. Liberal conservatives also support civil liberties, along with some socially conservative positions. They differ on social issues, with some being socially conservative and others socially liberal, though all liberal conservatives broadly support the rule of law regarding civil rights, social equality and the environment. This is equated with the creation of a cohesive and tolerant society with increased levels of individual responsibility and less inequality. Liberal conservatism shares the classical liberal tenets of a commitment to individualism, belief in negative freedom, a lightly regulated free market, and a minimal rule of law state. A number of commentators have stated that many conservative currents in the 1980s, such as Thatcherism, were rejuvenated classical liberals in all but name. However, in contrast to classical liberalism there is a stronger social agenda and support for a greater degree of state intervention especially in certain areas of social life which liberal conservatives believe should not be subject to market forces. Particularly in regards to the family, sexuality, health and education, these should either always be periodically regulated or minimally protected by the state.
Либералды консерватизм – консервативті саясатты либералды ұстанымдармен үйлестіретін саяси идеология, әсіресе экономикалық мәселелерде, сондай-ақ әлеуметтік және этикалық тұрғыда либерализмнің күшті ықпалымен қалыптасқан саяси консерватизмнің бір түрі. Бұл идеология экономикаға мемлекеттің минималды араласуын қадағалайтын классикалық либералдық көзқарасты қамтиды, онда жеке адамдар үкіметтің кедергісіз нарыққа қатысып, байлық құруға еркін болуы керек. Алайда, либералды консерваторлар адамдардың өмірдің басқа салаларында жауапкершілікпен әрекет етуіне толық сенім білдірмейді; сондықтан, заң мен тәртіпті қамтамасыз ету үшін күшті мемлекет қажет деп санайды және ұлтқа деген міндет сезімін қалыптастыру үшін әлеуметтік институттардың болуы маңызды. Либералды консерваторлар азаматтық бостандықтарды, сонымен қатар кейбір әлеуметтік консервативті ұстанымдарды қолдайды. Олар әлеуметтік мәселелерде пікірлердің алуандығын көрсетеді – бірі әлеуметтік консерватор болса, енді бірі либералды көзқараста болады, бірақ барлық либералды консерваторлар азаматтық құқықтар, әлеуметтік теңдік және қоршаған ортаға қатысты заң үстемдігін қолдайды. Бұл үйлесімді және төзімді қоғамды құрумен байланысты, онда жеке жауапкершілік жоғары және теңсіздік төмендеуі тиіс. Либералды консерватизм классикалық либерализмнің жекешілдікке, теріс еркіндікке, аз реттелетін еркін нарыққа және құқықтық мемлекетке деген негізгі қағидаларын бөліседі. Көптеген сарапшылар 1980-ші жылдардағы консервативті ағымдардың, мысалы, Тэтчеризмнің, іс жүзінде классикалық либерализмнің жаңаруы екенін айтады. Дегенмен, классикалық либерализмнен айырмашылығы, либералды консерваторлар күштірек әлеуметтік бағдарламаны және мемлекеттің белгілі бір әлеуметтік салалардағы араласуын қолдайды, олардың нарық күштеріне бағынуы тиіс емес деп есептейді. Атап айтқанда, отбасы, сексуалдық денсаулық, денсаулық сақтау және білім беру салаларында мемлекеттік реттеу немесе қорғау болуы керек.
the political philosophy
Liberal conservatism is a political ideology combining conservative policies with liberal stances, especially on economic issues but also on social and ethical matters, representing a brand of political conservatism strongly influenced by liberalism. The ideology incorporates the classical liberal view of minimal government intervention in the economy, according to which individuals should be free to participate in the market and generate wealth without government interference. However, liberal conservatives also hold that individuals cannot be thoroughly depended on to act responsibly in other spheres of life; therefore, they believe that a strong state is necessary to ensure law and order and that social institutions are needed to nurture a sense of duty and responsibility to the nation. Liberal conservatives also support civil liberties, along with some socially conservative positions. They differ on social issues, with some being socially conservative and others socially liberal, though all liberal conservatives broadly support the rule of law regarding civil rights, social equality and the environment. This is equated with the creation of a cohesive and tolerant society with increased levels of individual responsibility and less inequality. Liberal conservatism shares the classical liberal tenets of a commitment to individualism, belief in negative freedom, a lightly regulated free market, and a minimal rule of law state. A number of commentators have stated that many conservative currents in the 1980s, such as Thatcherism, were rejuvenated classical liberals in all but name. However, in contrast to classical liberalism there is a stronger social agenda and support for a greater degree of state intervention especially in certain areas of social life which liberal conservatives believe should not be subject to market forces. Particularly in regards to the family, sexuality, health and education, these should either always be periodically regulated or minimally protected by the state.
