Жеке тұлғаның құндылығы және жекешелік принциптері

Жекелеушілік – адамның қадір-қасиеті мен тәуелсіздігін бағалайтын философия. Мемлекеттен гөрі жеке мүдделерді, дербестікті қолдайды. Гуманизммен байланысты.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Individualism — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Индивидуализм – адамның моральдық құндылығын баса көрсететін моральдық көзқарас, саяси философия, идеология және әлеуметтік ұстаным. Индивидуалистер жеке адамның мақсаттары мен тілектерін іске асыруды, тәуелсіздік пен өзіне сенуді қолдайды, сондай-ақ жеке адамның мүдделері мемлекет немесе әлеуметтік топтың мүдделерінен басым болуы керек деп санайды, ал қоғамның немесе үкімет сияқты институттардың жеке істеріне сыртқы араласуына қарсы тұрады. Индивидуализм жеке тұлғаға баса назар аударады.

Индивидуализм көбінесе тоталитаризм, коллективизм және ұйымдық әлеуметтік формалардан өзгешеліктерімен анықталады. Индивидуализм "[жеке тұлға болу қасиеті; жекелік]" термині ретінде де қолданылады, бұл "[жеке ерекшелік; ерекшелік]" қасиетімен байланысты. Ол сонымен қатар гуманистік философиялық көзқарастар мен этикамен де байланысты.

Этимология

Ағылшын тілінде "индивидуализм" сөзін алғаш рет 1830-шы жылдардың аяғында Оуэн сияқты утопиялық социалистер сынау мағынасында қолданды, бірақ олардың Сент-Симониандық ілімнің ықпалында болғаны немесе оны өздері ойлап тапқаны әлі анық емес. Ұлыбританияда бұл терминге оң пікірмен қарау Джеймс Элишама Смиттің, мыңжылдық күтуші және христиандық израильдік болған, жазбалары арқылы қалыптасты. Роберт Оуэннің ертедегі жақтасы болғанымен, ол кейін Оуэннің меншікті ұжымдық тұжырымын қабылдамады және "индивидуализмде" "түпнұсқалық қабілеттің" дамуына жағдай жасайтын "әмбебаптық" таныды. Смит пікірінше, индивидуализм болмаса, адамдар өздерінің бақытын арттыру үшін мүлік жинамайды.

Жеке тұлға

Индивид – жиынтықтағы адам немесе нақты бір объект. 15 ғасыр мен одан бұрынғы, сондай-ақ қазіргі күні статистика және метафизика салаларында "жеке" дегеніміз "бөлінбес", яғни сандық тұрғыдан бірегей нәрсені білдіреді, бірақ кейде "адамды" да білдіруі мүмкін, мысалы, "ешімдер мәселесі" сияқты. 17 ғасырдан бастап "жеке" сөзі жекеленуді, яғни жекелегендікті білдіреді, мысалы, жекешілдік. Жекелік – жекеленген жанда болудың күйі немесе қасиеті; өзге адамдардан өзгеше, өз қажеттіліктері, мақсаттары мен тілектерімен ерекшеленетін адам.

Іздеу принципі

Индивидуациялау принципі немесе principium individuationis, бір нәрсенің басқа нәрселерден ерекшелену жолын сипаттайды. Карл Юнг үшін индивидуация – жеке және ұжымдық бейсаналықтың (мысалы, армандар, белсенді қиял немесе еркін ассоциациялар арқылы) санаға әкелінетін және тұтас тұлғаға сіңірілетін трансформация процесі. Бұл психиканың интеграциясы үшін қажетті табиғи процесс. Юнг индивидуацияны адам дамуының орталық процесі деп есептеді. Гилберт Симондон "Психикалық және ұжымдық индивидуация" еңбегінде жеке және ұжымдық индивидуация теориясын жасады, онда жеке субъект себеп емес, индивидуацияның салдары ретінде қарастырылады. Осылайша, жеке атомның орнын тоқтамайтын онтологиялық индивидуация процесі басады. Индивидуациялау – әрқашан толық емес процесс, әрқашан болашақ индивидуацияларға мүмкіндік беретін "алдын ала жеке тұлғаны" қалдырады. Бернард Стиглердің философиясы Гилберт Симондонның индивидуация жөніндегі еңбегін, сондай-ақ Фридрих Ницше мен Зигмунд Фрейдтің ұқсас идеяларын пайдаланады және өзгертеді. Стиглер үшін "Мен, психикалық жеке тұлға ретінде, ұжымдық жеке тұлға болып табылатын "бізбен" қарым-қатынаста ғана ойша түсініле аламын. Мен, ұжымдық дәстүрді қабылдау арқылы қалыптасады, одан мұрагерлікке ие болады және онда көптеген "Мендер" бір-бірінің бар екенін мойындайды."

Бәсекеге қабілетті индивидуализм

Оксфорд сөздігінде социологиядағы "бәсекеге қабілетті жекелеушілік" – "жетістіктер мен жетістіксіздіктердің лайықтылыққа негізделуі керек деген тұжырым. Еңбек ету мен қабілеттер табысқа жетудің алғы шарты саналады. Бәсекелестік – шектеулі ресурстар мен сыйлықтарды бөлудің қабылданған тәсілі ретінде қарастырылады."

Әдістемелік индивидуализм

Әдістемелік индивидуализм – құбылыстарды жеке адамдардың мотивациясы мен іс-әрекеттерінен қалай туындайтынын зерттеу арқылы ғана түсінуге болатын көзқарас. Экономикада адамдардың мінез-құлқы бағалар мен табыспен шектелген рационалды таңдаулар тұрғысынан түсіндіріледі. Экономист адамдардың қалауларын берілген шарт ретінде қабылдайды. Беккер мен Стиглер осы көзқарасты қуатты түрде жеткізеді: дәстүрлі көзқарас бойынша, экономикалық құбылыстарды түсіндіруде адамдардың немесе уақыттың әртүрлі талғамдарына тоқталу – аргументтің соңы. Бұл мәселе осы сәтте талғамдарды зерттеп, түсіндіретін мамандарға (психологтар ма, антропологтар ма, френологтар ма, әлеуметтік биологтар ма?) қалдырылады. Біздің бағалаған түсінігімізге сәйкес, мұндай тұйыққа ешқашан жетілмейді: экономист мінез-құлықтағы кез келген айырмашылықты немесе өзгерісті түсіндіру үшін бағалар мен табыстардағы айырмашылықты іздеуді жалғастырады.