Жалпы түсінік, анықтамалар және қолдану
Консерватизм де, либерализм де әртүрлі ғасырларда әртүрлі мағынаға ие болды. Либералды консерватизм термині әртүрлі жолдармен қолданылған. Ол әдетте аристократиялық консерватизмге қарама-қайшы келеді, ол теңдік принципін адам табиғатына қайшы деп санайды және оның орнына табиғи теңсіздік идеясын баса көрсетеді. Демократиялық елдерде консерваторлар заң үстемдігі, жеке меншік, нарықтық экономика және конституциялық өкілдік үкімет сияқты либералдық институттарды қабылдағандықтан, либералды консерватизмнің либералдық элементі консерваторлар арасында жалпы қабылданды. Ұлыбритания мен АҚШ сияқты кейбір елдерде либералды консерватизм термині халық мәдениетінде жай ғана консерватизм ретінде түсінілді, бұл классикалық либералдық құндылықтарды күштірек қабылдаған консерваторларды либертариандар деп атауға итермеледі. Дегенмен, классикалық либералдар мен либертариандардың арасында айырмашылықтар бар. Либералдық және еркін нарық принциптерін қабылдағандықтан, еуропалық либералды консерваторлар ұлттық консервативтік, толыққанды әлеуметтік консервативтік және тікелей популистік көзқарастардан, сондай-ақ оңшыл популистік ұстанымдардан анық ерекшеленеді. Либералдық болу көбінесе еркін нарық экономикасын және жеке жауапкершілікке сенуді, сондай-ақ азаматтық құқықтарды қорғауды және шектеулі әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесін қолдауды қамтиды. Христиан демократиясы сияқты басқа оңшыл саяси дәстүрлермен салыстырғанда, либералды консерваторлар әлеуметтік тұрғыдан консервативті емес, экономикалық тұрғыдан либералды, төмен салықтарды және экономикаға мемлекеттің минималды араласуын жақтайды. Кейбір аймақтық ерекшеліктерді байқауға болады: Орталық және Солтүстік-Батыс Еуропаның көп бөлігінде, әсіресе германдық және дәстүрлі протестант елдерінде, сондай-ақ Ұлыбритания мен Бельгияда либералды консерваторлар (оның ішінде христиан демократтары) мен либералдар (оның ішінде консервативті либералдар мен әлеуметтік либералдар) арасындағы шешімді айырмашылық сақталады. Көптеген скандинавия елдерінде либералды консерваторлар, христиан демократтары және либералдар жеке саяси топтарды құрайды және әрқайсысының өз партиясы бар. Ең ірі либералдық партиялар – дәстүрлі түрде аграрлық бағытталған скандинавиялық аграрлық партиялар. Роман тілдері қолданылатын және католицизм басым болған елдерде, сондай-ақ Грекия мен Польшада либералды консервативтік қозғалыстар, көбінесе христиан демократтары мен либералдарды қамтиды, соңғы кезде күш алып, консервативтік және либералдық терминдерінің мағынасы біртегіс болып қабылдануда. Еуропалық деңгейде христиан демократтары мен көптеген либералды консерваторлар Еуропалық халық партиясына (ЕХП) мүше, ал либералдар (консервативті және әлеуметтік либералдарды қоса) – Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы партиясына (АЛДЕ партиясы) мүше. Осы контексте, кейбір дәстүрлі христиан демократиялық партиялар (Бельгиядағы Христиандық демократиялық және фламандтық партиялар, Нидерландыдағы Христиандық демократиялық шақыру, Германиядағы Христиандық демократиялық одақ және Австриядағы Халық партиясы) басқа либералды консервативтік партиялардан ажырату қиын болып тұр. Екінші жағынан, жаңа либералды консервативтік партиялар (Грекиядағы Жаңа демократия, Португалиядағы Социал-демократиялық партия, Испаниядағы Халық партиясы, Италиядағы Forza Italia / Бостандық халқы / Forza Italia (2013), Франциядағы Халықтық қозғалыс үшін одақ / Республикашылар және бұрынғы Шығыс блогы мен Югославия елдерінің көптеген оңшыл орталық партиялары) дәстүрлі белгілерді қабылдамады, бірақ олардың идеологиясы консерватизм, христиан демократиясы және либерализмнің қоспасынан тұрады. Қазіргі еуропалық дискурста либералды консерватизм әдетте әлеуметтік консерватизмді кем дегенде белгілі бір дәрежеде қабылдамайтын оңшыл орталық