Саяси индивидуализм

Индивидуалистерді ең алдымен әлеуметтік институттардың (мысалы, мемлекет немесе діни мораль) жүктеген міндеттерінен жеке автономияны қорғау мазалайды. Л. Сьюзан Браун үшін "Либерализм мен анархизм – жеке адамның бостандығымен байланысты екі саяси философия, бірақ олар бір-бірінен өте ерекшеленеді. Анархизм либерализммен бірге жеке адамның бостандығына радикалды берілгендігін бөліседі, бірақ либерализмнің бәсекелестік мүлік қатынастарын қабылдамайды". Азаматтық либертариандық – толыққанды идеология емес, азаматтық бостандықтар мен құқықтарға қатысты көзқарастар жиынтығы. Осы себепті азаматтық-либертариандық көзқарас көптеген басқа саяси философиялармен үйлесімді және қазіргі саясатта оң және сол қанатта кездеседі. Ғалым Элен Мейксинс Вудтың пікірінше, "Локк жекешілдігіне қарсы тұратын индивидуализмнің ілімдері бар [ ] және Локк емес индивидуализм социализмді қамтуы мүмкін". Британдық тарихшылар Эмили Робинсон, Камилла Скофилд, Флоренс Сатклифф Брейтвейт және Натали Томлинсон 1970 жылдары британдықтардың жеке құқықтарын, жеке басын және көзқарастарын анықтауға және талап етуге құштар болғанын, үлкен жеке автономияны және өзін-өзі анықтау құқығын қалағанын, ал сыртқы бақылаудың азайтылуын тілегенін, одан кейін оны ұстап тұрғанына ашуланып шағымданғанын айтады. Тарихшылар бұл алаңдаушылықтың өзгеруі Тэтчеризмнің пайда болуына себеп болды және Тэтчеризмнің тартымдылығының бір бөлігіне айналды деп санайды.

Анархизм

Анархизмде индивидуалистік анархизм – анархистік қозғалыстағы жеке тұлғаның еркін және оның құндылықтарын топтар, қоғам, дәстүрлер және идеологиялық жүйелер сияқты сыртқы факторлардан жоғары қоятын бірнеше ой-сана саласын білдіреді. Индивидуалистік анархизм – жеке философия емес, кейде бір-бірімен қақтығысатын индивидуалистік философиялардың жиынтығы. 1793 жылы, көбінесе алғашқы анархист деп есептелетін Уильям Годвин «Саяси әділдік» еңбегін жазды, оны кейбірлер анархизмнің алғашқы көрінісі деп санайды. Философиялық анархист Годвин рационалистік және утилитарлық негізде революциялық әрекетке қарсы болды және білімнің біртіндеп таралуымен маңыздылығы азайып, әлсіздей түсетін минималды мемлекетті қазіргі «қажетті жамандық» деп қарастырды. Годвин индивидуализмді жақтады, еңбектегі барлық ынтымақтастықты жоюды ұсынды, бұл жалпыға ортақ игілікке ең қолайлы болады деген болжаммен. Индивидуалистік анархизмнің эгоизм немесе эгоистік анархизм деп аталатын ықпалды түрін, индивидуалистік анархизмнің ең алғашқы және ең танымал жақтаушыларының бірі, неміс Макс Штирнер түсіндірді. 1844 жылы жарық көрген Штирнердің «Мен және менікі» атты еңбегі – философияның негізін қалаушы мәтіні. Ол Құдайды, мемлекетті және моральды ескермеді. Штирнер үшін құқықтар – санадағы арбаулар, ал ол қоғамның жоқ екенін, бірақ «жеке тұлғалар оның шынайылығы» деп есептеді. Штирнер өзін-өзі нығайтуды жақтады және эгоисттердің одақтарын, барлық тараптардың ерік-жігерімен үнемі жаңартылатын жүйелі емес қауымдастықтарды күтті. Эгоистік анархизм Штирнер философиясының көптеген түсіндірмелерін қамтыды. Оны неміс философы, анархист және ЛГБТ белсендісі Джон Генри Маккей ашты және дамытты. Жосия Уоррен алғашқы американдық анархист деп есептеледі және 1833 жылы ол бас редакторлық еткен төрт беттік апталық газет «Тыныштық революционері» – алғашқы анархистік мерзімді басылым болды. Американдық анархист тарихшысы Юнис Минет Шустер үшін «Прудондық анархизм АҚШ-та 1848 жылға дейін табылған және ол Джозия Уоррен мен Стивен Перл Эндрюстің индивидуалистік анархизміне деген жақындығын сезінбеген көрінеді. [ ] Уильям Б. Грин бұл Прудондық өзаралықты ең таза және жүйелі түрде ұсынды». Генри Дэвид Торо Америка Құрама Штаттары мен Еуропадағы индивидуалистік анархистік ой-пікірдің маңызды ерте әсері болды. Торо – американдық автор, ақын, натуралист, салық төлеуден бас тартушы, даму сыншысы, геодезист, тарихшы, философ және жетекші трансценденталист, ол өзінің «Уолден» кітабымен танымал, бұл табиғи ортада қарапайым өмір сүру туралы ой-толғау және оның «Қоғамдық мойынсұнбаушылық» атты очеркі, әділетсіз мемлекетке қарсы моральдық қарсылықты білдіретін жеке қарсылық туралы аргумент. Кейін Бенджамин Такер өзінің эклектикалық ықпалды «Еркіндік» басылымында Стирнердің эгоизмін Уоррен мен Прудонның экономикасымен біріктірді. Осы ертедегі ықпалдардан анархизм және әсіресе индивидуалистік анархизм махаббат пен жыныстық қатынас мәселелеріне қатысты болды. Әр түрлі елдерде бұл богемалық суретшілер мен зиялылардың, еркін махаббат пен тууды бақылаудың жақтастары, индивидуалистік натуралистер, анархо-натуризмдегідей нудистер, еркін ойлау және дін қызметкерлеріне қарсы белсенділер, сондай-ақ жас анархистік заңсыздар, әсіресе Еуропалық индивидуалистік анархизм мен Францияның индивидуалистік анархизмінде заңсыздық және жеке талап ету деп аталды. Бұл авторлар мен белсенділерге Оскар Уайльд, Эмиль Арманд, Хан Райнер, Анри Зисли, Ренцо Новаторе, Мигель Хименес Игуалада, Адольф Бранд және Лев Черный және басқалар кірді. 1891 жылы жазған «Социализмдегі адамның жаны» атты маңызды очергінде Уайльд социализмді индивидуализмге кепілдік беру жолы ретінде қорғады және ол «жеке меншік жойылғаннан кейін, бізде шынайы, әдемі, салауатты индивидуализм болады. Ешкім де өз өмірін заттар мен олардың символдарын жинауға жұмсамайды. Біреу аман қалады. Өмір сүру – әлемдегі ең сирек кездесетін нәрсе. Адамдардың көбі жасайды, солай ғой». Анархист тарихшы Джордж Вудкок үшін «Уайльдтың "Социализмдегі адамның жаны" еңбегіндегі мақсаты – суретшіге ең қолайлы қоғамды іздеу. [ ] Уайльд үшін өнер – ең жоғарғы мақсат, оның ішінде ағартушылық пен қайта жаңғыру бар, оған қоғамдағы барлық басқа нәрсе бағынысты болуы керек. [ ] Уайльд анархисті эстет ретінде көрсетеді». Вудкок «1890 жылдары әдеби анархизмге ең үлкен үлес қосқан Оскар Уайльдтың "Социализмдегі адамның жаны" екендігіне күмән жоқ» деп санайды және оны негізінен Уильям Годвиннің ой-пікірлері әсер еткенін айтады. Ол автократизмді анархиядан ажыратты, оның экономикасы еркіндікке қарсы араласуды қамтиды деп ойлады, өзінің австриялық мектеп экономикасының laissez-faire экономикасынан өзгеше.

Within anarchism, individualist anarchism represents several traditions of thought within the anarchist movement that emphasize the individual and their will over any kinds of external determinants such as groups, society, traditions and ideological systems. Individualist anarchism is not a single philosophy but refers to a group of individualistic philosophies that sometimes are in conflict. In 1793, William Godwin, who has often been cited as the first anarchist, wrote Political Justice, which some consider to be the first expression of anarchism. Godwin, a philosophical anarchist, from a rationalist and utilitarian basis opposed revolutionary action and saw a minimal state as a present "necessary evil" that would become increasingly irrelevant and powerless by the gradual spread of knowledge. Godwin advocated individualism, proposing that all cooperation in labour be eliminated on the premise that this would be most conducive with the general good. An influential form of individualist anarchism called egoism, or egoist anarchism, was expounded by one of the earliest and best known proponents of individualist anarchism, the German Max Stirner. Stirner's The Ego and Its Own, published in 1844, is a founding text of the philosophy. without regard for God, state, or morality. To Stirner, rights were spooks in the mind, and he held that society does not exist but "the individuals are its reality". Stirner advocated self assertion and foresaw unions of egoists, non systematic associations continually renewed by all parties' support through an act of will, Egoist anarchism has inspired many interpretations of Stirner's philosophy. It was re discovered and promoted by German philosophical anarchist and LGBT activist John Henry Mackay. Josiah Warren is widely regarded as the first American anarchist and The Peaceful Revolutionist, the four page weekly paper he edited during 1833, was the first anarchist periodical published. For American anarchist historian Eunice Minette Schuster, "[i]t is apparent [ ] that Proudhonian Anarchism was to be found in the United States at least as early as 1848 and that it was not conscious of its affinity to the Individualist Anarchism of Josiah Warren and Stephen Pearl Andrews. [ ] William B. Greene presented this Proudhonian Mutualism in its purest and most systematic form". Henry David Thoreau was an important early influence in individualist anarchist thought in the United States and Europe. Thoreau was an American author, poet, naturalist, tax resister, development critic, surveyor, historian, philosopher and leading transcendentalist, who is best known for his book Walden, a reflection upon simple living in natural surroundings, and his essay Civil Disobedience, an argument for individual resistance to civil government in moral opposition to an unjust state. Later, Benjamin Tucker fused Stirner's egoism with the economics of Warren and Proudhon in his eclectic influential publication Liberty. From these early influences, anarchism and especially individualist anarchism was related to the issues of love and sex. In different countries, this attracted a small but diverse following of bohemian artists and intellectuals, free love and birth control advocates, individualist naturists nudists as in anarcho naturism, freethought and anti clerical activists as well as young anarchist outlaws in what came to be known as illegalism and individual reclamation, especially within European individualist anarchism and individualist anarchism in France. These authors and activists included Oscar Wilde, Émile Armand, Han Ryner, Henri Zisly, Renzo Novatore, Miguel Giménez Igualada, Adolf Brand and Lev Chernyi among others. In his important essay The Soul of Man Under Socialism from 1891, Wilde defended socialism as the way to guarantee individualism and so he saw that "[w]ith the abolition of private property, then, we shall have true, beautiful, healthy Individualism. Nobody will waste his life in accumulating things, and the symbols for things. One will live. To live is the rarest thing in the world. Most people exist, that is all". For anarchist historian George Woodcock, "Wilde's aim in The Soul of Man Under Socialism is to seek the society most favorable to the artist. [ ] for Wilde art is the supreme end, containing within itself enlightenment and regeneration, to which all else in society must be subordinated. [ ] Wilde represents the anarchist as aesthete". Woodcock finds that "[t]he most ambitious contribution to literary anarchism during the 1890s was undoubtedly Oscar Wilde The Soul of Man Under Socialism" and finds that it is influenced mainly by the thought of William Godwin. distinguished autarchism from anarchy, whose economics he felt entailed interventions contrary to freedom in contrast to his own laissez faire economics of the Austrian School.

Либерализм

Либерализм – «адамның азаматтық және саяси құқықтарына, сөз және пікір еркіндігіне маңыз беретін және оны дамытатын» ілім деп есептеледі. Бұл сенім АҚШ-та, Еуропада, Австралияда және басқа да батыс елдерде кеңінен қабылданып, тарих бойында көптеген батыс философтары, әсіресе Ағарту дәуірінен бастап, маңызды құндылық ретінде мойындалған. Оны көбінесе Абрахамдық және Конфуцийлік қоғамдардағы ұжымдық идеялар қабылдамайды, бірақ даостар жекелейшілдікке бейім болған және солай болып қала береді. Рим императоры Марк Аврелий «тең құқықты, тең сөз бостандығын қамтамасыз ететін және басқарылатын халықтың бостандығын ең жоғары бағалайтын патшалық үкімет идеясын» мақтап жазған. Либерализмнің тамыры Ағарту дәуірінде, патшалардың құдайлық құқығы, тектік мәртебесі және орнатылған дін сияқты бұрынғы үкімет теорияларының көптеген негізгі қағидаларын қабылдамайды. Джон Локк пен Монтескье классикалық либерализмнің философиялық негізін қалаушылар ретінде танымал, бұл либералды қозғалыстан шабыт алған саяси идеология. Ол: «Ешкімнің өміріне, денсаулығына, бостандығына немесе мүлкіне зиян келтіруге болмайды», – деп жазған. 17-ғасырда либералды идеялар Нидерланды, Швейцария, Англия және Польша сияқты елдердегі Еуропа үкіметтеріне әсер ете бастады, бірақ абсолюттік монархияны және орнатылған дінді жақтағандар оларға қарсы күш көрсетті. 18-ғасырда Америка Құрама Штаттарында монарх немесе тектік аристократиясыз алғашқы либералды мемлекет құрылды. АҚШ Тәуелсіздік Декларациясында Локкпен үйлесетін «барлық адамдар тең жаратылған; олар Жаратушысынан белгілі бір ажырамас құқықтармен жаратылған; олардың арасында өмір, бостандық және бақытты іздеу бар; осы құқықтарды қамтамасыз ету үшін үкіметтер адамдар арасында құрылады, олардың әділ билігі басқарылатын халықтың келісімінен туындайды» деген сөздер бар. Либерализмнің көптеген түрлері бар. Джон Н. Грейдің сөзіне сәйкес, либерализмнің мәні – әртүрлі сенімдерге және жақсы өмірді құрайтын әртүрлі идеяларға төзімділік. Либерализм әдетте саяси пікірлердің әртүрлілігін бағалайды, тіпті олар қақтығысқа түсіп, келіспеушілік тудырса да. Бұл Штирнер мемлекет орнына ұйымдастыру формасы ретінде ұсынған идея. Эгоистік анархистер эгоизм жеке адамдар арасында шынайы және спонтанды одақ құруға көмектеседі деп санайды. Анархизмге қарсы болғанына қарамастан, Штирнер мен Ницше француз «әдеби анархистері» тарапынан жиі салыстырылды, ал Ницшенің идеяларының анархистік интерпретациялары АҚШ-та да ықпалды болған сияқты.