саяси көзқарастарды қамтиды. Бұл ұстаным орташа деңгейдегі әлеуметтік қорғау және экологиялық саясатты қолдаумен де байланысты (сондай-ақ жасыл консерватизм мен жасыл либерализмді қараңыз). Либералды консерватизмнің бұл түрін солтүстік консерваторлар (Швециядағы Модеративті партия, Норвегиядағы Консервативті партия және Финляндиядағы Ұлттық коалиция партиясы) қолдайды, олар оңшыл популистердің бәсекелестігіне қарсы тұрып, христиан демократтарын қамтымайды, және кейде Ұлыбританияның консервативтік партиясы да. 2010 жылы премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін өткен сұхбатта Дэвид Кэмерон өзін либералды консерватор деп таныстырды. 2006 жылы партия конференциясындағы алғашқы сөйлесінде Кэмерон бұл жеке бостандыққа және адам құқықтарына сену, бірақ "әлемді қайта жаратуға бағытталған үлкен жоспарларға" күмәнді қарау деп түсіндірді.
In much of Central and Northwestern Europe, especially in Germanic and traditionally Protestant countries as well as the United Kingdom and Belgium, a divide persists between liberal conservatives (including Christian democrats) and liberals (including conservative liberals and social liberals). In most Nordic countries, liberal conservatives, Christian democrats and liberals form distinct political families and each have their own party. The largest liberal parties are the Nordic agrarian parties, which are traditionally agrarian. In most countries where Romance languages are spoken and where Catholicism is or has been dominant as well as in Greece and Poland, liberal conservative movements, often encompassing Christian democrats and liberals, have more recently gained traction and the terms conservative and liberal may be understood as synonymous. At the European level, Christian democrats and most liberal conservatives are affiliated to the European People's Party (EPP), while liberals (including conservative and social liberals) to the Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party (ALDE Party). In this context, some traditionally Christian democratic parties (such as Christian Democratic and Flemish in Belgium, the Christian Democratic Appeal in the Netherlands, the Christian Democratic Union in Germany and the People's Party in Austria) have become almost undistinguishable from other liberal conservative parties. On the other hand, newer liberal conservative parties (such as New Democracy in Greece, the Social Democratic Party in Portugal, the People's Party in Spain, Forza Italia/The People of Freedom/[[Forza Italia (2013) in Italy, the Union for a Popular Movement/The Republicans in France and most centre right parties from countries once belonging to the Eastern Bloc and Yugoslavia) have not adopted traditional labels, but their ideologies are also a mixture of conservatism, Christian democracy and liberalism. In the modern European discourse, liberal conservatism usually encompasses centre right political outlooks that reject at least to some extent social conservatism. This position is also associated with support for moderate forms of social safety net and environmentalism (see also green conservatism and green liberalism). This variety of liberal conservatism has been espoused by Nordic conservatives (the Moderate Party in Sweden, the Conservative Party in Norway and the National Coalition Party in Finland) which have been fending off competition from right wing populists to their right and do not include Christian democrats; and at times the British Conservative Party. In an interview shortly after taking office as Prime Minister in 2010, David Cameron introduced himself as a liberal conservative. During his first speech to a party conference in 2006, Cameron had defined this as believing in individual freedom and human rights, but being skeptical of "grand schemes to remake the world".