Liberalism is thought "that attaches [and advances the] importance [of] the civil and political rights of individuals and their freedoms of speech and expression." This belief is widely accepted in the United States, Europe, Australia and other Western nations, and was recognized as an important value by many Western philosophers throughout history, in particular since the Enlightenment. It is often rejected by collectivist ideas such as in Abrahamic or Confucian societies, although Taoists were and are known to be individualists. The Roman Emperor Marcus Aurelius wrote praising "the idea of a polity administered with regard to equal rights and equal freedom of speech, and the idea of a kingly government which respects most of all the freedom of the governed". Liberalism has its roots in the Age of Enlightenment and rejects many foundational assumptions that dominated most earlier theories of government, such as the Divine Right of Kings, hereditary status, and established religion. John Locke and Montesquieu are often credited with the philosophical foundations of classical liberalism, a political ideology inspired by the broader liberal movement. He wrote "no one ought to harm another in his life, health, liberty, or possessions." In the 17th century, liberal ideas began to influence European governments in nations such as the Netherlands, Switzerland, England and Poland, but they were strongly opposed, often by armed might, by those who favored absolute monarchy and established religion. In the 18th century, the first modern liberal state was founded without a monarch or a hereditary aristocracy in the United States of America. The US Declaration of Independence includes the words which echo Locke that "all men are created equal; that they are endowed by their Creator with certain unalienable rights; that among these are life, liberty, and the pursuit of happiness; that to insure these rights, governments are instituted among men, deriving their just powers from the consent of the governed." Liberalism comes in many forms. According to John N. Gray, the essence of liberalism is toleration of different beliefs and of different ideas as to what constitutes a good life. Liberalism generally values differing political opinions, even if they clash and cause discord. which Stirner proposed as a form of organisation in place of the state. Egoist anarchists argue that egoism will foster genuine and spontaneous union between individuals. Stirner and Nietzsche, who exerted influence on anarchism despite its opposition, were frequently compared by French "literary anarchists" and anarchist interpretations of Nietzschean ideas appear to have also been influential in the United States.

Этикалық эгоизм

Этикалық эгоизм, сондай-ақ қарапайым эгоизм деп аталады, – моральдық агенттердің өздерінің жеке мүдделеріне сай әрекет етуі керек деген нормативтік этикалық ұстаным. Ол психологиялық эгоизмнен ерекшеленеді, ол адамдар тек өз мүдделерін ғана қамдауға бейім деп санайды. Этикалық эгоизм, сонымен қатар, тек өзімшілдікпен әрекет етудің рационалды екенін айтатын рационалды эгоизмнен де өзгеше. Дегенмен, бұл доктриналар кейде этикалық эгоизммен үйлестірілуі мүмкін. Этикалық эгоизм этикалық альтруизмге қарсы тұрады, ол моральдық агенттердің басқаларға көмектесу және оларға қызмет етуге міндетті екенін білдіреді. Эгоизм мен альтруизмнің екеуі де этикалық утилитаризмге қарама-қарсы келеді, ол моральдық агент өзін (субъект деп те аталады) басқалардан жоғарырақ бағаламауы керек, бірақ басқалардың мүдделеріне көмектесу үшін өз мүдделерін құрбан етуге де қатыспауы керек (эгоизм сияқты, өзімшілдік мүдделерді және "өзін" басқаларға берілмеген мәртебеге көтеру арқылы), әрине, өзінің мүдделері (яғни қалаулары немесе әл-ауқаты) басқалардың мүдделерімен және әл-ауқатымен шамалас болған жағдайда. Эгоизм, утилитаризм және альтруизм – барлығы да салдарлықтың түрлері, бірақ эгоизм мен альтруизм утилитаризмнен өзгеше, себебі эгоизм мен альтруизм агентке бағытталған салдарлықтың формалары (яғни субъектке бағытталған немесе субъективті), ал утилитаризм агенттік бейтараптыққа ие (яғни объективті және бейтарап), өйткені ол субъектінің (яғни өзінің, яғни моральдық "агенттің") мүдделерін басқа біреудің мүдделерінен, қалауларынан немесе әл-ауқатынан артық немесе кем деп қарамайды. Этикалық эгоизм моральдық агенттерден моральдық шешімдер қабылдағанда басқалардың мүдделеріне және әл-ауқатына зиян келтіруді талап етпейді, мысалы, агенттің жеке мүддесі басқаларға зиянды, пайдалы немесе бейтарап әсер ете алуы мүмкін. Индивидуализм басқалардың мүдделерін және әл-ауқатын ескермеуге немесе ескермей қалуға рұхсат береді, егер таңдалған нәрсе агенттің жеке мүддесін қанағаттандыруда тиімді болса. Этикалық эгоизм міндетті түрде өзімшілдік мүдделерді іздеу кезінде адамның әрқашан қалағанын істеу керектігін білдірмейді, мысалы, ұзақ мерзімді перспективада қысқа мерзімді қалауларды қанағаттандыру өзіне зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан, уақытша ләззат ұзаққа созылған бақытқа (эвдемонияға) жол береді. Джеймс Рэйчелс айтқандай: "[Э]тикалық эгоизм өзімшілдікті қолдайды, бірақ ақымақтықты емес". Этикалық эгоизм кейде либертариандық немесе индивидуалистік анархизмді қолдаудың философиялық негізі болып табылады, мысалы Макс Штирнерде, бірақ олар альтруистік мотивацияларға да негізделуі мүмкін. Бұл саяси ұстанымдар, олардың бірі – адамдардың басқалардың әрекет ету еркіндігін күштеп шектемеуі керек деген сенімге негізделген.

Ethical egoism, also called simply egoism, is the normative ethical position that moral agents ought to do what is in their own self interest. It differs from psychological egoism, which claims that people do only act in their self interest. Ethical egoism also differs from rational egoism which holds merely that it is rational to act in one's self interest. However, these doctrines may occasionally be combined with ethical egoism. Ethical egoism contrasts with ethical altruism, which holds that moral agents have an obligation to help and serve others. Egoism and altruism both contrast with ethical utilitarianism, which holds that a moral agent should treat one's self (also known as the subject) with no higher regard than one has for others (as egoism does, by elevating self interests and "the self" to a status not granted to others), but that one also should not (as altruism does) sacrifice one's own interests to help others' interests, so long as one's own interests (i. e. one's own desires or well being) are substantially equivalent to the others' interests and well being. Egoism, utilitarianism, and altruism are all forms of consequentialism, but egoism and altruism contrast with utilitarianism, in that egoism and altruism are both agent focused forms of consequentialism (i. e. subject focused or subjective), but utilitarianism is called agent neutral (i. e. objective and impartial) as it does not treat the subject's (i. e. the self's, i. e. the moral "agent's") own interests as being more or less important than if the same interests, desires, or well being were anyone else's. Ethical egoism does not require moral agents to harm the interests and well being of others when making moral deliberation, e. g. what is in an agent's self interest may be incidentally detrimental, beneficial, or neutral in its effect on others. Individualism allows for others' interest and well being to be disregarded or not as long as what is chosen is efficacious in satisfying the self interest of the agent. Nor does ethical egoism necessarily entail that in pursuing self interest one ought always to do what one wants to do, e. g. in the long term the fulfilment of short term desires may prove detrimental to the self. Fleeting pleasance then takes a back seat to protracted eudaemonia. In the words of James Rachels, "[e]thical egoism [ ] endorses selfishness, but it doesn't endorse foolishness." Ethical egoism is sometimes the philosophical basis for support of libertarianism or individualist anarchism as in Max Stirner, although these can also be based on altruistic motivations. These are political positions based partly on a belief that individuals should not coercively prevent others from exercising freedom of action.

Экзистенциализм

Экзистенциализм – 19-шы және 20-шы ғасырлардағы философтардың еңбектеріне қолданылатын термин. Олар, терең доктриналық айырмашылықтарға қарамастан, философиялық ойдың негізгі міндеті – жеке адамның өмірлік жағдайларымен, оның сезімдерімен, іс-әрекеттерімен, жауапкершілігімен және ойларымен айналысу екенін жақтады. Экзистенциализмнің әкесі деп кейіннен танылған 19-шы ғасырдың басындағы философ Сёрен Кьеркегор, жеке адамның өзінің өміріне мән беру және оны құштарлықпен, адалдықпен өмір сүру жауапкершілігі бар екенін айтты. Бұл, үмітсіздік, қайғы, абсурд, бөтендік және жалықтыру сияқты көптеген өмірлік кедергілер мен алаңдаушылықтарға қарамастан орын алуы керек. Кейінгі экзистенциалдық философтар жеке тұлғаға назар аударуды сақтап қалды, бірақ қанағаттануға жетек жететін және толыққанды өмірді құрайтын нәрсе, қандай кедергілерді жеңу қажет және Құдайдың болуы немесе болмауының салдары сияқты сыртқы және ішкі факторлардың рөлі туралы әртүрлі пікірде болды. Көптеген экзистенциалистер дәстүрлі жүйелі немесе академиялық философияны стиль және мазмұн тұрғысынан нақты адам тәжірибесінен тым абстрактілі және алыс деп есептеді. Экзистенциализм Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін адамның жекелігі мен бостандығының маңыздылығын қайта бекіту құралы ретінде танымал болды. Ницшенің «үстін адам» (superman) тұжырымы, жеке тұлға идеясымен және әр адамның өзінің бірегей жолын және мүмкіндіктерін іздеуімен тығыз байланысты. Төмендегі цитатада көрсетілгендей, «үстін адам» ұғымы Ницшенің жеке өсу мен өзін-өзі тану үшін дәстүрлі моральдық және қоғамдық нормаларды жеңу қажеттігіне баса назар аударғанын көрсетеді:

Еркін ойлау

Еркін ойлау – адамдар білім мен ақыл-ойға жүгінбей, шындық деп ұсынылған идеяларды қабылдамауы керек деген принципті білдіреді. Сондықтан, еркін ойшылдар өз пікірлерін фактілер, ғылыми зерттеулер және логикалық қағидалар негізінде құруға тырысады, бұл ретте кез келген логикалық қателіктерге, интеллектуалдық шектеулерге, билікке, өз пікірін растауға бейімділікке, танымдық бұрмалауларға, дәстүрлі көзқарастарға, танымал мәдениетке, көзқарастың тарлығына, сектанттыққа, дәстүрге, қалалық аңызға және басқа да догмаларға тәуелді болмайды. Дінге қатысты, еркін ойшылдар табиғаттан тыс құбылыстардың бар екенін ғылыми тұрғыдан дәлелдейтін жеткілікті мәліметтер жоқ деп санайды.

Гуманизм

Гуманизм – адамның қадір-қасиетіне, мүдделеріне және мүмкіндіктеріне, әсіресе саналы ойлау қабілетіне басымдық беретін көптеген этикалық көзқарастарға ортақ тұжырым. Бұл сөздің мағынасы әртүрлі болғанымен, оның мәні табиғаттан тыс күштерге немесе билікке сүйенуге қарағанда анық байқалады. 19 ғасырдан бері гуманизм 18 ғасырдың ағартушылық философтарынан қалған дінге қарсылықпен байланысты. 21 ғасыр гуманизмі адам құқықтарын, соның ішінде репродуктивтік құқықтарды, гендерлік теңдікті, әлеуметтік әділдікті және дін мен мемлекеттің бөлінуін қатай қолдайды. Бұл термин діни емес ұйымдасқан сенімдерді, секулярлық гуманизмді және гуманистік өмірлік ұстанымды қамтиды.

Геномизм

Философиялық гедонизм – құндылықтардың метаэтикалық теориясы болып табылады, ол ләззатты жалғыз ішкі жақсылық, ал азабы – жалғыз ішкі жамандық деп санайды. Гедонистік ойдың негізгі идеясы – ләззат (барлық табиғи түрде ұнайтын эмоцияларды қамтитын жалпы ұғым) өзінің өзінен немесе табиғаты бойынша жақсы болатын жалғыз нәрсе. Бұл мінез-құлықтың немесе мінездің моральдық құндылығын оның тудыратын ләззат, оның қамтитын азабынан басым болған жағдайда бағалауды білдіреді.

Еркіндік

Еркіндік – моральдық шектеулердің көбісінен мүлдем айырылған, оларды қажетсіз немесе ұнамсыз деп санайтын адам. Әсіресе, бұл адам үлкен қоғам қабылдаған моральдық нормалар мен мінез-құлық ережелерін елемейтін, тіпті оларды жоққа шығаратын болады. Еркіндікке ұмтылушылар физикалық ләззаттарды, яғни сезімдер арқылы алынатын тәжірибені бағалайды. Либертинизм философиясы 17, 18 және 19 ғасырларда, әсіресе Франция мен Ұлыбританияда жаңа жақтастар тапты. Олардың ішінде Джон Уилмот, Рочестердің 2-графы және Маркиз де Сад есімдері бар. Франциядағы Барокко дәуірінде, Габриэль Наду, Эли Диодати және Франсуа де Ла Моте Ле Ваер сияқты философтар мен зиялылардың еркін ойлайтын тобы құрылды, олар ұжымдық түрде libertinage érudit деп белгілі болды. Сыншы Вивиан де Сола Пинто Джон Уилмот, 2-ші Рочестер графының еркіндікке ұмтылуын Гоббстің материализмімен байланыстырды.