Америка консерватизмімен байланысы
АҚШ-та консерваторлар классикалық либералдардың экономикалық жекешелігін, ерлер арасындағы табиғи теңсіздікті, адам мінез-құлқының иррационалдығын тәртіп пен тұрақтылыққа ұмтылудың негізі ретінде және үкіметтің негізі ретінде табиғи құқықтарды мойындамауды бағалайтын Берк түріндегі консерватизммен жиі біріктіреді. Басқаша көзқарас бойынша, американдық консерватизм (консерватизм мен классикалық либерализмнің қоспасы) Берк консерватизмінің үш қағидасын – мемлекет билігіне сенімсіздік, теңдікке қарағанда бостандыққа басымдық беру және патриотизмді – жоғары қояды, ал дәстүрлі институттар мен иерархияларға адалдық, прогреске күмәнді қарау және элитаризм сияқты қалған үш қағиданы қабылдамайды. Осының салдарынан, АҚШ-та «либералды консерватизм» термині қолданылмайды. Қазіргі американдық либерализм еуропалық либерализмнен едәуір өзгеше және саяси спектрдің сол ортасында орналасқан, ал көптеген еуропалық елдерде либерализм көбінесе орталық және оң жаққа қатысты, социал-демократия болса сол ортаның маңызды бөлігін құрайды. Латын Америкасында бұл керісінше, экономикалық либералды консерватизм халық мәдениетінде де, академиялық дискурста да «неолиберализм» деп аталады. Американдық либертариандық консерватизм либертариандық экономикалық принциптерге және консервативті мәдени принциптерге көбірек назар аударады, бірақ еуропалық либералды консерватизмнің әлеуметтік ұстанымдары дәстүрлі консерватизмге қарағанда прогрессивизмге жақын. Америкалық неоконсерватизм кейде Еуропадағы либералды консерватизммен ұқсас немесе бірдей деп сипатталады. Алайда, Питер Лоулер АҚШ-тағы неоконсерватизмді консервативті либерализм деп қарастырып, оны либералды консерватизмнен ажыратқан. Фискалдық консерватизм де классикалық либерализмге қатысты идея.
Классикалық консерватизм және экономикалық либерализм
Тарихи тұрғыдан алғанда, 18-19 ғасырлардағы консерватизм – орнаған дәстүрге, билікке және діни құндылықтарға құрметпен қарауға негізделген қағидалар жиынтығын құрады. Бұл дәстүрлі немесе классикалық консерватизмнің формасы көбінесе Ағарту дәуірінен кейін Жозеф де Мейстрдің жазған еңбектерінде бейнеленген деп саналады. Сол кездегі либерализм, қазір классикалық либерализм деп аталады, жеке тұлғалар үшін саяси еркіндік пен экономикалық салаға еркін нарықты жақтады. Мұндай идеяларды Джон Локк, Монтескье, Вольтер, Жан-Жак Руссо, Бенджамин Франклин, Томас Джефферсон, Томас Пейн, Эдвард Гиббон, Дэвид Юм, Адам Смит, Джереми Бентам және Джон Стюарт Милл таратып, олар либерализмнің, оның ішінде экономикалық либерализмнің, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуінің, әлеуметтік либерализмнің және утилитаризмнің негізін қалаушылары ретінде танылды. Ғалым Эндрю Винсенттің сөзіне сәйкес, либералды консерватизмнің мақсаты – «экономика саясаттан бұрын тұр». Басқалары Эдмунд Берк және Алексис де Токвиль сияқты авторлардың жеке бостандықтар мен дәстүрлі құндылықтарды жоғары бағалауының артында тарихи өзгерістерге ашықтық пен тирандық көпшіліктің күдіктілігін жатқызып, осыны қазіргі либералды консерватизмнің негізі деп есептейді. Бұл Реймонд Арон мен Майкл Оукшоттың еңбектерінде де көрінеді. Дегенмен, бастапқы либералды консерваторлар консервативті әлеуметтік көзқарастарды экономикалық либерализммен үйлестірген, ерлер арасындағы табиғи теңсіздіктердің бұрынғы аристократиялық түсінігін қабілеттерге негізделген басқаруға бейімдеген және жеке бостандықтар кепілденген жағдайда, тегі бойынша берілген артықшылықтарды тікелей сынамағандығы туралы жалпы пікір қалыптасқан. Уақыт өте келе, Батыс әлеміндегі консерваторлардың көпшілігі өнеркәсіптік революцияның дамуымен және монархия, аристократия мен дін қызметкерлерінің байлығы мен билігін жоғалтуымен бірге еркін нарықтық экономикалық идеяларды қабылдады, сондықтан бұл идеялар қазір консерватизмнің бір бөлігі деп есептеледі. Бірақ, «либерал» термині көптеген елдерде еркін нарықтық экономикалық көзқарастарды білдіру үшін қолданылады. Бұл континенттік Еуропа, Австралия және Латын Америкасына қатысты.