Объективтілік

Объективизм – философ және романист Айн Рэнд құраған философиялық жүйе, ол шындықтың санадан тәуелсіз бар екенін білдіреді; адамдар ұғымдарды қалыптастыру және индуктивті және дедуктивті логика арқылы сезінуден рационалды түрде білім алады; адам өмірінің моральдық мақсаты – өз бақытын немесе рационалды жеке мүддесін іздеу. Рэнд бұл моральға сәйкес келетін жалғыз әлеуметтік жүйе – жеке құқықтарға толық құрмет, таза еркін нарық капитализмінде көрініс табады; ал өнердің адам өміріндегі рөлі – шындықты таңдаулы түрде бейнелеу арқылы адамның ең кең метафизикалық идеяларын, оның түсіне алатын және эмоционалдық тұрғыдан жауап бере алатын физикалық форма – көркем туындыға айналдыру. Объективизм адамды өзінің батыры ретінде құрметтейді, "өзінің бақыты өмірінің моральдық мақсаты, өнімді жетістіктері ең құнды қызметі, ал ақыл – оның жалғыз абсолюті" ретінде.

Философиялық анархизм

Философиялық анархизм – мемлекеттің моральдық негізділігі жоқ деп санайтын анархистік ойлау мектебі. Революциялық анархизмнен өзгеше, философиялық анархизм оны күшпен жоюды жақтамайды, бірақ оны басып өту үшін бейбіт эволюцияны қолдайды. Философиялық анархизм мемлекеттің жойылуына қатысты нақты әрекеттерді немесе ниеттерді міндетті түрде білдірмейді, алайда философиялық анархистер мемлекетке бағынуға міндетті емес екеніне, сондай-ақ мемлекеттің бұйрық беруге құқығы жоқ екеніне сенеді. Философиялық анархизм, әсіресе, жекешіл анархизмнің бір бөлігі болып табылады. Тарихта белгілі философиялық анархистерге Мохандас Ганди, Уильям Годвин, Пьер-Жозеф Прудон, Макс Стирнер, Бенджамин Таккер және Генри Дэвид Торо жатады. Қазіргі заманғы философиялық анархистердің қатарында А. Джон Симмонс және Роберт Пол Вольф бар.

Субъективизм

Субъективизм – барлық өлшемдер мен заңдардың негізі ретінде субъективті тәжірибеге басымдық беретін философиялық қағида. Солипсизм сияқты ең жоғары дәрежедегі формаларында, ол әрбір заттың мәні мен болуы тек қана біреудің оны субъективті түсінуіне байланысты деп санайды. Л. Витгенштейннің «Tractatus Logico-Philosophicus» еңбегіндегі 5.632-ші тұжырымдамасында: «Субъект әлемге жатпайды, бірақ ол әлемнің шегі болып табылады» делінген. Метафизикалық субъективизм – шындық біздің оны шындық деп қабылдауымызға байланысты, және одан тыс, қабылдаудан тәуелсіз нақты шындық жоқ деген теория. Сондай-ақ, шындық – қабылдау емес, сана деп қарастыруға болады (субъективті идеализм). Ықтималдықтар теориясында субъективизм – ықтималдықтардың белгілі бір ұсынысқа қатысты рационалды агенттердің сенім деңгейі ғана екенін, және олардың өзіндік объективті шындығы жоқ екенін білдіреді. Этикалық субъективизм моральдық тұжырымдардың адам пікірінен тәуелсіз объективті фактілерге сілтеме жасайтынын айтатын моральдық реализмге, кез келген моральдық тұжырымның ешқандай мағынада дұрыс еместігін жоққа шығаратын қателік теориясына, сондай-ақ моральдық мәлімдемелер ешқандай тұжырымды білдірмейтінін жоққа шығаратын когнитивизмге қарсы тұрады. Этикалық субъективизмнің ең көп таралған түрлері – моральдық релятивизмнің түрлері, онда моральдық стандарттар әр мәдениетке немесе қоғамға қатысты болады, яғни мәдени релятивизм, тіпті әр жеке адамға қатысты. Соңғы көзқарас, Протагордың айтуынша, әлемдегі субъектілер санына сай жақсылық пен жамандық өлшемдері де сан алуан. Моральдық субъективизм – моральдық құндылықты жеке тұлғаға қатысты ететін моральдық релятивизмнің бір түрі. Хорст Маттай Квель – Макс Штирнердің ықпалында болған испан тіліндегі неміс анархист философы. Квель жеке адам әлемге форма беретіндіктен, ол сол заттардың, басқалардың және бүкіл ғаламның өзі болып табылады деп дәлелдеді. XIX ғасырдағы белгілі либералдар қатарында Жан Батист Сей, Томас Мальтус және Дэвид Рикардо бар. Классикалық либерализм, кейде 20 ғасырға дейінгі либерализмнің барлық түрлерін атау үшін қолданылатын термин ретінде де пайдаланылады, 20 ғасырда Людвиг фон Мизес және Фридрих Хайек қайта жаңғыртты, ал Милтон Фридман, Роберт Нозик, Лорен Ломаски және Ян Нарвесон одан әрі дамытты.

Subjectivism is a philosophical tenet that accords primacy to subjective experience as fundamental of all measure and law. In extreme forms such as solipsism, it may hold that the nature and existence of every object depends solely on someone's subjective awareness of it. In the proposition 5.632 of the Tractatus Logico Philosophicus, Ludwig Wittgenstein wrote: "The subject doesn't belong to the world, but it is a limit of the world". Metaphysical subjectivism is the theory that reality is what we perceive to be real, and that there is no underlying true reality that exists independently of perception. One can also hold that it is consciousness rather than perception that is reality (subjective idealism). In probability, a subjectivism stands for the belief that probabilities are simply degrees of belief by rational agents in a certain proposition and which have no objective reality in and of themselves. Ethical subjectivism stands in opposition to moral realism, which claims that moral propositions refer to objective facts, independent of human opinion; to error theory, which denies that any moral propositions are true in any sense; and to non cognitivism, which denies that moral sentences express propositions at all. The most common forms of ethical subjectivism are also forms of moral relativism, with moral standards held to be relative to each culture or society, i. e. cultural relativism, or even to every individual. The latter view, as put forward by Protagoras, holds that there are as many distinct scales of good and evil as there are subjects in the world. Moral subjectivism is that species of moral relativism that relativizes moral value to the individual subject. Horst Matthai Quelle was a Spanish language German anarchist philosopher influenced by Max Stirner. Quelle argued that since the individual gives form to the world, he is those objects, the others and the whole universe. Notable liberals in the 19th century include Jean Baptiste Say, Thomas Malthus and David Ricardo. Classical liberalism, sometimes also used as a label to refer to all forms of liberalism before the 20th century, was revived in the 20th century by Ludwig von Mises and Friedrich Hayek and further developed by Milton Friedman, Robert Nozick, Loren Lomasky and Jan Narveson.

Либертариандық

Либертариандық идеология еркіндікті басты қағида ретінде қорғайды. Либертариандар дербестік пен саяси еркіндікті барынша кеңейтуге тырысады, еркін қарым-қатынас, таңдау еркіндігі, жеке тұлғалық және ерікті бірлесуді ерекше бағалайды. Либертариандық көзқарас билік пен мемлекеттік билікке күмәнмен қараса да, либертариандар қазіргі экономикалық және саяси жүйелерге қарсылығының шегі бойынша даулы. Либертариандық ойлардың түрлі мектептері мемлекеттік және жеке биліктің заңды функцияларына қатысты әртүрлі пікірлер ұсынады, көбінесе мәжбүрлеуші әлеуметтік институттарды шектеуге немесе таратуға шақырады. Либертариандық идеологияның әртүрлі түрлерін ажырату үшін түрлі жіктемелер қолданылады. Бұл мүлік пен капиталдың мәніне қатысты либертариандық көзқарастарды, әдетте солшыл-оңшыл немесе социалистік-капиталистік бағыттар бойынша ажырату мақсатында жасалады.

Солшыл либертариандық

Солшыл либертариандық – саясат, қоғам, мәдениет және саяси және әлеуметтік теорияға қатысты бірнеше байланысты, бірақ өзгеше көзқарастарды білдіреді, олар жеке және саяси еркіндікпен қатар әлеуметтік әділдікті де баса назар аударады. Оңшыл либертариандардан ерекшелігі, солшыл либертариандар жеке меншік құқығын толыққанды алу үшін өз еңбегін табиғи ресурстармен біріктірудің жеткіліксіз екенін санайды және табиғи ресурстардың (жер, мұнай, алтын, ағаштар) қандай да бір теңдік принципі бойынша, иесіз немесе ұжымдық меншікте болуы керек деп тұжырымдайды, немесе жергілікті немесе жаһандық қоғамға өтемақы төленуі тиіс. Солшыл либертариандық, либертариандық, либертариандық социализм, әлеуметтік либертариандық және социалистік либертариандық терминдері қолданылады. Солшыл либертариандық мынадай байланысты және бір-бірімен тоғысатын ойлар мектебіне жалпы сипаттама бере алады: Әсіресе социалистік қозғалыста, авторитарлыққа қарсы солшыл саяси бағыттар, көбінесе либертариандық социализм деп аталады. Жауламаушылық пен капитализмге қарсы еркін нарықтың әлеуметтік трансформациялық мүмкіндіктерін баса назар аударатын солшыл нарықтық анархизм. Хиллель Штайнер мен Питер Валлентин есімдерімен аталған Штайнер-Валлентин мектебі, оның жақтастары классикалық либералдық немесе нарықтық либералдық негіздерден тұжырымдар жасайды.

Оң либертариандық

Оң либертариандық – либертариандықтың ұжымдық емес түрлерін немесе либертариандық консерватизм сияқты, ғалымдар либертариандықтың оң жағына жатқызатын түрлі көзқарастарды білдіреді. Бұған қатысты терминдерге консервативті либертариандық, либертариандық капитализм және оңшыл либертариандық жатады. 20 ғасырдың ортасында анархокапитализм және минархизм сияқты оң либертариандық идеологиялар, еркін нарық капитализмін және жер, инфрақұрылым және табиғи ресурстар сияқты жеке меншік құқықтарын нығайту үшін «либертариандық» терминін пайдаланды. Қазіргі АҚШ-та либертариандықтың басым түрі осы болып табылады – табиғи құқық, еркін нарықтық капитализм және қазіргі әлеуметтік мемлекеттің түбірлі өзгеруі.

Социализм

Индивидуалистік анархизм сияқты жекешіл социалистік бағыттардағы экономикалық мәселелерге қатысты, мутуализм (Пьер Жозеф Прудон, Эмиль Арманд және ерте Бенджамин Такер); табиғи құқықтар тұжырымдары (ерте Бенджамин Такер, Лизандер Спунер және Жосия Уоррен); жеке меншік және нарық сияқты "көк әруақтарға" эгоистік құрметсіздік (Макс Стирнер, Джон Генри Маккей, Лев Черный, кейін Бенджамин Такер, Ренцо Новаторе және заңсыздық) жатады. Қазіргі заманғы жекешіл анархист Кевин Карсон американдық жекешіл анархизмді былай сипаттайды: "Социалистік қозғалыстың қалған бөлігінен өзгеше, жекешіл анархистер еркін нарықтағы еңбектің табиғи сыйақысы – оның өнімі деп санайтын, ал экономикалық қанау капиталистер мен жер иелері өздерінің мүдделері үшін мемлекеттік билікті қолданғанда ғана мүмкін болатындығына сенді. Осылайша, жекешіл анархизм, негізгі социалистік қозғалыстың күшейіп келе жатқан мемлекеттік басқаруына және ірі бизнестің билігін ақтауға ұмтылған классикалық либерализмге балама болды."

Либертариандық социализм

Либертариандық социализм, кейде солшыл либертариандық және социалистік либертариандық деп аталады, социалистік қозғалыстың авторитарлыққа қарсы, мемлекетке қарсы және либертариандық дәстүрі болып табылады. Ол социализмнің мемлекеттік социалистік түсінігін, онда мемлекет экономиканы орталықтандырылған бақылауда ұстап тұратын мемлекеттік форма ретінде қабылдамайды. Либертариандық социалистер жұмыс орнындағы жалақыға тәуелділік қарым-қатынастарын сынап, жұмысшылардың жұмыс орнын өзін-өзі басқаруына ерекше мән береді.

Либертариандық социализм, белгілі бір өндіріс құралдарын бақылайтын және көпшілікті иеленуші классқа немесе саяси және экономикалық элитаға бағындыратын авторитарлық институттарды жою арқылы еркіндік пен әділдікке негізделген қоғамға қол жеткізуге болатынын мәлімдейді. Либертариандық социалистер тікелей демократияға негізделген орталықсыздандырылған құрылымдарды, сондай-ақ либертариандық муниципалитетизм, азаматтар жиналыстары, кәсіподақтар және жұмысшылар кеңестері сияқты федеративтік немесе конфедеративтік бірлестіктерді жақтайды. Бұның бәрі, әдетте, адам өмірінің барлық салаларында заңсыз билікті анықтау, сынау және іс жүзінде жою арқылы еркіндік пен еркін қауымдастыққа жалпы шақыру аясында жасалады. Үлкен социалистік қозғалыста либертариандық социализм өзін ленинизм мен социал-демократиядан ажыратуға тырысады. Либертариандық социалистік деп сипатталатын бұрынғы және қазіргі ағымдар мен қозғалыстарға анархизм (әсіресе анархокоммунизм, анархосиндикализм, коллективистік анархизм, жасыл анархизм, индивидуалистік анархизм, мутуализм және әлеуметтік анархизм сияқты анархистік ойлау мектептері), сондай-ақ коммунализм, демократиялық социализмнің кейбір түрлері, гильдиялық социализм, либертариандық марксизм (автономизм, кеңес коммунизмі, солшыл коммунизм және Люксембургшілдік, басқалары), партисипативтік жүйе, революциялық синдикализм және утопиялық социализмнің кейбір нұсқалары жатады.

Өзаралық

Мутуализм – Пьер Жозеф Прудонның еңбектеріне негізделген, әрбір адамның жеке немесе ұжымдық өндіріс құралына ие болатын социалистік қоғамды көздеген анархистік ойлау мектебі. Бұл жобаның негізгі бөлігі – өндірушілерге әкімшілік шығындарын өтеуге жеткілікті минималды пайыздық ставкамен несие беретін өзара несие банкін құру еді. Мутуализм еңбек құндылығының теориясына негізделген, ол еңбек немесе оның өнімі сатылғанда, дәл осындай және тең пайдалы затты өндіруге жұмсалынған еңбек көлеміне тең тауарлар немесе қызметтерді алуға құқылы екенін, ал одан кем алуы – пайдалану, еңбек ұрлығы немесе өсімпұлдық амал деп есептелуі керек деп санайды.

Сындар

Грек философы Платон адамдардың заңдарды сақтаулары және міндеттерін орындаулары керектігін баса айтты, бірақ жеке адамдарға өз өміріне мемлекеттің араласуын шектеу немесе қабылдамау құқығын беруден бас тартты. Немец философы Георг Вильгельм Фридрих Гегель жекешілдікке сын айтып, адамның өзіне жете білуі басқалардан танылуға байланысты екенін, сондықтан толыққанды көзқарас қабылдап, әлемді жеке-жеке, бөлінген адамдар жиынтығы ретінде қарастыруға қарсы болды. Фашистер либералдық идеологияның жеке адамның бостандығына артық көңіл бөлуі ұлттық дау-дамай тудырады деп санайды. Папа Франциск 2015 жылғы "Laudato si'" энциклопедиясында "өзгені емес, өзімді" деп ойлайтын жекешілдікке сын көрсетті: мысал ретінде, ол "импульсивті және ысырапшыл тұтынуға бейім болатын ата-аналар туралы айтты, бұл олардың балаларына үй алу және отбасы құруды қиындатады". Жазушы және богем Оскар Уайльд өзінің "Социализмдегі адам жаны" атты танымал эссесінде: "Өнер – жекешілдік, ал жекешілдік – алаңдатарлық және құлдыратарлық күш. Оның құндылығы да осында. Өйткені ол адамдардың бір-біріне ұқсастығын, әдет-ғұрыптардың құлдығын, мінез-құлқының тираниясын және адамды машина деңгейіне түсіруді жойғысы келеді". "Бүтіндей емес бақ: Гуманизмнің мұрасы" кітабында гуманист философ Цветан Тодоров жекешілдікті заманауилықтағы әлеуметтік-саяси ойдың маңызды ағыны ретінде анықтап, оның мысалы ретінде Мишель де Монтень, Франсуа де Ларошфуко, Маркиз де Сад және Шарль Бодлерді атады. Ларошфукода ол стоицизмге ұқсас бейілімді анықтайды, онда "әділ адам өзінің болмысын мәрмәр блогының ішіндегі пішіннің азаттығын іздейтін мүсінші сияқты қалыптастырады, осы заттың шындығын табу үшін". Ральф Уолдо Эмерсон "[адам болуды қалайтын әркім де конформист емес болуы керек" деп атақты түрде мәлімдеді, бұл көзқарас Генри Дэвид Тороның өмірі мен шығармаларында кеңінен дамытылды. Эмерсонның "ақылсыз тұрақтылық – кішкентай ойлы адамдардың, кішкентай саясаткерлердің, философтар мен дін қызметкерлерінің құдай санаған нәрсесі" деген идеясы Уолт Уитменге де естен кетпес әсер етті. Эмерсон азаматтық және діни әлеуметтік құрылымдарға сенуге қарсы болды, себебі олар арқылы жеке адам басқа дәуірдегі генийдің бастапқы тәжірибесі арқылы екінші қолдан құдайға жақындасады. Эмерсонның айтуынша, "[мекеме – бір адамның созылған көлеңкесі]". Бұл бастапқы қарым-қатынасқа қол жеткізу үшін Эмерсон "өз-өзіңе сену керек, ешқашан еліктемеу керек" деді, өйткені қарым-қатынас екіншілік болса, байланыс үзіледі.

The Greek philosopher Plato emphasized that individuals must adhere to laws and perform duties while declining to grant individuals rights to limit or reject state interference in their lives. German philosopher Georg Wilhelm Friedrich Hegel criticized individualism by claiming that human self consciousness relies on recognition from others, therefore embracing a holistic view and rejecting the idea of the world as a collection of atomized individuals. Fascists believe that the liberal emphasis on individual freedom produces national divisiveness. Pope Francis criticised a "me" centred form of individualism in his 2015 encyclical letter Laudato si':As an example he comments on parents who "can be prone to impulsive and wasteful consumption, which then affects their children who find it increasingly difficult to acquire a home of their own and build a family. writer and bohemian Oscar Wilde wrote in his famous essay The Soul of Man under Socialism that "Art is individualism, and individualism is a disturbing and disintegrating force. There lies its immense value. For what it seeks is to disturb monotony of type, slavery of custom, tyranny of habit, and the reduction of man to the level of a machine." In the book Imperfect Garden: The Legacy of Humanism, humanist philosopher Tzvetan Todorov identifies individualism as an important current of socio political thought within modernity and as examples of it he mentions Michel de Montaigne, François de La Rochefoucauld, Marquis de Sade, and Charles Baudelaire. In La Rochefoucauld, he identifies a tendency similar to stoicism in which "the honest person works his being in the manner of a sculptor who searches the liberation of the forms which are inside a block of marble, to extract the truth of that matter." Ralph Waldo Emerson famously declared that "[w]hoso would be a man must be a nonconformist"a point of view developed at length in both the life and work of Henry David Thoreau. Equally memorable and influential on Walt Whitman is Emerson's idea that "a foolish consistency is the hobgoblin of small minds, adored by little statesmen and philosophers and divines." Emerson opposed on principle the reliance on civil and religious social structures precisely because through them the individual approaches the divine second hand, mediated by the once original experience of a genius from another age. According to Emerson, "[an institution is the lengthened shadow of one man." To achieve this original relation, Emerson stated that one must "[i]nsist on one's self; never imitate", for if the relationship is secondary the connection is lost.

Дін

Батыс елдеріндегі адамдар көбінесе қауымдыққа қарағанда жеке тұлғалыққа бейім. Бір зерттеу авторлары осы айырмашылықтың себебі орта ғасырлардағы Католик шіркеуінің ықпалында екенін ұсынады. Олар шіркеудің инцестке, туысқандардың арасында некеге тұруға, бала асырап алуға және қайта үйленуге тыйым салғанын, сондай-ақ кеңейтілген отбасыдан гөрі ядролық отбасын қолдағанын атап көрсетті. Католик шіркеуі: «Егер біз «Пәтеміз» дұғасын шынайы ниетпен оқысақ, жеке тұлғалықтан бас тартамыз, себебі біз алатын махаббат бізді босатады, ал біздің арамыздағы келіспеушіліктерді жеңуіміз керек» дейді. Көптеген католиктер Мартин Лютер мен Протестанттық реформацияның жеке тұлғалықты дамытуға себеп болғанына сенеді.